AI: “hạ tầng thiết yếu mới”
<p style="text-align: justify;">Một điểm nhấn quan trọng của Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) lần thứ 6 là cách ASEAN <span data-start="101" data-end="153">tái định nghĩa vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI)</span>. Thay vì tiếp cận AI như một “cuộc chạy đua công nghệ” xa vời hay mối đe dọa đối với việc làm, ASEAN nhìn AI như <span data-start="267" data-end="303">một dạng “hạ tầng thiết yếu mới”, </span>tương tự điện, giao thông, logistics hay kết nối số trong các giai đoạn phát triển trước. Theo cách tiếp cận này, AI không chỉ là một công cụ ứng dụng, mà là <span data-start="464" data-end="488">“hạ tầng thông minh”</span> làm nền cho giai đoạn tiếp theo của chuyển đổi số, định hình cách xã hội vận hành, kinh tế tăng trưởng và chính phủ cung cấp dịch vụ.</p>
ASEAN nhấn mạnh: hạ tầng AI sẽ không thể đứng vững nếu thiếu hai điều kiện then chốt là niềm tin và dữ liệu.
Về niềm tin, việc ASEAN ban hành Hướng dẫn ASEAN về Quản trị và Đạo đức AI cho thấy một lựa chọn chiến lược: Xây dựng một khuôn khổ tham chiếu chung để bảo đảm AI được triển khai minh bạch, an toàn, phù hợp bối cảnh văn hóa đa dạng, lấy con người làm trung tâm. Song hành với đó, tuyên bố thành lập Mạng lưới An toàn AI ASEAN (ASEAN AI Safe) nhằm củng cố phối hợp khu vực trong phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro từ deepfake, tin giả, thao túng thông tin; đồng thời tạo nền tảng cho một lập trường chung khi ASEAN làm việc với các nền tảng và tập đoàn công nghệ toàn cầu. Trong bối cảnh AI phát triển nhanh, hội nghị cũng xác định ADGMIN là cơ chế trung tâm điều phối liên ngành đối với chuyển đổi dựa trên AI và cả các xu hướng công nghệ mới như công nghệ lượng tử.
Về dữ liệu, ASEAN khẳng định AI sẽ “hữu danh vô thực” nếu dữ liệu bị chia cắt bởi rào cản kỹ thuật và pháp lý. Vì vậy, mục tiêu hướng tới thị trường số thống nhất, đặc biệt là tháo gỡ rào cản luồng dữ liệu và thúc đẩy chia sẻ dữ liệu dùng chung được xem như “đường băng” để AI cất cánh. Khi dữ liệu đủ lớn, đủ sạch và đủ khả năng liên thông, ASEAN mới có thể phát triển các mô hình AI phản ánh đặc thù khu vực, bao gồm ngôn ngữ, văn hóa và nhu cầu phát triển, giảm phụ thuộc vào các mô hình ngoại nhập.
Trong định hướng chiến lược, ASEAN tiếp tục khẳng định các mục tiêu lớn theo tinh thần Tuyên bố Bangkok (1967) và Hiến chương ASEAN, đặc biệt là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và phát triển văn hóa. Đồng thời, ASEAN bám sát lộ trình của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các khuôn khổ liên quan như kế hoạch chiến lược AEC giai đoạn 2026–2030 với mục tiêu xây dựng một nền kinh tế thống nhất, sẵn sàng cho tương lai, dựa trên tăng trưởng bền vững, được thúc đẩy bởi công nghệ tiên tiến và khả năng thích ứng trước cơ hội mới.
Trên nền đó, ADGMIN ghi nhận kết quả triển khai Kế hoạch Tổng thể Số ASEAN 2025, như một cơ sở quan trọng để xây dựng khuôn khổ hợp tác số mới cho giai đoạn 2026-2030.
Hợp tác số của ASEAN từ TELMIN đến ADGMIN đã góp phần thu hẹp khoảng cách kết nối, tăng cường tham gia kinh tế - xã hội và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Giờ đây, AI được ASEAN nhìn nhận như “lớp nhận thức” (intelligent layer) của tiến trình hội nhập số, giúp cung cấp dịch vụ công thông minh hơn, nâng năng suất công nghiệp, tăng cường an ninh mạng, đồng thời hỗ trợ các ưu tiên lớn như hành động vì khí hậu và môi trường.
Từ “kết nối hạ tầng” đến “kết nối trí tuệ”, ASEAN đang đặt AI vào vị trí trung tâm của tương lai số không phải để chạy theo xu hướng, mà để tái cấu trúc năng suất và quản trị, hướng tới một cộng đồng số bao trùm, an toàn, bền vững và lấy con người làm trung tâm.