“Atlas Trầm tích Việt Nam” đánh dấu bước ngoặt của ngành địa chất

<p style="text-align: justify;">“Atlas Trầm tích Việt Nam” là một công trình khoa học lớn của GS.TS.NGND. Trần Nghi, giới thiệu những đặc điểm thạch học và môi trường thành tạo của các loại đá trầm tích tiêu biểu có tuổi địa chất từ Cambri đến hiện đại phân bố từ trên đất liền xuống dưới thềm lục địa Việt Nam. Với dung lượng 1000 trang, công trình được giới hàn lâm trong nước và quốc tế đánh giá là một kiệt tác khoa học mang tính đột phá, mở ra một trường phái nghiên cứu đổi mới của chuyên ngành trầm tích học Việt Nam.</p>

Hành trình 4 thập kỷ và tầm vóc của một công trình khoa học

Bộ "Atlas Trầm tích Việt Nam" có giá trị như một bộ từ điển giải thích tích hợp những thông tin về thạch học, môi trường thành tạo một cách ngắn gọn, đầy đủ, súc tích, chính xác của 1000 mẫu có tuổi từ Cambri đến Đệ Tứ phân bố từ trên đất liền xuống thềm lục địa Việt Nam.

Để ra đời một công trình mang tính đại diện và có độ bao phủ lớn như vậy, GS.TS. Trần Nghi đã phải dành ra hơn 4 thập kỷ cống hiến. Là một giảng viên cao cấp chuyên sâu về "Trầm tích học" và "Thạch học đá magma, trầm tích và biến chất", ông có lợi thế lớn trong việc hướng dẫn thực tập, truyền lửa cho nhiều thế hệ sinh viên và nghiên cứu sinh (NCS).

Từ năm 1991, ý tưởng về một bộ Atlas đã được nhen nhóm khi ông tham gia đo vẽ bản đồ địa chất cùng Liên đoàn bản đồ địa chất Miền Bắc đo vẽ bản đồ địa chất Đệ Tứ. 

Trong suốt quá trình đó, ông đã liên tục hợp tác với 15 cơ quan thuộc khối Khoa học Trái Đất trên cả nước, sát cánh cùng với Vietsovpetro nghiên cứu hệ thống dầu khí bể Cửu Long, hướng dẫn NCS làm luận án tiến sĩ các bể Cửu Long, Nam Côn Sơn, Mã Lay Thổ Chu và hợp tác với Trung tâm Địa chất và khoáng sản biển thành lập bản đồ trầm tích. 

Sự bền bỉ này đã giúp ông và các học trò thu thập được một kho tàng mẫu vật vô giá. Đến năm 2017, nối tiếp thành công của công trình "Địa chất Trầm tích Việt Nam", GS. Trần Nghi mới chính thức bắt tay vào quá trình hệ thống hóa và triển khai bộ Atlas này.

Tiếng vang trong giới hàn lâm quốc tế và trong nước

Sự ra đời của bộ Atlas đã gây tiếng vang và nhận được sự kính trọng từ các chuyên gia đầu ngành. GS.TS. Anna Wysocka, Viện Khoa học Địa chất, Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan nhận định, công trình là một đóng góp cơ bản cho nền địa chất. 

Công trình đã mô tả công phu về thạch học và trầm tích luận các đá trầm tích và trầm tích bở rời phân bố cả trên đất liền và dưới thềm lục địa Việt Nam…

Theo GS.TS. Anna Wysocka, GS. Trần Nghi đã giành được những thành tựu nghiên cứu khoa học mang tính hàn lâm và những đóng góp lớn lao của ông trong công tác đào tạo là minh chứng quá đủ để tôn vinh ông ở vị trí của một nhà khoa học và một nhà giáo dục Việt Nam xuất sắc. Với ý nghĩa đó GS.TS. Anna Wysocka ủng hộ tuyệt đối công trình của GS. Trần Nghi xứng đáng để được nhà nước Việt Nam xét chọn giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ.

Từ Viện Hàn lâm Khoa học Nga, GS.TS. Renat Shakirov bày tỏ sự ngưỡng mộ trước sức làm việc và tính khoa học nghiêm túc của GS. Trần Nghi. Việc một mình GS. Trần Nghi đã luận giải 1000 hình ảnh phức tạp, được mô tả một cách ngắn gọn, chính xác, dễ tra cứu có giá trị như một bộ từ điển giải thích về thạch học đá trầm tích ở Việt Nam từ Cambri đến Đệ Tứ và từ trên đất liền xuống biển, đã khảng định vị thế bậc thầy của ông về thạch học và trầm tích luận.

"Những công trình của GS. Trần Nghi vừa có giá trị hàn lâm tầm cỡ quốc tế và những kết quả nghiên cứu thực tiễn có sức thuyết phục cao có tính đột phá mới về trầm tích luận của Việt Nam mở ra một giai đoạn hội nhập trầm tích luận của thế giới", GS.TS. Renat Shakirov cho hay.

Tại Việt Nam, GS.TSKH. Phan Trường Thị, Tổng hội Địa chất Việt Nam đánh giá, đây là Atlas trầm tích đầu tiên tại Việt Nam được ra mắt bạn đọc, có giá trị như một cẩm nang tra cứu cho các nhà trầm tích học về đặc điểm thạch học của đá và quan trọng hơn là luận giải về môi trường và điều kiện thành tạo trầm tích theo một nhận thức mới đổi mới và sáng tạo.

Công trình "Atlas trầm tích Việt Nam" đã gửi tới các nhà địa chất Việt Nam một thông điệp: Trầm tích trước Kainozoi được lắng đọng trong các biển rìa có quy mô nhỏ dưới dạng vũng vịnh; Môi trường trầm tích Oligocene và Miocene là môi trường lục địa, ven biển và biển nông điển hình.

Đánh giá cao công lao to lớn của GS. Trần Nghi, GS.TSKH. Phan Trường Thị cho rằng, GS.TS. Trần Nghi đã xây dựng nên một trường phái nghiên cứu về trầm tích học đổi mới sáng tạo của Việt Nam. 

Công trình này không chỉ có những ý tưởng đổi mới và sáng tạo về lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn cao. Đây là tài liệu hướng dẫn đào tạo chuyên ngành thạch học ở các trường đại học và là tài liệu tham khảo có giá trị cho các nhà địa chất dầu khí và địa chất Đệ tứ trong nghiên cứu, đánh giá tiềm năng khoáng sản trên thềm lục địa Việt Nam.