Bài 2: Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ trong dự án công nghiệp và các công trình hạt nhân

<p style="text-align: justify;">Cùng với chương trình kiểm tra hệ thống đường ống năng lượng cao (HEP), Trung tâm Đánh giá không phá hủy (NDE) đã triển khai nhiều hoạt động kiểm tra, đánh giá chất lượng vật đúc có chiều dày lớn trên 60 mm tại các nhà máy công nghiệp, trong đó có Công ty Bơm Ebara của Nhật Bản; kiểm tra các sản phẩm định hướng xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao bằng nguồn Co-60 và thiết bị chụp ảnh kỹ thuật số.</p>

Từng bước làm chủ công nghệ kiểm tra vật liệu, cấu phần quan trọng

Với sự hỗ trợ của Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và kết quả tự chủ được xây dựng tại Trung tâm NDE, đó là năng lực chuyên biệt trong chụp ảnh phóng xạ, có điểm tương đồng với một số hạng mục kiểm tra khi triển khai các dự án xây dựng công trình hạt nhân.

Việc hình thành năng lực này giúp Việt Nam từng bước tự chủ về công nghệ, giảm chi phí huy động dịch vụ từ nước ngoài, đồng thời tạo nguồn lực kỹ thuật có thể tham gia kiểm tra, đánh giá chất lượng vật liệu và các cấu phần quan trọng của các dự án công nghiệp trọng điểm cũng như các công trình hạt nhân.

Thực tiễn triển khai chương trình HEP cho thấy một mô hình phát triển năng lực có thể kế thừa cho ngành năng lượng hạt nhân: nghiên cứu bắt nguồn từ nhu cầu vận hành, được kiểm chứng trong môi trường công nghiệp, chuẩn hóa thành quy trình kỹ thuật và tích lũy thành cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng lâu dài.

Đây là nền tảng cần thiết để tiến tới xây dựng các chương trình bảo đảm và kiểm soát chất lượng (QA/QC) đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt của các công trình năng lượng hạt nhân.

Xây dựng nguồn nhân lực và hệ thống NDT đồng bộ

Xây dựng năng lực thử nghiệm không phá hủy phục vụ ngành năng lượng hạt nhân không chỉ là đào tạo kỹ thuật viên hay đầu tư trang thiết bị. Đây là quá trình hình thành đồng bộ nguồn nhân lực, quy trình kỹ thuật, kinh nghiệm triển khai và cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng.

Trong bối cảnh Việt Nam từng bước chuẩn bị cho sự phát triển của chương trình điện hạt nhân, tích lũy năng lực từ những lĩnh vực công nghiệp có yêu cầu kỹ thuật tương đồng, đặc biệt là các nhà máy nhiệt điện, là hướng tiếp cận có cơ sở thực tiễn.

Kết quả đào tạo nhân lực, chuyển giao kỹ thuật, nghiên cứu và phát triển các chương trình kiểm tra chuyên sâu như HEP, cùng định hướng tích hợp dữ liệu NDT với mô phỏng số và bảo dưỡng theo rủi ro, đang tạo nền tảng cho việc xây dựng hệ thống QA/QC theo các yêu cầu của IAEA và tiêu chuẩn quốc tế.

Nhà máy điện hạt nhân là loại hình cơ sở công nghiệp có yêu cầu rất cao về an toàn, kiểm tra và quản lý chất lượng. Khi đi vào vận hành, các nhà máy phải thực hiện các chương trình NDT toàn diện, nghiêm ngặt dưới sự giám sát của cơ quan pháp quy, bảo đảm tuân thủ quy định quốc gia, yêu cầu của IAEA, tiêu chuẩn chuyên ngành và các hướng dẫn kỹ thuật liên quan.

Gần hai thập kỷ xây dựng và phát triển, Trung tâm NDE thuộc Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ, đã tham gia các chương trình kiểm tra, bảo dưỡng tại một số cơ sở công nghiệp năng lượng trọng điểm như Lọc hóa dầu Nghi Sơn, Nhiệt điện Nghi Sơn 2 và Nhiệt điện Mông Dương 2 - những cơ sở có yếu tố nước ngoài và yêu cầu kỹ thuật cao.

Bước vào giai đoạn mới, Trung tâm NDE đã sẵn sàng tiếp nhận và triển khai các nhiệm vụ do Bộ Khoa học và Công nghệ giao, trong đó tập trung cải thiện cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển các kỹ thuật NDT tiên tiến, xây dựng cơ sở dữ liệu số về suy giảm vật liệu và chuẩn hóa đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế.

Đây là những nền tảng quan trọng để từng bước làm chủ kỹ thuật kiểm tra, đánh giá không phá hủy, đáp ứng yêu cầu về an toàn, độ tin cậy và chất lượng của các công trình năng lượng hạt nhân tại Việt Nam.