"Bình dân học vụ số": Khi các cụ ông, cụ bà "chạm" vào công nghệ

<p>Các lớp học "cầm tay chỉ việc" tại nhà văn hóa thôn đang giúp người cao tuổi phá bỏ rào cản tâm lý, tự tin làm chủ công nghệ và chủ động hòa nhập vào kỷ nguyên số.</p>

Những lớp học "không bục giảng" ngay tại khu dân cư

Đối với người cao tuổi, việc tiếp cận các thiết bị thông minh thường gặp nhiều rào cản do tâm lý e ngại, sợ thao tác sai hoặc lo lắng về an toàn thông tin. Nắm bắt được tâm lý này, phong trào "Bình dân học vụ số" được triển khai theo hướng: Không tổ chức đào tạo dàn trải hay lý thuyết suông, mà lấy phương châm "học đến đâu, làm được đến đó", xuất phát từ chính nhu cầu thực tế.

Tại các nhà văn hóa thôn, tổ dân phố hay điểm sinh hoạt cộng đồng, các lớp học đặc biệt được mở ra linh hoạt (như khung giờ từ 19h đến 20h tối). Không có bục giảng hay giáo trình phức tạp, lực lượng thanh niên xung kích và cán bộ tổ chuyển đổi số cộng đồng kiên nhẫn "cầm tay chỉ việc" cho từng cụ ông, cụ bà ngay trên chiếc điện thoại thông minh cá nhân.

Nội dung hướng dẫn tập trung đúng vào những kỹ năng thiết yếu hằng ngày: từ kích hoạt và khai thác ứng dụng định danh điện tử VNeID, truy cập dịch vụ công trực tuyến, tra cứu thông tin khám chữa bệnh, bảo hiểm y tế, cho đến thanh toán không dùng tiền mặt đối với hóa đơn tiền điện, tiền nước. Sự kiên trì và phương pháp gần gũi giúp người cao tuổi từng bước làm quen, chuyển từ e ngại sang chủ động thao tác.

Đánh giá về cách tiếp cận này, TS. Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Vinasa nhận định: "Người cao tuổi thường gặp nhiều khó khăn hơn khi tiếp cận công nghệ số. Nhưng khi họ thực sự thấy được lợi ích rõ ràng đối với đời sống hằng ngày, họ sẽ chủ động học hỏi và thích ứng rất nhanh. Mô hình học tập theo cộng đồng, nơi người biết chỉ cho người chưa biết giúp tâm lý e dè giảm đi rất nhiều, đưa việc tiếp cận công nghệ trở nên tự nhiên và dễ dàng hơn."

Chuyển đổi số cho người cao tuổi không dừng lại ở việc "được hướng dẫn", mà quan trọng nhất là tạo dựng thói quen sử dụng công nghệ thường xuyên trong đời sống. Vì vậy, hiệu quả của phong trào không được đo bằng số lượng lớp học tổ chức hay số lượt người tham dự, mà được kiểm chứng bằng chính khả năng tự thích ứng và vận dụng thực tế của người học.

Nhiều địa phương hiện nay đã trang bị máy tính kết nối Internet tại các điểm sinh hoạt cộng đồng. Đây vừa là không gian sinh hoạt văn hóa, vừa là "điểm chạm" công nghệ lý tưởng để người cao tuổi cùng nhau trao đổi, nhắc bài và hỗ trợ nhau thực hành. Tinh thần tự học số nhờ đó lan tỏa tự nhiên, góp phần gắn kết tình làng nghĩa xóm.

Động lực xây dựng công dân số và xã hội số

Từ góc độ quản lý, ông Dương Văn Thắng, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP. Hà Nội (Sở KH&CN Hà Nội) nhấn mạnh: "Hạ tầng và công nghệ chỉ là điều kiện cần, con người mới là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số. Dù có hạ tầng hiện đại đến đâu, nếu người dân chưa biết sử dụng thì các nền tảng số cũng không thể phát huy hiệu quả. Việc lấy người dân làm trung tâm, ưu tiên phổ cập kỹ năng số cho người cao tuổi và nhóm yếu thế là giải pháp cốt lõi để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau."

Việc giúp người cao tuổi tự tin làm chủ công nghệ mang lại ý nghĩa xã hội to lớn. Không chỉ giảm bớt thời gian, chi phí đi lại khi thực hiện các thủ tục hành chính hay giao dịch dân sự, việc tiếp cận tri thức số còn giúp người cao tuổi chủ động cập nhật tin tức, nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng và rút ngắn khoảng cách thế hệ với con cháu.

Việc xóa "mù công nghệ" cho người cao tuổi chính là mảnh ghép quan trọng để hoàn thiện bức tranh công dân số, xã hội số và chính quyền số. Những lớp học bình dị giữa lòng khu dân cư đang tiếp thêm động lực để mỗi người dân, dù ở độ tuổi nào, đều trở thành một chủ thể tích cực trong kỷ nguyên số./.