“Bình dân học vụ số” nơi biên cương: Khi tri thức số được thắp lên từ bản làng

<p style="text-align: justify;">Ở những bản làng vùng biên của Sơn La, nơi sóng điện thoại còn chập chờn, đường đi cách trở, chuyển đổi số từng là khái niệm xa xôi. Thế nhưng, từ những lớp học giản dị bên bếp lửa, từ sự kiên trì của người lính biên phòng và cán bộ cơ sở, phong trào “Bình dân học vụ số” đang từng bước đưa công nghệ đến gần hơn với người dân, mở ra những thay đổi thiết thực trong đời sống.</p>

Tại bản Mơ Tươi, xã Lóng Phiêng, hình ảnh những người lính biên phòng hướng dẫn bà con sử dụng điện thoại thông minh đã trở nên quen thuộc. Chỉ với vài thao tác đơn giản, người dân có thể hoàn thành thủ tục khai sinh trực tuyến cho con – điều trước đây phải đi lại xa xôi, tốn nhiều thời gian. Ban đầu còn lúng túng trước màn hình nhỏ, nhưng nhờ cách hướng dẫn "cầm tay chỉ việc", nhiều người đã nhanh chóng làm quen. Từ kích hoạt tài khoản định danh điện tử, nộp hồ sơ trực tuyến đến tra cứu thông tin, người dân dần nhận ra công nghệ không hề xa lạ mà rất gần gũi, hữu ích.

Không chỉ dừng ở một bản, mô hình này đang được nhân rộng tại nhiều xã biên giới. Những buổi tuyên truyền pháp luật kết hợp hướng dẫn kỹ năng số được tổ chức ngay tại nhà văn hóa, sân bản, thậm chí xen vào những khoảng nghỉ sau giờ lao động. Trong không gian quen thuộc của tiếng khèn, bếp lửa, việc học công nghệ trở nên tự nhiên, dễ tiếp cận hơn bao giờ hết.

Điểm đặc biệt trong triển khai "Bình dân học vụ số" ở Sơn La là vai trò của lực lượng bộ đội biên phòng. Không chỉ làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, họ còn trở thành những "giảng viên" mang tri thức số đến với người dân. Các tổ tư vấn kỹ năng số của đồn biên phòng trực tiếp xuống từng bản, từng hộ, kiên trì hướng dẫn từng thao tác nhỏ. Trong điều kiện sóng yếu, thiết bị không đồng bộ, rào cản ngôn ngữ còn lớn, việc truyền đạt không hề dễ dàng. Nhiều nội dung phải lặp lại nhiều lần, kết hợp minh họa trực quan để bà con hiểu và làm theo.

Chính sự bền bỉ ấy đã tạo nên chuyển biến rõ rệt. Khi hiểu được lợi ích của công nghệ – từ tiết kiệm thời gian, chi phí đến tiếp cận thông tin nhanh chóng – người dân bắt đầu chủ động học hỏi. Như cách ví của một cán bộ biên phòng, việc phổ cập kỹ năng số hôm nay cũng giống như phong trào xóa mù chữ trước đây, nhưng trong một bối cảnh mới: thay vì dạy chữ, nay là dạy cách sử dụng công nghệ.

Sự thay đổi rõ nét nhất là trong thói quen sinh hoạt và sản xuất. Người lớn tuổi tập mở ứng dụng, tra cứu thông tin; phụ nữ tìm hiểu chính sách, kiến thức chăm sóc gia đình; thanh niên làm quen với thanh toán không dùng tiền mặt; các hộ sản xuất nông nghiệp bắt đầu tìm hiểu cách quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội. Ở nhiều chợ vùng biên, hình thức thanh toán bằng mã QR dần xuất hiện, thay thế cho việc dùng tiền mặt như trước.

Việc học công nghệ cũng không còn bó hẹp trong các lớp tập huấn. Ở nhiều bản, người biết hướng dẫn người chưa biết, tạo thành một "mạng lưới học tập" tự nhiên. Thanh niên chỉ lại cho người cao tuổi, người đã thành thạo chia sẻ cho người mới. Chính sự lan tỏa từ cộng đồng này giúp tri thức số bén rễ và phát triển bền vững.

Cùng với đó, phong trào "Bình dân học vụ số" tại Sơn La đang được triển khai đồng bộ trên toàn tỉnh. Hàng nghìn tổ công nghệ số cộng đồng với sự tham gia của đoàn viên, giáo viên, công an cơ sở… đã trở thành lực lượng nòng cốt, trực tiếp hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ. Nội dung phổ cập ngày càng mở rộng, không chỉ dừng ở kỹ năng cơ bản mà còn bao gồm an toàn thông tin, sử dụng dịch vụ số và ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh.

Nhờ đó, nhận thức và năng lực số của người dân từng bước được nâng lên. Việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến gia tăng, thanh toán không dùng tiền mặt dần phổ biến, công nghệ bắt đầu được ứng dụng vào sản xuất và đời sống. Phong trào không chỉ giúp người dân "biết dùng" mà đang hướng tới mục tiêu hình thành "công dân số" – những người có khả năng tham gia và thích ứng với môi trường số.

Dẫu vậy, hành trình đưa công nghệ đến vùng biên vẫn còn không ít khó khăn. Hạ tầng viễn thông ở một số nơi còn hạn chế, nhiều bản chưa có điện lưới ổn định; thiết bị và nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số còn thiếu. Nhưng với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của người dân, những trở ngại này đang từng bước được tháo gỡ. Các chương trình hỗ trợ thiết bị, đào tạo kỹ năng, phát triển hạ tầng số tiếp tục được triển khai, tạo điều kiện để phong trào lan tỏa sâu rộng hơn.

Thực tiễn tại Sơn La cho thấy, chuyển đổi số chỉ thực sự hiệu quả khi bắt đầu từ con người. Khi người dân được trang bị kỹ năng, công nghệ không còn là rào cản mà trở thành công cụ hữu ích trong đời sống và sản xuất. Từ những thao tác đơn giản trên điện thoại đến việc ứng dụng vào phát triển kinh tế, mỗi bước tiến nhỏ đang góp phần làm thay đổi diện mạo vùng biên.

Từ những lớp học bên bếp lửa, từ sự tận tụy của những người lính nơi biên cương, "Bình dân học vụ số" đang gieo những "hạt mầm công nghệ" trên vùng đất còn nhiều khó khăn. Khi những hạt mầm ấy nảy nở, chuyển đổi số sẽ không còn là mục tiêu xa vời, mà trở thành động lực phát triển bền vững, góp phần xây dựng xã hội số bao trùm, đồng thời củng cố vững chắc "phên dậu" của Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.