Bốn chuyển dịch chiến lược đưa ASEAN trở thành cộng đồng số an toàn, tin cậy và đổi mới

<p style="text-align: justify;">Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN 6) khép lại chiều 16/01/2026 tại Hà Nội với dấu mốc quan trọng: thông qua Kế hoạch tổng thể số ASEAN 2030 (ADM2030) - văn kiện chiến lược xác lập tầm nhìn và hướng phát triển cho ASEAN trong thập kỷ số tiếp theo. </p><p style="text-align: justify;">Đây được xem như kim chỉ nam dẫn dắt hợp tác số nội khối, hướng tới một ASEAN số tích hợp - an toàn - đáng tin cậy - đổi mới - bao trùm, nơi mọi người dân và doanh nghiệp đều có cơ hội tiếp cận, tham gia và hưởng lợi từ kinh tế số toàn cầu.</p>

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: "ADM2030 đánh dấu giai đoạn phát triển số mới của ASEAN, dựa trên sự thống nhất về tầm nhìn, mục tiêu và hành động. Đây là bản kế hoạch với lộ trình rõ ràng, chuyển đổi các cam kết thành những kết quả thiết thực, lấy con người làm trung tâm".

Từ mở rộng kết nối sang hạ tầng số tích hợp, liền mạch và an toàn

Giai đoạn trước, các quốc gia ASEAN chủ yếu tập trung vào việc phổ cập kết nối Internet và mở rộng hạ tầng viễn thông. Tuy nhiên, ADM2030 đặt ra một bước tiến cao hơn, chuyển trọng tâm sang xây dựng hạ tầng số tích hợp, có khả năng liên thông, vận hành ổn định và bảo đảm an toàn, bền vững. Điều này đòi hỏi toàn khu vực phải phát triển hệ thống kết nối xuyên biên giới có khả năng phục hồi nhanh; hình thành một hệ sinh thái số an toàn, chống chịu tốt trước tấn công mạng; và thống nhất các tiêu chuẩn chung về bảo mật, quản trị dữ liệu. 

Sự chuyển dịch từ "kết nối" sang "tích hợp" phản ánh yêu cầu mới của nền kinh tế số, nơi dữ liệu, dịch vụ và nền tảng số phải vận hành đồng bộ trên phạm vi khu vực, không bị chia cắt bởi rào cản kỹ thuật hay pháp lý.

Từ dịch vụ chính phủ điện tử sang chính phủ số thông minh, trao quyền cho con người

Nếu giai đoạn trước ASEAN tập trung vào số hóa dịch vụ công và thu hẹp khoảng cách số, thì ADM2030 mở rộng mục tiêu sang trao quyền cho người dân, doanh nghiệp và tổ chức thông qua mô hình chính phủ số thông minh, trong đó con người chứ không phải công nghệ được đặt ở vị trí trung tâm. 

Ở mô hình này, dữ liệu công dân được khai thác để cung cấp các dịch vụ cá nhân hóa; quy trình quản lý được tự động hóa, minh bạch và dễ tiếp cận hơn; và mọi người dân đều được trang bị năng lực để tham gia đầy đủ vào đời sống số. 

Như vậy, chính phủ số không chỉ đơn thuần rút ngắn thủ tục hay tăng tốc độ phục vụ, mà còn hướng tới tạo ra giá trị mới, củng cố niềm tin, thúc đẩy tương tác giữa nhà nước - người dân - doanh nghiệp, đồng thời phát triển kỹ năng số cho toàn xã hội.

Từ tiếp nhận công nghệ sang đổi mới sáng tạo - tạo ra giá trị mới từ công nghệ

Chuyển dịch thứ ba tập trung vào việc nâng cao năng lực sáng tạo và tự chủ công nghệ của ASEAN. Thay vì tiếp tục đi theo mô hình nhập khẩu công nghệ từ bên ngoài, khu vực đặt mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp năng động, vận hành các sandbox pháp lý và bãi thử nghiệm ở cấp khu vực, đồng thời thúc đẩy dữ liệu mở để tạo không gian cho doanh nghiệp phát triển các ý tưởng và sản phẩm mới. Đây là bước dịch chuyển quan trọng, giúp ASEAN không chỉ dừng ở vai trò tiêu thụ công nghệ mà từng bước tạo ra các mô hình, nền tảng và giải pháp phù hợp với bối cảnh và nhu cầu riêng của khu vực. Đổi mới sáng tạo cũng trở thành chìa khóa để ASEAN bắt kịp nhịp phát triển của thế giới, đặc biệt trong bối cảnh AI, blockchain hay điện toán đám mây đang tái định hình mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Từ tăng trưởng dựa trên CNTT sang tăng trưởng dựa trên các ngành công nghiệp thông minh

Chuyển dịch cuối cùng gắn trực tiếp với mục tiêu kinh tế của khu vực: chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ thông tin sang tăng trưởng dựa trên các ngành công nghiệp thông minh và chuyển đổi số toàn diện. 

Trọng tâm của chuyển dịch này là việc ứng dụng AI và các công nghệ mới nổi một cách bền vững, có trách nhiệm; xây dựng mô hình sản xuất và kinh doanh thông minh; đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh để doanh nghiệp ASEAN có thể vươn ra thị trường toàn cầu. Điều đó cho thấy ASEAN không chỉ sử dụng công nghệ để tối ưu vận hành như trước, mà hướng tới tạo ra giá trị mới, tăng năng suất, hình thành chuỗi cung ứng thông minh và tham gia sâu hơn vào không gian kinh tế số toàn cầu.

Nhìn tổng thể, bốn chuyển dịch chiến lược của ADM2030 tạo nên bộ khung cho "giai đoạn phát triển số tiếp theo" của ASEAN: từ xây dựng nền tảng, trao quyền cho con người, thúc đẩy đổi mới sáng tạo đến phát triển ngành công nghiệp số có trách nhiệm với xã hội.