Bưởi da xanh Hòa Ninh: Từ chuyển giao kỹ thuật đến sinh kế vùng đồi

<p style="text-align: justify;">Từ ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong nhân giống, chăm sóc đến phát triển kinh tế vườn và xây dựng thương hiệu, bưởi da xanh Hòa Ninh (nay thuộc xã Bà Nà, thành phố Đà Nẵng) đang trở thành cây trồng mang lại nguồn thu cho nhiều hộ dân vùng đồi. Quá trình chuyển giao khoa học kỹ thuật đã góp phần tạo nền tảng để người dân mở rộng vùng trồng, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.</p>

Tại vùng đồi Hòa Ninh, thành phố Đà Nẵng, nhiều hộ dân đang phát triển bưởi da xanh trên những diện tích trước đây trồng keo, hồ tiêu và các loại cây có hiệu quả kinh tế thấp. Một số hộ trồng bưởi ghi nhận mức thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm từ mô hình kinh tế vườn.

Sự phát triển của vùng bưởi gắn với quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng kỹ thuật canh tác và các hoạt động hỗ trợ sản xuất trong nhiều năm. Trong đó, giai đoạn 2017–2020, dự án "Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật để phát triển bưởi da xanh tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng" do Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) hỗ trợ được triển khai tại xã Hòa Ninh (nay là xã Bà Nà).

Dự án tập trung ứng dụng, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật để phát triển cây bưởi da xanh phù hợp với điều kiện sản xuất địa phương. Năm 2018, mô hình trồng bưởi được nhân rộng trên diện tích hơn 10 ha, kết hợp hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật và xây dựng mô hình nhân giống.

Chuyển giao kỹ thuật tạo nền tảng phát triển vùng trồng

Một trong những hộ sớm phát triển bưởi da xanh tại Hòa Ninh là gia đình ông Đặng Văn Nhân, thôn Đông Sơn. 

Từ năm 2010, gia đình đã trồng 100 cây bưởi trên diện tích khoảng 0,5 ha. Khi vườn cây cho thu hoạch ổn định, thu nhập đạt khoảng 100 triệu đồng/năm.

Năm 2018, gia đình ông Nhân được hỗ trợ hơn 300 triệu đồng để xây dựng hai nhà lưới phục vụ nhân giống bưởi da xanh. Cùng với việc tiếp nhận hướng dẫn kỹ thuật từ cơ quan chuyên môn, mô hình đã nhân được hàng trăm cây giống, bổ sung nguồn giống phục vụ mở rộng vùng trồng.

Hoạt động nhân giống tại chỗ gắn với hướng dẫn chăm sóc cây non, quản lý vườn ươm và lựa chọn cây giống đạt yêu cầu trước khi đưa ra sản xuất. Đây là những khâu kỹ thuật cần thiết để người trồng chủ động hơn trong phát triển vườn bưởi. 

Tại thôn Trung Nghĩa, gia đình ông Ngô Dũng chuyển khoảng 1,5 ha đất trồng keo sang trồng 320 cây bưởi. Từ năm 2021, gia đình bắt đầu phát triển vườn bưởi thay cho phương thức trồng keo có chu kỳ khai thác khoảng 4 năm. 

Theo ông Ngô Dũng, hiệu quả kinh tế từ cây bưởi cao gấp 5–6 lần so với trồng keo trước đây. Đây là mức so sánh từ thực tế sản xuất của hộ gia đình, không phải kết quả chung của toàn vùng.

Cũng tại thôn Trung Nghĩa, gia đình ông Nguyễn Ngọc Lanh phát triển vườn cây ăn quả trên diện tích khoảng 1 ha, với 300 gốc bưởi da xanh. Ban đầu, ông trồng thử nghiệm 60 gốc, sau đó mở rộng diện tích và được Hội Nông dân địa phương hỗ trợ thêm 200 cây giống. Trong quá trình chăm sóc, ông Lanh ưu tiên sử dụng phân chuồng, phân vi sinh và áp dụng kỹ thuật bọc quả non để hạn chế sâu bệnh. Gia đình còn trồng xen ổi, cau và chuối nhằm tận dụng diện tích đất, đa dạng nguồn thu.

Theo tính toán của gia đình, lợi nhuận từ vườn cây ăn quả cao gấp 8–10 lần so với trồng keo lá tràm trước đây. Mức lợi nhuận này phản ánh hiệu quả tổng hợp của mô hình vườn cây, không chỉ riêng bưởi da xanh.

Việc chuyển đổi cây trồng tại các hộ dân được thực hiện cùng với quá trình tích lũy kinh nghiệm, tiếp cận nguồn giống và áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong chăm sóc, quản lý sâu bệnh, tổ chức sản xuất.

Ứng dụng kỹ thuật gắn với phát triển thương hiệu

Cùng với mở rộng diện tích, các hộ trồng bưởi tại Hòa Ninh từng bước chú trọng kỹ thuật chăm sóc, quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm theo hướng an toàn.

Gia đình ông Phan Văn Hữu, thôn Trung Nghĩa, chuyển từ trồng hồ tiêu sang bưởi da xanh từ năm 2018. Trong quá trình canh tác, ông áp dụng kỹ thuật tạo tán, chọn quả, sử dụng phân chuồng hoai mục và chế phẩm sinh học, hạn chế vật tư hóa học.

Với 250 gốc bưởi da xanh, thu hoạch theo từng đợt, giá bán bình quân được ghi nhận khoảng 45.000 đồng/kg; vào một số dịp lễ, Tết có thể đạt 70.000–100.000 đồng/kg, lợi nhuận từ vườn bưởi đạt hơn 200 triệu đồng/năm.

Bên cạnh các hộ chủ động đầu tư, địa phương phối hợp với cơ quan khuyến nông hỗ trợ cây giống, phân bón, túi bọc quả và hệ thống tưới tự động cho người trồng bưởi, giúp chủ vườn chủ động cung cấp nước, giảm công lao động; kỹ thuật bọc quả góp phần hạn chế sâu bệnh và cải thiện mẫu mã sản phẩm. Việc sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học cũng được áp dụng tại một số vườn nhằm phát triển phương thức canh tác an toàn.

Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Hòa Ninh Nguyễn Văn Thành, giai đoạn 2022–2025, địa phương triển khai các chính sách hỗ trợ cây giống, vật tư và kỹ thuật để phát triển kinh tế vườn. Hoạt động hướng dẫn chăm sóc cây trồng, trao đổi kinh nghiệm giữa các hộ sản xuất được duy trì nhằm nâng cao hiệu quả canh tác.

Năm 2024, Hội Nông dân xã Hòa Ninh đã thành lập Tổ hội nghề nghiệp kỹ thuật trồng, chăm sóc cây bưởi da xanh, tạo điều kiện để người dân chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ nhau trong sản xuất. 

Đầu năm 2025, địa phương tiếp tục triển khai mô hình "Vườn kinh tế - Vườn cây nông dân", hỗ trợ gia đình ông Phạm Văn Bảo tại thôn Đông Sơn trồng 300 gốc bưởi da xanh.

Trên diện tích khoảng 1 ha, gia đình ông Bảo cải tạo đất, đầu tư hệ thống tưới tự động và trồng xen một số cây ăn quả khác. Mô hình này thuộc hoạt động phát triển kinh tế vườn tại địa phương trong năm 2025, tiếp nối quá trình chuyển đổi sản xuất sau giai đoạn triển khai dự án KH&CN.

Song song với ứng dụng kỹ thuật, hoạt động xây dựng thương hiệu được chú trọng. Năm 2021, sản phẩm bưởi da xanh Hòa Ninh được công nhận OCOP 4 sao và được cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể, tạo điều kiện hỗ trợ nhận diện, quảng bá sản phẩm trên thị trường.

Nhìn lại hoạt động triển khai Chương trình Nông thôn miền núi tại Đà Nẵng, Phó Giám đốc Sở KH&CN Vũ Thị Bích Hậu cho biết, đến năm 2019, với sự hỗ trợ của Bộ KH&CN, địa phương đã thực hiện 8 dự án thuộc Chương trình, tập trung vào trồng trọt, chăn nuôi và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật.

Trong đó, dự án phát triển bưởi da xanh tại Hòa Ninh là một trong những hoạt động ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, góp phần tạo nền tảng để người dân phát triển cây ăn quả có giá trị kinh tế.

Từ mô hình nhân giống, chuyển giao kỹ thuật ban đầu đến phát triển kinh tế vườn và xây dựng thương hiệu, vùng bưởi da xanh Hòa Ninh đã có bước mở rộng về diện tích và số hộ tham gia. 

Việc tiếp tục nâng cao chất lượng giống, áp dụng quy trình canh tác an toàn và củng cố liên kết tiêu thụ sẽ là những yếu tố quan trọng để phát triển vùng bưởi ổn định, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân.