Chuẩn hóa mô hình cấp xã, tạo nền tảng cho chuyển đổi số quốc gia

<p>Chuyển đổi số là đột phá chiến lược theo Nghị quyết 57-NQ/TW, nhưng hiệu quả được quyết định ở cấp xã - nơi mọi mục tiêu lớn phải trở thành kết quả cụ thể.</p>

"Điểm nghẽn" ở cấp xã trong dòng chảy chuyển đổi số quốc gia

Trong chuyển đổi số quốc gia, cấp xã giữ vai trò nền tảng, là tầng vận hành sát với dân nhất, trực tiếp tiếp nhận hồ sơ, xác nhận thông tin, trả kết quả thủ tục hành chính và duy trì tương tác thường xuyên với người dân. Nói cách khác, nhiều mục tiêu lớn của chuyển đổi số quốc gia cuối cùng đều phải được kiểm chứng ở cấp xã.

Tuy nhiên, mô hình chuyển đổi số cấp xã sau sáp nhập hiện vẫn là một "điểm nghẽn" cần tiếp tục hoàn thiện. Ở một số nơi, cách triển khai chưa thống nhất, đầu việc còn dàn trải, hạ tầng và nền tảng dữ liệu chưa được chuẩn hóa đồng đều. Hệ quả là tính liên thông trong toàn hệ thống chưa cao, hiệu quả của các nền tảng dùng chung chưa đượ phát huy, vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa mục tiêu và thực tế.

Nhìn vào các điều kiện triển khai tối thiểu, bức tranh "điểm nghẽn" càng bộc lộ rõ hơn. Theo Cục Chuyển đổi số quốc gia, mới có 41/84 nền tảng số ban hành kế hoạch; 30% thiết bị đầu cuối cơ bản chưa đáp ứng cấu hình tối thiểu; 30% máy tính, máy tính xách tay chưa được cài đặt phần mềm có bản quyền; 61% hệ thống mạng LAN chưa phê duyệt hồ sơ cấp độ. 

Những con số này cho thấy chuyển đổi số ở cấp xã hiện không thiếu quyết tâm, nhưng đang thiếu mô hình đủ rõ, thiếu chuẩn kỹ thuật đồng bộ và thiếu điều kiện triển khai tối thiểu.

Trong khi đó, các mục tiêu triển khai Nghị quyết 57 đã đặt ra 100% cán bộ cấp xã phải có thiết bị đáp ứng yêu cầu công việc và chữ ký số cá nhân; 100% hồ sơ công việc tại cấp bộ, cấp tỉnh và cấp xã được xử lý trên môi trường điện tử; tối thiểu 80% dịch vụ công đủ điều kiện được cung cấp toàn trình; và tối thiểu 80% thông tin, giấy tờ trong thủ tục liên quan sản xuất, kinh doanh chỉ cung cấp một lần cho cơ quan nhà nước.

Đây không đơn thuần là các chỉ tiêu kỹ thuật mà là thước đo của năng lực thực thi. Nếu cấp xã còn triển khai theo nhiều cách khác nhau, thiếu một khung chung để bám vào, chuyển đổi số sẽ khó đi nhanh, khó đi sâu.

Cần một mô hình thống nhất để chuyển đổi số vận hành thông suốt

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nơi nào khâu triển khai ở cơ sở được tổ chức tốt, nơi đó hiệu quả chuyển đổi số thể hiện rõ hơn.

Tại xã Thường Tín, Hà Nội, các Tổ chuyển đổi số cộng đồng tại 41 thôn thực hiện hơn 3.000 lượt hỗ trợ người dân cài đặt VNeID, đăng ký dịch vụ công trực tuyến; 100% hộ dân có mã định danh điện tử. UBND xã cũng tiếp nhận và giải quyết gần 10.000 hồ sơ thủ tục hành chính, tỷ lệ đúng và trước hạn đạt trên 99%. 

Cùng với đó, các mô hình như "Ngày làm việc không giấy tờ", "Chính quyền số 3T" và "Điểm phục vụ hành chính công hiện đại, thân thiện - số hóa toàn diện" tiếp tục được duy trì, góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ.

Một hướng triển khai khác cũng đạt được những kết quả tích cực là tại xã Bà Nà, thành phố Đà Nẵng. Theo báo cáo của UBND xã, gắn với thực hiện Nghị quyết 57, địa phương đã thành lập 22 Tổ Công nghệ số cộng đồng, tổ chức 4 lớp tập huấn tại 4 thôn hướng dẫn thực hiện dịch vụ công trực tuyến, cấp chữ ký số cho toàn bộ cán bộ, công chức, viên chức xã. 

Kết quả, xã Bà Nà đã hoàn thành 94/94 tiêu chí chuyển đổi số theo Kế hoạch số 02-KH/BCĐTW ngày 19/6/2025 của Ban Chỉ đạo 57 Trung ương giai đoạn 2. Cùng với đó, chiến dịch "100 ngày chuyển đổi số tại nhà - dịch vụ công tận ngõ" được triển khai trên 22 thôn đã phần nào đưa công nghệ và dịch vụ công đến gần người dân hơn.

Hai cách làm này cho thấy, khi cấp xã có tổ chức hỗ trợ tại chỗ, có đầu mối rõ, có tiêu chí triển khai cụ thể, kết quả sẽ hiện ra bằng số hồ sơ được xử lý, số lượt người dân được hỗ trợ và mức độ sẵn sàng số của bộ máy cơ sở.

Theo Cục Chuyển đổi số quốc gia, hướng đi đang được nghiên cứu là xây dựng một mô hình thống nhất trên cơ sở khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số và khung tiêu chí chuyển đổi số cấp xã; sau đó khảo sát thực tế, chuẩn hóa mô hình, lấy ý kiến và tiến tới ban hành để các địa phương triển khai đồng bộ.

Bộ KH&CN cũng tiếp tục xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Chuyển đổi số, đồng thời hoàn thiện Chiến lược chuyển đổi số quốc gia đến năm 2035, định hướng đến năm 2040. Đây là cơ sở quan trọng để việc chuẩn hóa mô hình cấp xã được đặt trong một lộ trình thống nhất, thay vì dừng ở những cách làm riêng lẻ.

Chuẩn hóa mô hình cấp xã chính là cách tạo nền cho chuyển đổi số quốc gia vận hành thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Khi cấp xã có cùng một khung triển khai, dữ liệu sẽ dễ liên thông hơn, dịch vụ công sẽ dễ chuẩn hóa hơn, việc đào tạo cán bộ và hỗ trợ người dân cũng thuận lợi hơn.