Chuẩn hóa "vòng đời thứ hai" của pin: Từ tiêu chuẩn kỹ thuật đến động lực kinh tế tuần hoàn

<p style="text-align: justify;">Sự ra đời của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14474:2025 không chỉ nhằm kiểm soát an toàn trong tái sử dụng pin mà còn thiết lập một "ngôn ngữ chung" cho hoạt động đánh giá, phân loại và tái chế. Đáng chú ý, tiêu chuẩn này đang dần trở thành công cụ kỹ thuật cụ thể hóa các định hướng lớn về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tuần hoàn theo tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW, gắn với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.</p>

Thiết lập chuẩn chung cho "vòng đời thứ hai" của pin

TCVN 14474:2025 được xây dựng trên cơ sở tham chiếu tiêu chuẩn quốc tế ANSI/CAN/UL 1974:2023, tập trung vào đánh giá pin phục vụ chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc chế tạo lại. Điểm cốt lõi của tiêu chuẩn là thiết lập quy trình đánh giá toàn diện cho toàn bộ "vòng đời thứ hai" của pin, từ tiếp nhận, phân loại, thử nghiệm đến tái lắp ráp.

Theo cách tiếp cận này, pin sau khi kết thúc vòng đời đầu tiên không còn bị coi là chất thải, mà trở thành nguồn tài nguyên thứ cấp nếu được đánh giá và xử lý đúng cách. Đây là hướng đi phù hợp với chủ trương "biến chất thải thành tài nguyên", thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm áp lực môi trường.

Hãy tưởng tượng hàng triệu khối pin xe điện sau 8-10 năm sử dụng, khi dung lượng chỉ còn 70-80%, chúng sẽ đi đâu? Nếu coi là chất thải, đó là một thảm họa môi trường. Nhưng dưới lăng kính của TCVN 14474:2025, đó là nguồn tài nguyên thứ cấp giá trị cao.

Điểm mới cốt lõi của tiêu chuẩn này là thiết lập quy trình đánh giá "sức khỏe" (SOH - State of Health) toàn diện cho pin. Thay vì bị khai tử, những viên pin này sẽ được "khám bệnh" nghiêm ngặt từ khâu trực quan đến dữ liệu hệ thống quản lý pin (BMS). Chỉ những cell pin đồng nhất về model, nhà sản xuất và có các chỉ số điện áp, nội trở tương đương mới được phép "tái ngũ" trong các hệ thống lưu trữ năng lượng mặt trời hoặc trạm sạc dự phòng.

Trên cơ sở đó, chỉ những cell pin đáp ứng yêu cầu về tính đồng nhất, cùng model, cùng nhà sản xuất, đồng thời có các chỉ số điện áp, nội trở và mức suy giảm tương đương mới được phép tái cấu hình. Những pin đạt chuẩn có thể tiếp tục được sử dụng trong các hệ thống lưu trữ năng lượng tĩnh như điện mặt trời, trạm sạc dự phòng hoặc ứng dụng công nghiệp.

Siết chặt kiểm soát an toàn, nâng chuẩn thị trường

TCVN 14474:2025 đưa ra các yêu cầu nghiêm ngặt về kiểm soát an toàn, yếu tố then chốt đối với pin lithium-ion. Quy trình đánh giá bao gồm kiểm tra trực quan, phân tích dữ liệu vận hành và phát hiện các dấu hiệu suy giảm hoặc hư hỏng.

Các phép thử bắt buộc như đo điện áp hở mạch, dung lượng, nội trở, khả năng tự xả, chu kỳ sạc/xả… giúp xác định chính xác "tình trạng sức khỏe" của pin, từ đó đưa ra quyết định tái sử dụng hay loại bỏ.

Không chỉ dừng ở khía cạnh kỹ thuật, tiêu chuẩn còn quy định điều kiện vận hành của các cơ sở đánh giá và chế tạo lại pin. Thiết bị phải được hiệu chuẩn định kỳ, môi trường làm việc phải đáp ứng yêu cầu an toàn điện, phòng cháy chữa cháy và kiểm soát vật liệu nguy hiểm. Đây là bước đi nhằm chuẩn hóa toàn bộ chuỗi hoạt động, nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu rủi ro.

Trong thực tế, một số doanh nghiệp năng lượng đã bắt đầu thử nghiệm mô hình tái sử dụng pin xe điện cho hệ thống lưu trữ năng lượng (ESS). Kết quả cho thấy, pin sau khi được "đánh giá lại" có thể tiếp tục sử dụng thêm nhiều năm, với chi phí thấp hơn đáng kể so với đầu tư pin mới.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất trước đây là thiếu một khung tiêu chuẩn thống nhất để đánh giá chất lượng và đảm bảo an toàn. Sự xuất hiện của TCVN 14474:2025 được kỳ vọng sẽ tháo gỡ điểm nghẽn này, tạo nền tảng để thị trường pin "vòng đời thứ hai" hình thành và phát triển.

Theo định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, việc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW cần gắn chặt với thực tiễn, tạo ra giá trị cụ thể cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, TCVN 14474:2025 không chỉ là một tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn là công cụ chính sách mang tính ứng dụng rõ nét: Thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực tái chế, tái sử dụng pin; Hỗ trợ phát triển kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh; Hình thành thị trường mới cho ngành công nghiệp pin; Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước thông qua chuẩn hóa và truy xuất.

Đây cũng là minh chứng cho cách tiếp cận "lấy tiêu chuẩn làm đòn bẩy phát triển", nơi các quy định kỹ thuật trở thành nền tảng để doanh nghiệp đổi mới và thị trường phát triển bền vững.

Có thể thấy, TCVN 14474:2025 đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình chuẩn hóa ngành công nghiệp pin tại Việt Nam. Không chỉ kiểm soát rủi ro kỹ thuật và an toàn, tiêu chuẩn còn mở ra hướng phát triển cho một hệ sinh thái năng lượng bền vững, nơi mỗi viên pin tiếp tục tạo ra giá trị sau vòng đời đầu tiên.

Trong dài hạn, khi các định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW được triển khai đồng bộ, cùng với các tiêu chuẩn cụ thể như TCVN 14474:2025, Việt Nam có cơ hội hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho ngành pin, từ sản xuất, sử dụng đến.