Công nghệ sinh học mở hướng bảo tồn và phát triển cá chình mun

<p style="text-align: justify;">Ứng dụng phân tích axit deoxyribonucleic (ADN) để đánh giá nguồn gen kết hợp hoàn thiện kỹ thuật ương giống, Quảng Trị đã sản xuất hơn 8.400 con giống cá chình mun. Kết quả mở thêm khả năng chủ động nguồn giống cho người nuôi, đồng thời gắn bảo tồn nguồn gen, tái tạo nguồn lợi với phát triển đối tượng thủy sản có giá trị kinh tế.</p>

Cá chình mun (Anguilla bicolor) là loài thủy sản có giá trị kinh tế, phân bố tự nhiên tại một số sông, suối ở Quảng Trị. Nguồn giống phục vụ nuôi chủ yếu được khai thác từ tự nhiên, vì vậy việc nghiên cứu đặc điểm nguồn gen và kỹ thuật ương giống có ý nghĩa đối với cả bảo tồn và phát triển sản xuất.

Từ yêu cầu này, nhiệm vụ khoa học và công nghệ "Nghiên cứu, khôi phục và phát triển nguồn gen cá Chình mun (Anguilla bicolor) phục vụ phát triển kinh tế tại tỉnh Quảng Trị" được triển khai, tập trung điều tra nguồn lợi, đánh giá đặc điểm di truyền và xây dựng quy trình kỹ thuật ương cá giống.

Từ phân tích nguồn gen đến kỹ thuật ương giống

Một trong những nội dung quan trọng của nhiệm vụ là điều tra sự phân bố, tình hình khai thác cá chình mun và thu thập mẫu phục vụ nghiên cứu đặc điểm di truyền. Nhóm nghiên cứu đã thu 31 mẫu cá tại 5 cửa sông để phân tích DNA và giải trình tự gen. Kết quả cho thấy quần thể cá chình mun được nghiên cứu có mức độ đa dạng di truyền cao, bổ sung dữ liệu khoa học phục vụ nhận diện, quản lý và bảo tồn nguồn gen của loài tại địa phương.

Cùng với nghiên cứu nguồn gen, nhiệm vụ tập trung xây dựng quy trình kỹ thuật ương cá từ giai đoạn cá chình bạch tử lên cá giống. Đây là khâu có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng cung cấp con giống cho người nuôi. Kết quả, tỷ lệ sống trong quá trình ương đạt 76,78%. Nhóm nghiên cứu sản xuất được 8.446 con cá giống, vượt mục tiêu 8.000 con; khối lượng cá giống trung bình đạt khoảng 50 g/con.

Từ kết quả thực nghiệm, quy trình kỹ thuật ương cá chình mun từ cá chình bạch tử lên cá giống được xây dựng. Việc hình thành quy trình tạo cơ sở để tiếp tục hoàn thiện kỹ thuật, chuyển giao và từng bước chủ động hơn nguồn cá giống phục vụ nuôi thương phẩm tại địa phương.

Gắn phát triển nguồn giống với bảo tồn

Nghiên cứu cá chình mun không chỉ hướng đến nguồn giống cho sản xuất mà còn đặt trong yêu cầu bảo tồn nguồn gen và tái tạo nguồn lợi tự nhiên. Từ số cá giống sản xuất được, gần 1.000 con cá chình mun đã được thả xuống sông Long Đại nhằm bổ sung nguồn lợi tự nhiên. Hoạt động này cho thấy cách tiếp cận kết hợp giữa nghiên cứu, tạo nguồn giống với bảo tồn nguồn gen ngay tại địa bàn phân bố của loài.

Ở khía cạnh sản xuất, kết quả ương giống bước đầu mở thêm khả năng cung cấp nguồn giống cho người nuôi. Thay vì chỉ dựa vào cá giống khai thác trực tiếp từ tự nhiên, việc xây dựng được quy trình kỹ thuật ương tạo tiền đề để từng bước chủ động hơn về số lượng và chất lượng con giống. Điều này có ý nghĩa đối với cá chình mun - đối tượng thủy sản có giá trị kinh tế nhưng nguồn giống phục vụ nuôi còn phụ thuộc vào tự nhiên. Khi kỹ thuật ương tiếp tục được hoàn thiện và chuyển giao, người nuôi có thêm điều kiện tiếp cận nguồn cá giống phù hợp cho sản xuất.

Đáng chú ý, khoa học và công nghệ được ứng dụng xuyên suốt từ điều tra nguồn lợi, phân tích DNA, đánh giá đặc điểm di truyền đến xây dựng kỹ thuật ương giống và tái tạo nguồn lợi. Qua đó, giá trị của nguồn gen cá chình mun không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn mà còn gắn với khả năng khai thác phục vụ phát triển nuôi trồng thủy sản. Việc tạo được hơn 8.400 con giống với tỷ lệ sống 76,78% là kết quả bước đầu để tiếp tục hoàn thiện quy trình, đánh giá hiệu quả trong thực tế sản xuất và mở rộng khả năng chuyển giao.

Từ nền tảng dữ liệu về nguồn gen và kỹ thuật ương giống đã được xây dựng, cá chình mun có thêm cơ sở để được bảo tồn và phát triển theo hướng vừa duy trì nguồn gen bản địa, vừa khai thác hợp lý giá trị của nguồn tài nguyên sinh học phục vụ sản xuất và phát triển kinh tế tại địa phương.