Công nghệ tuần hoàn mở hướng sản xuất mới cho nông dân Bà Nà

<p style="text-align: justify;">Kết hợp nuôi ốc bươu đen, cá nước ngọt với trồng rau thủy canh trong cùng hệ thống tuần hoàn, mô hình "RAS kép" tại xã Bà Nà, thành phố Đà Nẵng giúp tận dụng nguồn nước, chất dinh dưỡng, hạn chế chất thải và tạo ra nhiều loại sản phẩm trên cùng diện tích. Kết quả bước đầu cho thấy khả năng ứng dụng công nghệ tuần hoàn vào điều kiện sản xuất thực tế, mở thêm hướng phát triển nông nghiệp bền vững cho người dân.</p>

Tạo vòng tuần hoàn giữa cá, ốc và rau

Nuôi trồng thủy sản phụ thuộc nhiều vào chất lượng nguồn nước. Khi nước trong ao nuôi không được kiểm soát tốt, chất thải tích tụ có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng của vật nuôi, đồng thời làm tăng lượng nước phải thay trong quá trình sản xuất.

Từ thực tế đó, Trung tâm Công nghệ Sinh học Đà Nẵng thuộc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng triển khai mô hình nuôi ốc bươu đen, cá nước ngọt không xả thải, kết hợp hệ thống nuôi trồng thủy sản tuần hoàn (RAS) với trồng rau thủy canh hồi lưu.

Trong hệ thống RAS, nước nuôi thủy sản được xử lý và tái sử dụng. Nước qua hệ thống lọc cơ học để loại bỏ chất thải rắn, sau đó được lọc sinh học để xử lý các chất hòa tan trước khi tiếp tục tuần hoàn.

Hệ thống nuôi thủy sản được kết nối với khu vực trồng rau thủy canh hồi lưu. Nước từ khu vực nuôi cá, ốc sau xử lý được đưa sang khu vực trồng rau. Chất dinh dưỡng trong nước được cây hấp thụ; cây trồng đồng thời tham gia làm sạch nước trước khi nước tiếp tục quay trở lại hệ thống nuôi.

Nhờ đó, cá, ốc và rau được kết nối trong một vòng tuần hoàn. Chất thải từ nuôi thủy sản sau quá trình chuyển hóa trở thành nguồn dinh dưỡng cho cây; nguồn nước được xử lý và tái sử dụng, qua đó giảm lượng nước thay mới và hạn chế chất thải ra môi trường. Các loại rau ăn lá như xà lách, rau muống, cải bó xôi có thể được bố trí trong hệ thống.

Sự kết hợp giữa nuôi thủy sản tuần hoàn và trồng rau thủy canh hồi lưu hình thành mô hình "RAS kép". Thay vì nuôi thủy sản và trồng rau thành những khâu riêng biệt, công nghệ kết nối các đối tượng sản xuất, tận dụng nguồn nước và chất dinh dưỡng để tạo ra nhiều sản phẩm trên cùng diện tích.

Đưa công nghệ đến tận hộ nông dân

Mô hình được xây dựng tại hai hộ dân trên địa bàn xã Bà Nà, thành phố Đà Nẵng, mỗi điểm có quy mô 100 m². Khu vực triển khai thuộc xã Hòa Nhơn, huyện Hòa Vang trước đây.

Qua khảo sát điều kiện sản xuất, hộ ông Trần Đình Hải, thôn Phước Thuận - Phước Hậu và hộ ông Phan Thanh Quang, thôn Diêu Phong được lựa chọn tham gia. Mô hình tại hộ ông Hải được thiết kế theo dạng bể chìm, trong khi hộ ông Quang sử dụng bể nổi.

Cán bộ kỹ thuật cùng các hộ thực hiện các công đoạn từ thiết kế, cải tạo khu vực nuôi, trải bạt HDPE, xử lý nước đến thiết lập hệ thống thủy canh hồi lưu và kết nối với khu vực nuôi cá, ốc.

Hai hộ tham gia đối ứng gần 50% tổng kinh phí thực hiện, đồng thời đóng góp nhân công và cơ sở vật chất. Việc trực tiếp đầu tư, tham gia xây dựng và vận hành hệ thống giúp người dân từng bước nắm được các khâu kỹ thuật, từ chăm sóc vật nuôi, cây trồng đến duy trì hoạt động của hệ thống tuần hoàn.

Kết quả triển khai cho thấy hai mô hình đã thu hoạch 455 kg ốc, 230 kg cá và 65 kg rau. Trong đó, sản lượng cá và rau vượt mức dự kiến. Kết quả này cho thấy hệ thống không chỉ vận hành ổn định mà đã tạo ra sản phẩm trong điều kiện sản xuất thực tế tại hộ nông dân.

Đối với ông Trần Đình Hải và ông Phan Thanh Quang, việc tham gia ngay từ khâu xây dựng đến vận hành giúp các hộ trực tiếp tiếp cận công nghệ. Cá, ốc và rau thay vì được sản xuất riêng biệt đã được kết nối trong cùng hệ thống, tận dụng tuần hoàn nguồn nước và chất dinh dưỡng.

Từ hai mô hình ban đầu, hoạt động chuyển giao tiếp tục được mở rộng đến người dân địa phương. Trung tâm Công nghệ Sinh học Đà Nẵng phối hợp với Hội Nông dân xã Bà Nà tổ chức tập huấn kỹ thuật nuôi ốc bươu đen, cá nước ngọt kết hợp trồng rau thủy canh hồi lưu.

Người dân được hướng dẫn các nội dung từ chuẩn bị khu vực nuôi, lắp đặt hệ thống thủy canh, lựa chọn và thả giống đến chăm sóc, vận hành hệ thống và thu hoạch sản phẩm. Qua đó, những kỹ thuật đã được kiểm chứng tại hai hộ mô hình tiếp tục được giới thiệu để người dân tìm hiểu, lựa chọn áp dụng phù hợp với điều kiện sản xuất.

Trưởng phòng Khoa học Ứng dụng, Trung tâm Công nghệ Sinh học Đà Nẵng Nguyễn Quyết cho biết, việc đưa tiến bộ KH&CN vào sản xuất là hướng đi cần thiết trong bối cảnh nông nghiệp chịu tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường. Chuyển giao kỹ thuật đến người dân cũng là một trong những nhiệm vụ được Trung tâm chú trọng nhằm đưa kết quả nghiên cứu, ứng dụng vào thực tiễn.

Từ hai mô hình quy mô 100 m², công nghệ RAS kết hợp thủy canh hồi lưu đã được đưa đến hộ nông dân, tạo ra sản phẩm cụ thể và hình thành kinh nghiệm vận hành trong điều kiện thực tế. Việc người dân trực tiếp đối ứng kinh phí, tham gia xây dựng và làm chủ từng khâu kỹ thuật là cơ sở để mô hình tiếp tục được đánh giá, hoàn thiện và xem xét mở rộng.

Quan trọng hơn, công nghệ đã kết nối nuôi thủy sản và trồng rau thành một hệ thống tuần hoàn, trong đó nguồn nước và chất dinh dưỡng được tái sử dụng thay vì thải bỏ sau từng công đoạn. Đây là hướng ứng dụng KH&CN phù hợp với sản xuất nông nghiệp quy mô hộ, góp phần tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải và mở thêm lựa chọn sản xuất cho người dân nông thôn.