Cục Hải quan: Quyết tâm đưa hệ thống Hải quan số vào vận hành từ năm 2027

<p style="text-align: justify;">Sự ra đời của Quyết định số 422/QĐ-CHQ ngày 23/3/2026 không chỉ là một kế hoạch năm thông thường, mà là bước chạy đà quyết định để ngành Hải quan chính thức bước vào kỷ nguyên "Hải quan số" vào năm 2027. Với trọng tâm là trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và mô hình thông quan tập trung, diện mạo của hoạt động xuất nhập khẩu tại Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc cách mạng minh bạch và tốc độ.</p>

Kiến trúc hệ thống: Xây dựng "xương sống" Hải quan số

Năm 2026 được xác định là năm "bản lề" để hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật. Trọng tâm cốt lõi là Dự án xây dựng hệ thống CNTT thực hiện Hải quan số theo chuẩn mực quốc tế. Mục tiêu "Vận hành 2027": Mọi quy trình nghiệp vụ từ tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra thuế đến giải phóng hàng hóa sẽ được số hóa hoàn toàn. Hệ thống mới không chỉ thay thế các phần mềm cũ mà còn đóng vai trò là "bộ não" điều hành toàn bộ chuỗi cung ứng.

Cổng thông tin một cửa quốc gia là bước tiến nhằm xóa bỏ các "vùng lõm" thông tin. Việc kết nối Cơ chế một cửa ASEAN sẽ giúp dữ liệu chứng nhận xuất xứ (C/O) và tờ khai được chia sẻ xuyên biên giới theo thời gian thực, giúp doanh nghiệp tiết kiệm tối đa chi phí logistics.

Đột phá công nghệ: Khi AI và IoT "trực chiến" tại cửa khẩu

Điểm mới nhất và cũng là dấu ấn đậm nét nhất trong kế hoạch năm 2026 chính là việc đưa các công nghệ lõi của Cách mạng Công nghiệp 4.0 rời khỏi phòng thí nghiệm để trực tiếp "trực chiến" tại thực địa. Sự gắn kết giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống vạn vật kết nối (IoT) đang tạo ra một quy trình thông quan thông minh khép kín:

Sự kết hợp giữa AI và Chatbot (Bộ não số): Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ giải đáp thủ tục 24/7, trí tuệ nhân tạo sẽ đóng vai trò là "bộ não" phân tích rủi ro chuyên sâu. Dự kiến ít nhất 2 giải pháp AI sẽ được ứng dụng để soi chiếu hàng hóa tự động, giúp nhận diện chính xác các dấu hiệu nghi vấn mà mắt thường khó phát hiện. Song song đó, Chatbot sẽ đóng vai trò là "trợ lý số" tận tụy, đảm bảo mọi luồng thông tin giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan luôn thông suốt, minh bạch.

Cửa khẩu thông minh (Cánh tay thực thi): Những phân tích từ "bộ não số" sẽ được hiện thực hóa tại các mô hình thí điểm như Móng Cái – Đông Hưng thông qua công nghệ IoT và nhận diện hình ảnh. Tại đây, phương tiện vận tải được giám sát và phân luồng tự động dựa trên các kịch bản đã được thiết lập sẵn.

Tính gắn kết cốt lõi: Chính việc kết nối giữa "trợ lý số" AI với hạ tầng IoT tại cửa khẩu đã tạo nên một hệ sinh thái vận hành tự động hóa cao. Sự xuất hiện của các công nghệ này không chỉ làm giảm áp lực cho cán bộ hải quan mà còn giảm thiểu sự can thiệp trực tiếp của con người vào các khâu nhạy cảm, từ đó hạn chế tối đa tiêu cực và đẩy tốc độ thông quan lên mức cao nhất.

Thông quan tập trung: Bước ngoặt về tư duy quản lý

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm lớn nhất là Đề án thông quan tập trung, dự kiến thí điểm từ 01/06/2026 tại Chi cục Hải quan khu vực III. Thay vì phải xử lý hồ sơ phân tán tại nhiều địa điểm, mô hình này cho phép tập trung nguồn lực kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa tại một đầu mối số hóa. Điều này tạo ra sự thống nhất trong áp mã, áp giá thuế, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu, gây khó cho doanh nghiệp.

Ngành Hải quan sẽ không còn là một thực thể dữ liệu tách biệt. Việc thực hiện 4 dự án thành phần thuộc Đề án 06 sẽ tạo ra sự kết nối liên thông: Kết nối CSDL quốc gia về dân cư: Xác thực định danh người thực hiện thủ tục nhanh chóng. Đồng bộ 100% thủ tục: Mọi giao dịch giữa doanh nghiệp và Hải quan sẽ hiển thị nhất quán trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.

"Bình dân học vụ số": Chuyển đổi từ con người

Nhận thức được rằng công nghệ chỉ là công cụ, con người mới là chủ thể, phong trào "Bình dân học vụ số" sẽ được triển khai xuyên suốt toàn ngành. Bình dân học vụ số" không đơn thuần là đào tạo tin học văn phòng. Đó là chiến dịch phổ cập tư duy dữ liệu cho mọi cán bộ, từ kiểm soát viên tại cửa khẩu đến lãnh đạo cục. Mục tiêu là để mỗi cán bộ đều có thể sử dụng thành thạo các công cụ phân tích thông minh (BI) và xử lý hồ sơ trên môi trường di động.

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho dữ liệu số và mô hình thông quan mới trong năm 2026 sẽ đặt nền móng vững chắc cho Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030. Ngành Hải quan đang hiện thực hóa cam kết: Minh bạch hơn - Nhanh chóng hơn - Thuận lợi hơn, góp phần đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng, tin cậy trong chuỗi giá trị toàn cầu.