Điện Biên xây dựng vùng đồng bào dân tộc thiểu số ngày càng phát triển, giàu bản sắc trong kỷ nguyên số

<p>Trên các triền núi phía Tây của Tổ quốc, nơi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước trở thành động lực mới giúp ngành nông nghiệp Điện Biên chuyển mình theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.</p>

Từ những cánh đồng lúa chất lượng cao ở lòng chảo Điện Biên, những vùng cà phê Mường Ảng, chè Tủa Chùa đến các mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng, việc ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ không chỉ nâng cao năng suất lao động mà còn tạo nền tảng hình thành các chuỗi giá trị nông sản, mở ra sinh kế ổn định cho đồng bào các dân tộc thiểu số.

Trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Điện Biên xác định đây là một trong những giải pháp quan trọng để khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương, góp phần thực hiện thành công mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Khoa học, công nghệ tạo động lực nâng cao giá trị nông sản

Nông nghiệp vẫn là lĩnh vực tạo sinh kế cho phần lớn người dân Điện Biên. Tuy nhiên, nhiều năm trước, sản xuất chủ yếu dựa trên kinh nghiệm truyền thống, quy mô nhỏ lẻ, thiếu liên kết và giá trị gia tăng chưa cao. Những hạn chế đó đang từng bước được khắc phục thông qua việc ứng dụng khoa học, công nghệ vào toàn bộ quá trình sản xuất.

Tại cánh đồng Mường Thanh – vựa lúa lớn nhất vùng Tây Bắc, nhiều hợp tác xã và người dân đã áp dụng các giống lúa chất lượng cao, quy trình canh tác tiên tiến, cơ giới hóa khâu làm đất, gieo cấy và thu hoạch. Việc sử dụng giống xác nhận, quản lý dịch hại tổng hợp, phân bón cân đối cùng các quy trình sản xuất an toàn không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao chất lượng gạo Điện Biên – sản phẩm đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường.

Ở huyện Mường Ảng, vùng cà phê từng bước chuyển từ sản xuất nguyên liệu sang phát triển theo chuỗi giá trị. Doanh nghiệp và hợp tác xã đầu tư công nghệ sơ chế, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và kết nối với các hệ thống phân phối hiện đại. Nhờ đó, giá trị hạt cà phê không ngừng được nâng lên, tạo thêm việc làm và thu nhập ổn định cho người dân.

Trong khi đó, tại Tủa Chùa, Tuần Giáo và một số địa phương vùng cao, nhiều mô hình phát triển chè, mắc ca và cây dược liệu dưới tán rừng được triển khai theo hướng ứng dụng khoa học kỹ thuật, gắn với bảo vệ rừng và phát triển kinh tế xanh. Đây được xem là hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên của tỉnh, vừa khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa, vừa góp phần bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chuyển đổi số kết nối sản xuất với thị trường

Nếu khoa học và công nghệ giúp nâng cao năng suất thì chuyển đổi số đang mở rộng không gian phát triển cho nông sản Điện Biên.

Những năm gần đây, nhiều hợp tác xã đã từng bước ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, số hóa quy trình sản xuất, quản lý vùng nguyên liệu và quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số. Không ít sản phẩm OCOP của tỉnh như gạo Điện Biên, cà phê Mường Ảng, chè Tủa Chùa, mật ong, dược liệu… đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ, giảm phụ thuộc vào phương thức bán hàng truyền thống.

Cùng với đó, ngành nông nghiệp tỉnh đang từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý vùng trồng, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và kết nối với các hệ thống quản lý của Trung ương. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái nông nghiệp số, giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hiện đại.

Nhiều địa phương cũng đang nghiên cứu, thử nghiệm ứng dụng máy bay không người lái (UAV), thiết bị cảm biến và các giải pháp nông nghiệp thông minh trong chăm sóc cây trồng, giám sát sâu bệnh và sử dụng vật tư nông nghiệp hiệu quả. Mặc dù mới ở giai đoạn đầu, những mô hình này cho thấy tiềm năng lớn trong việc giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất sản xuất.

Hình thành chuỗi giá trị, tạo sinh kế bền vững

Điểm khác biệt trong quá trình phát triển nông nghiệp của Điện Biên hiện nay không chỉ nằm ở việc ứng dụng công nghệ mà còn ở sự thay đổi tư duy phát triển. Thay vì sản xuất manh mún, nhiều địa phương đã tập trung xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung, tăng cường liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Thông qua các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cùng các chương trình hỗ trợ phát triển nông nghiệp, người dân được tiếp cận giống mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến, quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn và phương thức tổ chức sản xuất hiện đại. Việc hình thành các chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ đã góp phần nâng cao giá trị nông sản, giảm rủi ro về thị trường và tạo việc làm ổn định tại chỗ.

Nhiều mô hình phát triển dược liệu dưới tán rừng, chăn nuôi đại gia súc theo hướng hàng hóa, kết hợp du lịch cộng đồng với bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc cũng đang mở ra hướng chuyển đổi sinh kế hiệu quả cho người dân vùng cao. Đây không chỉ là giải pháp tăng thu nhập mà còn góp phần giữ gìn tài nguyên rừng, phát huy giá trị văn hóa truyền thống và xây dựng nông thôn mới bền vững.

Động lực hiện thực hóa mục tiêu phát triển vùng cao

Theo định hướng phát triển giai đoạn 2026–2030, Điện Biên tiếp tục ưu tiên ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào các lĩnh vực có lợi thế; phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời thúc đẩy xây dựng cơ sở dữ liệu số, phát triển vùng nguyên liệu tập trung và nâng cao năng lực của hợp tác xã, doanh nghiệp địa phương.

Thực tiễn cho thấy, khi khoa học, công nghệ được gắn với nhu cầu của người dân, với điều kiện tự nhiên và định hướng phát triển của địa phương, hiệu quả mang lại không chỉ được đo bằng năng suất hay sản lượng, mà còn bằng sự thay đổi trong tư duy sản xuất, năng lực quản trị và khả năng tham gia sâu hơn vào thị trường. Đây cũng là nền tảng để Điện Biên khai thác hiệu quả tiềm năng nông nghiệp, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển với các địa phương khác, hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo bền vững và xây dựng vùng đồng bào dân tộc thiểu số ngày càng phát triển, giàu bản sắc trong kỷ nguyên số.