Điện hạt nhân đặt bài toán lớn cho đội ngũ khoa học trẻ

<p style="text-align: justify;">Việc triển khai các dự án điện hạt nhân và nghiên cứu công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nhân lực. Với ngành năng lượng nguyên tử, đội ngũ trẻ cần được chuẩn bị để từng bước đảm nhận những nhiệm vụ khó, có yêu cầu đặc biệt về an toàn.</p>

Đó là vấn đề được nhấn mạnh tại Hội nghị Khoa học và Công nghệ hạt nhân cán bộ trẻ ngành Năng lượng nguyên tử lần thứ IX, khai mạc sáng 8/10/2026 tại Hà Nội. 

Diễn ra trong hai ngày 08 và 09/10/2026, Hội nghị quy tụ các cán bộ trẻ, học viên cao học và nghiên cứu sinh, cùng trao đổi kết quả nghiên cứu và những hướng ứng dụng phục vụ phát triển ngành.

Nhiệm vụ trọng tâm đặt ra cho ngành năng lượng nguyên tử

Nhân lực cho những nhiệm vụ lớn

Phát biểu khai mạc, TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, cho biết ngành đang đứng trước những nhiệm vụ lớn, gồm triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2 và nghiên cứu phát triển công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR).

Theo Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, đây là những nhiệm vụ quan trọng nhưng rất khó khăn khi Việt Nam còn thiếu nguồn nhân lực và kinh nghiệm triển khai các dự án điện hạt nhân. Đội ngũ tham gia phải có đủ năng lực; cán bộ lãnh đạo, quản lý cần hiểu khoa học, công nghệ hạt nhân, quy trình và các yêu cầu của dự án. Đặc biệt, an toàn phải được đặt lên hàng đầu.

Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam Trần Chí Thành nhấn mạnh, vấn đề quan trọng nhất vẫn là nguồn nhân lực. Các thế hệ đầu tiên của ngành năng lượng nguyên tử cũng bắt đầu sự nghiệp khoa học khi còn rất trẻ, với lòng yêu khoa học, tinh thần ham học hỏi và khát vọng biến kiến thức thành năng lực đóng góp cho xã hội.

Năng lượng nguyên tử là lĩnh vực khó, đòi hỏi sự kiên trì và tâm huyết. Tuy nhiên, theo ông Thành, các nhà khoa học trẻ hiện nay có nhiều cơ hội học tập, nghiên cứu hơn trước.

Một trong những cơ hội đó là tham gia nghiên cứu tại Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR) ở Dubna, nơi có lò phản ứng nghiên cứu, máy gia tốc và nhiều phòng thí nghiệm. Các chương trình đào tạo, nghiên cứu do Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) hỗ trợ cũng mở thêm cơ hội nâng cao năng lực chuyên môn.

GS Trần Đức Thiệp, Chủ tịch Hội Vật lý hạt nhân, cho rằng ngành năng lượng nguyên tử đang có những cơ hội lớn từ các chủ trương, chính sách mới. Với người trẻ, điều cần thiết là luôn cố gắng, biết nắm bắt cơ hội và chủ động tìm cách giải quyết những vấn đề khó.

Quy tụ các nhà khoa học trẻ

Hội nghị lần thứ IX thu hút 84 báo cáo viên, phần lớn là các cán bộ trẻ, học viên cao học và nghiên cứu sinh đang học tập, nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học và công nghệ hạt nhân, đến từ 9 đơn vị trực thuộc Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, các viện nghiên cứu, trường đại học, bệnh viện và cơ sở y tế trên cả nước.

Sau quá trình phản biện nghiêm túc của Hội đồng Khoa học, 84 báo cáo đã được lựa chọn để trình bày tại Hội nghị, trong đó có 44 báo cáo oral và 40 báo cáo poster.

Các nội dung nghiên cứu được giới thiệu tại Hội nghị đa dạng về các hướng tiếp cận trong các chuyên ngành, từ vật lý hạt nhân, kỹ thuật lò phản ứng, mô phỏng tính toán, kiểm tra không phá hủy đến ứng dụng bức xạ và kỹ thuật hạt nhân trong y tế, công nghiệp. Những vấn đề khoa học mang tính thời sự của ngành năng lượng nguyên tử kết hợp với những kỹ thuật nghiên cứu mới như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu và các phương pháp mô phỏng tiên tiến nhằm đem lại những hiểu biết mới, góp phần vào cơ sở hình thành giải pháp cho những bài toán thực tiễn của đất nước.

Trong khuôn khổ Hội nghị, tại Phiên toàn thể ngày 08/10/2026 có 5 báo cáo của các diễn giả khách mời là các nhà khoa học trẻ và chuyên gia đến từ các viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ trong và ngoài Bộ Khoa học và Công nghệ.

Hai trong năm báo cáo tại phiên toàn thể áp dụng kỹ thuật tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, một là ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xử lý tín hiệu và phát hiện neutron và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong kiểm soát chất lượng sản phẩm chiếu xạ. 

Báo cáo viên Nguyễn Duy Quang (Viện Nghiên cứu hạt nhân), trình bày nghiên cứu "Nghiên cứu về ứng dụng học sâu trong phân biệt neutron–gamma bằng tinh thể LaCl₃ sử dụng mạng nơ-ron tích chập (CNN) để phân tích dạng xung của đầu dò nhấp nháy". Báo cáo viên Đinh Việt Hải (Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội), trình bày nghiên cứu về "Đặc trưng vật lý neutron và đặc trưng cháy của bó nhiên liệu VVER-1000 bằng OpenMC".

Kể từ năm 2010, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đã tổ chức thành công 8 kỳ Hội nghị khoa học và công nghệ hạt nhân cán bộ trẻ ngành năng lượng nguyên tử. Hội nghị khoa học và công nghệ hạt nhân cán bộ trẻ ngành năng lượng nguyên tử lần thứ IX tiếp tục là diễn đàn trao đổi, thảo luận những vấn đề khoa học mới, tăng cường kết nối giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, bệnh viện và các đơn vị ứng dụng công nghệ hạt nhân và qua đó tăng cường ứng dụng KH&CN hạt nhân trong nghiên cứu, y tế, công nghiệp và các lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Hội nghị Hội nghị khoa học và công nghệ hạt nhân cán bộ trẻ ngành năng lượng nguyên tử lần thứ IX là một trong những hoạt động góp phần thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học và công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình, phù hợp với định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam.