Đổi mới đào tạo - gắn chuẩn năng lực với nhu cầu thực tiễn

<p style="text-align: justify;">Tiếp cận theo chuẩn năng lực số, gắn đào tạo với thực tiễn và tăng cường phối hợp giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp đang trở thành hướng đi tất yếu nhằm hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW.</p>

Nguồn nhân lực số giữ vai trò then chốt

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn mới. Trong đó, nguồn nhân lực số giữ vai trò then chốt, quyết định khả năng làm chủ công nghệ và hiệu quả triển khai chuyển đổi số trong toàn nền kinh tế.

PGS. TS Ngô Văn Quang, Phó Hiệu trưởng, Trường Đại học Công nghệ Đông Á cho biết, trong bối cảnh hiện nay, chất lượng nguồn nhân lực chính là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của quốc gia. Cốt lõi của nhân lực số không chỉ nằm ở kỹ năng công nghệ, mà còn ở tư duy số - tức khả năng vận hành, sáng tạo và thích ứng trong môi trường số.

Thực tế cho thấy, Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nguồn nhân lực số. Tỷ lệ người dùng internet cao, hạ tầng số phát triển nhanh, hệ thống giáo dục - đào tạo từng bước tiếp cận các chuẩn năng lực số. Việc ban hành khung năng lực số đã góp phần định hướng rõ ràng hơn cho quá trình đào tạo, chuyển từ trang bị kiến thức đơn thuần sang phát triển năng lực toàn diện cho người học.

Tuy vậy, theo PGS. TS Ngô Văn Quang, vấn đề cốt lõi hiện nay không nằm ở số lượng mà ở chất lượng và chiều sâu của nguồn nhân lực. Việt Nam vẫn thiếu đội ngũ nhân lực có kỹ năng số ở trình độ cao, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp còn lớn; đồng thời, thiếu lực lượng có khả năng dẫn dắt và tổ chức triển khai chuyển đổi số ở cấp độ cao

Điều này cho thấy, dù đã có nền tảng, nhưng nhân lực số vẫn là "điểm nghẽn" cần sớm được tháo gỡ để bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra hiệu quả và bền vững.

Trước yêu cầu mới, cần chuyển từ tư duy "đào tạo để đáp ứng" sang "đào tạo để dẫn dắt", trong đó cơ sở đào tạo phải chủ động dự báo nhu cầu, định hình năng lực và chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.

Ngoài ra, hoạt động đào tạo cần tập trung phát triển tư duy số, tư duy dữ liệu và khả năng thích ứng - những yếu tố cốt lõi giúp người lao động làm việc hiệu quả trong môi trường số. Trong bối cảnh các quyết định ngày càng dựa trên dữ liệu, năng lực khai thác và sử dụng dữ liệu trở thành yêu cầu thiết yếu đối với mọi ngành nghề.

Đánh giá về tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực số trình độ cao tại các doanh nghiệp hiện nay, bà Lê Thị Hoài Thương, Giám đốc Đối ngoại Công ty TNHH Nestlé Việt Nam cho rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu nhân lực số chất lượng cao là sự "lệch pha" giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn. Do đó, cần tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp theo hướng đồng kiến tạo bởi đào tạo nhân lực số cần được tiếp cận theo hướng căn bản và toàn diện, trong đó trọng tâm là chuyển từ đào tạo kiến thức sang phát triển năng lực.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, xác định rõ nhu cầu về kỹ năng và năng lực, đồng thời phối hợp tổ chức đào tạo gắn với các dự án, bài toán thực tế. Đây là giải pháp quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động.

Từ thực tiễn địa phương, ông Đỗ Đình Quang, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hưng Yên cho biết, việc phát triển nhân lực số cần được triển khai thông qua các chương trình, đề án cụ thể, gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và chuyển đổi số. Trong đó, chú trọng phổ cập kỹ năng số cho người lao động, đồng thời nâng cao chất lượng thông qua đào tạo nâng cao và đào tạo chuyên sâu. Ngoài ra, cần tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động đào tạo, tập huấn và lan tỏa kỹ năng số trong cộng đồng là yếu tố quan trọng để tạo nền tảng cho chuyển đổi số toàn diện.

Ba trụ cột để nâng cao chất lượng nhân lực số

Theo PGS. TS Ngô Văn Quang, một trong những yêu cầu quan trọng là cần xây dựng sự liên kết chặt chẽ giữa ba trụ cột: Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Thời gian qua, các cơ quan quản lý đã ban hành nhiều chiến lược, chính sách và khung năng lực quan trọng. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để các chính sách này đi vào thực tiễn, tạo ra giá trị cụ thể trong nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Ở góc độ cơ sở đào tạo, việc xây dựng các chương trình cần gắn chặt với thực tiễn, không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường mà còn đóng vai trò định hướng, hỗ trợ sự phát triển của nền kinh tế.

Với vai trò là chủ thể sử dụng lao động, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình đến đánh giá năng lực, qua đó bảo đảm nguồn nhân lực đáp ứng đúng yêu cầu thực tế. Có như vậy, sự kết nối hiệu quả giữa ba trụ cột trên sẽ góp phần hình thành hệ thống đào tạo đồng bộ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực số và thúc đẩy chuyển đổi số một cách thực chất. Từ thực tiễn triển khai, yếu tố quan trọng nhất không phải là công nghệ, mà là con người - cụ thể là khả năng của nhân lực số trong việc chuyển hóa công nghệ thành hiệu quả thực tế.

Còn theo ông Đỗ Đình Quang, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ nhưng hiệu quả vẫn còn hạn chế là do chưa thay đổi phương thức vận hành. Điều này cho thấy, công nghệ chỉ là công cụ, còn nhân lực số mới là yếu tố tạo ra thay đổi thực sự. Khi quy trình được tổ chức lại theo tư duy số, năng suất sẽ được cải thiện một cách bền vững.

Để có nguồn nhân lực số có chất lượng, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn hiện nay, bà Lê Thị Hoài Thương nhấn mạnh, yếu tố cốt lõi là xây dựng tư duy số cho người lao động bởi khi mỗi cá nhân biết sử dụng dữ liệu và công nghệ để cải tiến công việc hằng ngày, năng suất sẽ được nâng cao một cách tự nhiên và lâu dài.

Do vậy, doanh nghiệp không nhất thiết cần toàn bộ nhân sự là chuyên gia công nghệ, mà cần lực lượng lao động có khả năng làm việc hiệu quả trong môi trường số, biết khai thác dữ liệu, vận hành hệ thống và liên tục cải tiến quy trình.

Có thể thấy, đào tạo nguồn nhân lực số theo chuẩn năng lực là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Khi giáo dục chuyển từ trang bị kiến thức sang phát triển năng lực, khi doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo và khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, điều phối, chất lượng nguồn nhân lực số sẽ được nâng lên rõ rệt.

Đây chính là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW, góp phần nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong kỷ nguyên số.