Đưa kỹ năng số đến gần người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
<p style="text-align: justify;">Từ những buổi tối “cầm tay chỉ việc” tại thôn Mai Thủy đến mô hình “Chi hội số - Gia đình số” ở thôn Châu Lê, xã Trường Phú (Quảng Trị) đang từng bước đưa công nghệ vào đời sống. Những cách làm từ cơ sở góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, dịch vụ thiết yếu, tạo thêm điều kiện để người dân miền núi tham gia chuyển đổi số.</p>

Những buổi“cầm tay chỉ việc” tại “Điểm chuyển đổi số cộng đồng” thôn Mai Thủy
Là địa bàn được xác định thuộc khu vực II, miền núi của tỉnh Quảng Trị, Trường Phú đang triển khai các mô hình hỗ trợ người dân sử dụng công nghệ số ngay tại cộng đồng. Việc hướng dẫn trực tiếp, gắn với nhu cầu hằng ngày có ý nghĩa thiết thực trong nâng cao kỹ năng và thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ.
Giữa tháng 10/2026, mô hình “Điểm chuyển đổi số cộng đồng” tại thôn Mai Thủy ra mắt, tập trung hỗ trợ người dân thực hiện tám nhóm dịch vụ công trực tuyến, gồm: đăng ký thường trú, tạm trú, khai sinh, khai tử, kết hôn; cấp đổi giấy phép lái xe, cấp đổi chứng nhận đăng ký xe và cấp bản sao trích lục hộ tịch.
Điểm hỗ trợ mở cửa từ 19 đến 21 giờ vào thứ Hai và thứ Tư hằng tuần. Tại đây, các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng của thôn trực tiếp hướng dẫn người dân chuẩn bị hồ sơ, tạo và sử dụng tài khoản, thao tác trên các nền tảng số và nộp hồ sơ trực tuyến.
Bên cạnh hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, người dân còn được hướng dẫn cài đặt, sử dụng các ứng dụng thiết yếu, thanh toán không dùng tiền mặt và truy cập thông tin qua mã QR. Từ những thao tác cụ thể, công nghệ số từng bước trở nên gần gũi, dễ sử dụng hơn với người còn hạn chế về kỹ năng.
Theo ông Phan Thanh Tùng, Bí thư Chi bộ thôn Mai Thủy, cách làm “cầm tay chỉ việc” tạo sự yên tâm cho người dân khi tiếp cận công nghệ. Thay vì phải đi lại nhiều lần hoặc nhờ người thân hỗ trợ từ xa, người dân có thể đến nhà văn hóa để được hướng dẫn từng bước. Qua đó, Tổ công nghệ số cộng đồng cũng nắm bắt những khó khăn thực tế để điều chỉnh cách hỗ trợ phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Đối với người dân miền núi, việc có một địa chỉ hỗ trợ ngay tại nơi sinh sống giúp giảm bớt trở ngại khi tiếp cận dịch vụ số. Khi được hướng dẫn và thực hành trực tiếp, người dân có thêm điều kiện chủ động thực hiện những công việc liên quan đến bản thân, gia đình, từng bước hình thành thói quen sử dụng dịch vụ công trực tuyến.
Trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030, ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh, trật tự là nội dung của Tiểu dự án 2, Dự án 10. Nhìn từ mục tiêu này, việc phổ cập kỹ năng và hỗ trợ người dân sử dụng các tiện ích số tại cơ sở có ý nghĩa tạo nền tảng để công nghệ phục vụ đời sống, mở rộng khả năng tiếp cận thông tin và các dịch vụ thiết yếu.
Cùng với điểm hỗ trợ tại Mai Thủy, mô hình “Chi hội số - Gia đình số” ở thôn Châu Lê hướng đến đưa kỹ năng số vào sinh hoạt của hội viên phụ nữ và từng gia đình.
Chị Nguyễn Thị Thủy, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ thôn Châu Lê cho biết, chi hội có 331 hội viên, sinh hoạt tại sáu tổ phụ nữ; trong đó có 60 hội viên trên 60 tuổi. Qua khảo sát, 260 hội viên sử dụng điện thoại thông minh, 260 hội viên đã cài đặt, sử dụng VNeID và 100 hội viên tham gia nhóm Zalo của chi hội.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận, sử dụng các nền tảng số còn khác nhau giữa các nhóm tuổi, nghề nghiệp và điều kiện kinh tế. Thực tế này đặt ra yêu cầu hỗ trợ phù hợp với từng nhóm hội viên, giúp những người còn hạn chế về kỹ năng có thể từng bước sử dụng công nghệ phục vụ nhu cầu của mình.
Theo chị Thủy, mô hình hướng đến mục tiêu mỗi hội viên biết sử dụng ít nhất một tiện ích số thiết thực; mỗi gia đình có người biết hướng dẫn, hỗ trợ các thành viên tiếp cận công nghệ; mỗi cán bộ chi hội trở thành một tuyên truyền viên tích cực về chuyển đổi số.
Thông qua mô hình, chi hội mong muốn công nghệ số trở thành công cụ phục vụ học tập, việc làm, chăm sóc sức khỏe, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc phát huy vai trò của phụ nữ cũng tạo điều kiện để kỹ năng số được chia sẻ trong gia đình, giúp các thành viên cùng tiếp cận và sử dụng những tiện ích phù hợp.
Cách triển khai này cho thấy ý nghĩa của việc gắn phổ cập kỹ năng số với các tổ chức, lực lượng gần dân. Khi cán bộ chi hội, thành viên tổ công nghệ số cộng đồng cùng tham gia hướng dẫn, hoạt động hỗ trợ có thể bám sát nhu cầu và những vướng mắc cụ thể của người dân.
“Chúng tôi xác định không để chuyển đổi số chỉ dừng ở cơ quan nhà nước. Người dân phải được hỗ trợ ngay tại nơi mình sinh sống, được hướng dẫn trực tiếp để thấy rõ lợi ích của việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số trong đời sống”, ông Phan Hữu Tình, Phó Chủ tịch UBND xã Trường Phú nhấn mạnh.
Để tăng cường lực lượng hỗ trợ tại cơ sở, xã đã kiện toàn 10 tổ công nghệ số cộng đồng và Đề án 06 tại 10 thôn, với tổng số 129 thành viên. Các tổ phối hợp tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng định danh điện tử và thực hiện các nội dung liên quan đến Đề án 06.
Địa phương đồng thời duy trì mô hình “Mặt trận lắng nghe dân nói” tại 10/10 khu dân cư để ghi nhận, phân loại, chuyển ý kiến đến cơ quan có thẩm quyền và theo dõi kết quả giải quyết. Đây cũng là kênh giúp nắm bắt nhu cầu, những khó khăn của người dân trong quá trình tiếp cận dịch vụ số.
Từ hiệu quả ban đầu, xã Trường Phú định hướng nhân rộng các điểm hỗ trợ chuyển đổi số đến một số thôn trên địa bàn. Việc duy trì hướng dẫn thường xuyên, phù hợp với từng nhóm người dân sẽ góp phần đưa các tiện ích số vào sử dụng thực tế.
Từ một hồ sơ được hướng dẫn nộp trực tuyến đến một hội viên biết sử dụng thêm tiện ích số, những thay đổi tại Trường Phú đang bắt đầu bằng các việc làm cụ thể. Đây là cơ sở để nâng cao năng lực tiếp cận công nghệ của người dân miền núi, góp phần mở rộng cơ hội học tập, tiếp cận dịch vụ và phát triển kinh tế gia đình.
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030 (Chương trình 1719) nhằm giảm nghèo bền vững, nâng cao thu nhập và từng bước thu hẹp khoảng cách về mức sống của đồng bào so với bình quân cả nước. Trong giai đoạn I (2021–2025), Chương trình gồm 10 dự án, tập trung hỗ trợ người dân ổn định chỗ ở, có đất sản xuất và nước sinh hoạt, phát triển sinh kế, đồng thời đầu tư hạ tầng thiết yếu, nâng cao chất lượng giáo dục, chăm sóc sức khỏe và gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc.