Giảm nghèo từ nuôi ngựa bạch

<p style="text-align: justify;">Nhờ triển khai Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2025, đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã vùng cao xã Lục Ngạn, Bắc Ninh đã thay đổi cơ bản tư duy sản xuất, phát triển mô hình chăn nuôi ngựa bạch trở thành mũi nhọn mang lại hiệu quả kinh tế cao, thu nhập tăng lên, góp phần xóa đói giảm nghèo.</p>

Từ tập quán chăn nuôi truyền thống đến tư duy làm giàu

Tận dụng địa hình đồi gò, bãi chăn thả tự nhiên rộng lớn cùng nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào, những năm qua, chăn nuôi đại gia súc luôn là sinh kế quen thuộc của đồng bào các dân tộc vùng cao Lục Ngạn. Tuy nhiên, trước đây người dân tại các xã Biên Sơn, Tân Sơn chủ yếu nuôi trâu, bò; ngựa chỉ nuôi nhỏ lẻ làm sức kéo hoặc chuyên chở nông sản.

Một số hộ đã tiên phong thử nghiệm chăn nuôi ngựa bạch và nhận thấy loài vật này thích nghi tốt với khí hậu địa phương, sức đề kháng cao, ít dịch bệnh hơn trâu bò và đầu ra thương phẩm luôn giữ giá ổn định.

Đến nay, toàn xã Lục Ngạn đã phát triển tổng đàn ngựa lên khoảng 4.500 con, trong đó ngựa bạch chiếm trên 65%, phân bố tập trung nhiều nhất tại các xã Biên Sơn, Tân Sơn...

Nhận thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt, hầu hết các hộ trong xã đều tham gia nuôi ngựa bạch; hộ ít có một vài con, hộ quy mô lớn duy trì đàn hơn chục con.

Về giá trị thương phẩm, ngựa bạch vượt trội so với giống ngựa thường: con giống trên 5 tháng tuổi đạt giá 50 - 65 triệu đồng/con; ngựa trưởng thành dao động từ 80 - 120 triệu đồng/con. Đáng chú ý, nguồn thức ăn hoàn toàn tận dụng được cỏ tự nhiên, thân ngô, ngô hạt và thóc xay. Mỗi cá thể cái sau 3 năm bắt đầu chu kỳ sinh sản đều đặn bình quân 1 con/năm, mang lại nguồn thu ổn định cho các nông hộ.

Từ nguồn vốn vay ưu đãi của Ngân hàng Chính sách xã hội, có những hộ gia đình đã đầu tư 3 con giống ban đầu. Lứa giống đầu tiên xuất chuồng mang về 45 - 50 triệu đồng/con.

Chuyển giao tiến bộ KH&CN

Thành công bước đầu của đàn ngựa bạch Lục Ngạn không dừng lại ở yếu tố tự phát mà có sự đồng hành, hỗ trợ bài bản từ Bộ Khoa học và Công nghệ thông qua Chương trình hỗ trợ, ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2021-2025.

Khoa học và công nghệ đã trực tiếp giải quyết bài toán cốt lõi: Từ chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, hạn chế rủi ro dịch bệnh và nâng cao năng suất sinh sản. Cụ thể, thông qua dự án, các đơn vị chuyên môn đã chuyển giao thành công 06 quy trình công nghệ chuẩn: Quy trình chọn lọc và nhân giống ngựa bạch; Quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng ngựa đực giống và ngựa cái sinh sản; Quy trình chăm sóc ngựa con cai sữa và giai đoạn sinh trưởng; Quy trình phòng, trị bệnh chuyên sâu trên đàn ngựa; Quy trình kỹ thuật trồng và chế biến thức ăn thô xanh; Quy trình ủ chua, chế biến phụ phẩm nông nghiệp (rơm rạ, cỏ khô, thân cây ngô) làm thức ăn dự trữ mùa đông.

Bên cạnh giải pháp lý thuyết, dự án chú trọng đào tạo thực địa, cấp chứng chỉ chuyên môn cho 10 kỹ thuật viên cơ sở và tổ chức 04 lớp tập huấn cho 200 lượt hộ nông dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Song song đó, hệ thống mô hình thực nghiệm được xây dựng khoa học: Mô hình nhân giống sinh sản: 01 mô hình tập trung quy mô 50 ngựa cái, 2 ngựa đực giống; 01 mô hình sinh sản phân tán tại 5 hộ dân với 10 ngựa cái, 1 ngựa đực giống được giám sát chặt chẽ theo quy trình kỹ thuật; Mô hình thương phẩm: Tiếp nhận nuôi tập trung 51 con (tỷ lệ nuôi sống đạt 50/51 con); xây dựng mô hình thương phẩm phân tán tại xã Sa Lý quy mô 50 con ở 5 hộ dân; Vùng nguyên liệu thức ăn: Phát triển thành công diện tích trồng cỏ VA06 giàu dinh dưỡng, đáp ứng vượt các chỉ tiêu về năng suất, sản lượng và chất lượng theo thuyết minh hợp đồng được phê duyệt.

Xây dựng chuỗi giá trị và phát triển bền vững

Mô hình nuôi ngựa bạch hàng hóa tại xã vùng cao Lục Ngạn đã khẳng định hiệu quả rõ rệt. Nhận định đây là hướng phát triển lâu dài, địa phương đã cụ thể hóa chủ trương này vào nghị quyết của xã, triển khai qua "Đề án đẩy mạnh phát triển lợi thế chăn nuôi tại một số xã vùng Đông Bắc huyện Lục Ngạn giai đoạn 2018 - 2021" và các kế hoạch giai đoạn tiếp theo.

Hằng năm, huyện đều rà soát tổng đàn, hướng dẫn nhân dân chuyển dần từ chăn thả tự do sang chăn nuôi có kiểm soát chuồng trại nhằm phòng ngừa dịch bệnh và bảo vệ môi trường sinh thái. Địa phương cũng đóng vai trò cầu nối giúp các hộ dân, hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, phân bổ vắc-xin phòng bệnh, đồng thời bồi dưỡng kỹ năng điều hành kinh tế tập thể cho người dân tộc thiểu số.

Đặc biệt, nhằm nâng tầm giá trị nông sản vùng cao, xã Lục Ngạn đang đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện quy chế quản lý chất lượng, tiêu chuẩn hóa nguồn gốc xuất xứ để đăng ký "Nhãn hiệu tập thể", tiến tới "Đăng ký bảo hộ, quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm từ ngựa".

Sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách khuyến nông, chuyển giao công nghệ cùng quyết tâm đổi mới phương thức sản xuất của chính quyền và đồng bào Lục Ngạn đang biến tiềm năng vùng cao thành sinh kế, đóng góp thiết thực vào mục tiêu giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội miền núi.