Gỡ "nút thắt" để thúc đẩy thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW

<p style="text-align: justify;">Việc kịp thời làm rõ nội hàm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang góp phần tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy thực hiện hiệu quả Nghị quyết 57-NQ/TW.</p>

Trong bối cảnh cả nước đang quyết liệt triển khai thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, yêu cầu hoàn thiện thể chế, thúc đẩy giải ngân và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KH,CN, ĐMST, CĐS) đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy vậy, thực tiễn triển khai tại các Bộ, ngành, địa phương cho thấy nhiều khó khăn phát sinh từ chính việc nhận diện, phân loại và xác định nội dung chi cho các lĩnh vực này.

Hiện nay, hệ thống pháp luật về KH,CN,ĐMST cơ bản đã được ban hành tương đối đầy đủ. Đồng thời, hệ thống pháp luật về chuyển đổi số cũng đang được khẩn trương hoàn thiện nhằm bảo đảm Luật và các nghị định hướng dẫn thi hành có hiệu lực đồng bộ từ ngày 01/7/2026. Đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng để thúc đẩy phát triển KH,CN,ĐMST và CĐS trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, do nhiều quy định còn mới, có những nội dung chưa từng có tiền lệ nên quá trình tổ chức thực hiện ở cơ sở đã phát sinh không ít lúng túng. Không ít cơ quan, đơn vị còn gặp khó khăn trong việc hiểu và nhận diện đúng bản chất của các nhiệm vụ KH,CN,ĐMST và CĐS; từ đó dẫn đến sự thiếu thống nhất trong phân loại nhiệm vụ, xác định nội dung chi, phân bổ dự toán, hạch toán và theo dõi chi ngân sách nhà nước.

Thực tế cho thấy, có những nhiệm vụ mang tính giao thoa giữa nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ số nên việc xác định nguồn kinh phí phù hợp không đơn giản. Một số địa phương còn băn khoăn trong việc xác định đâu là nhiệm vụ KH,CN, đâu là nhiệm vụ ĐMST; hoặc nội dung nào được sử dụng nguồn kinh phí chuyển đổi số, nội dung nào không thuộc phạm vi chi từ nguồn này.

Những bất cập trên không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ triển khai nhiệm vụ mà còn tác động trực tiếp đến công tác giải ngân vốn ngân sách nhà nước. Trong nhiều trường hợp, tâm lý e ngại sai sót trong sử dụng ngân sách khiến các đơn vị chậm phê duyệt, chậm triển khai hoặc chưa mạnh dạn đề xuất các nhiệm vụ mới có tính đổi mới, sáng tạo.

Đặc biệt, việc thiếu thống nhất trong hạch toán và theo dõi chi ngân sách cho KH,CN,ĐMST và CĐS còn gây khó khăn trong đánh giá hiệu quả đầu tư công, tổng hợp số liệu và xây dựng chính sách điều hành vĩ mô. Đây là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu tăng cường nguồn lực, ưu tiên đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như một động lực phát triển đất nước.

Nhằm kịp thời tháo gỡ những "điểm nghẽn" nêu trên, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ động hướng dẫn làm rõ hơn nội hàm của KH,CN,ĐMST và CĐS trên cơ sở bảo đảm sự thống nhất với các khái niệm, quy định đã được Quốc hội và Chính phủ ban hành.

Theo đó, Bộ tập trung làm rõ ba nhóm vấn đề trọng tâm:

Thứ nhất, hướng dẫn cụ thể hơn về nhận diện và phân định nhiệm vụ khoa học và công nghệ với nhiệm vụ đổi mới sáng tạo. Đây là nội dung rất quan trọng bởi trên thực tế, nhiều hoạt động có tính chất ứng dụng, cải tiến quy trình, mô hình sản xuất hoặc đổi mới quản trị rất khó phân định thuộc lĩnh vực nào. Việc làm rõ bản chất từng loại nhiệm vụ sẽ giúp các cơ quan, đơn vị có căn cứ pháp lý thống nhất trong xây dựng kế hoạch, bố trí kinh phí và tổ chức thực hiện.

Thứ hai, làm rõ hơn bản chất của hoạt động chuyển đổi số, cũng như các nội dung được sử dụng nguồn kinh phí chuyển đổi số và các nội dung không thuộc phạm vi chi từ nguồn này. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ ở mọi ngành, lĩnh vực, việc xác định đúng nội dung chi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm tránh dàn trải, chồng chéo hoặc sử dụng sai mục đích nguồn lực ngân sách.

Thứ ba, hướng dẫn cụ thể hơn về nội dung chi, phân bổ dự toán và hạch toán chi ngân sách nhà nước theo ba "khối" gồm KH,CN, ĐMST và CĐS. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo sự minh bạch, thống nhất trong quản lý tài chính công, đồng thời phục vụ hiệu quả công tác thống kê, theo dõi và đánh giá hiệu quả đầu tư ngân sách.

Việc Bộ KH&CN chủ động làm rõ nội hàm các lĩnh vực nêu trên không chỉ giúp tháo gỡ khó khăn trước mắt cho các bộ, ngành, địa phương mà còn có ý nghĩa lâu dài trong hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước đối với KH,CN, ĐMST và CĐS.

Quan trọng hơn, các hướng dẫn này góp phần tạo tâm lý yên tâm cho đội ngũ cán bộ thực thi trong quá trình tham mưu, tổ chức triển khai và giải ngân kinh phí. Khi có căn cứ pháp lý rõ ràng và cách hiểu thống nhất, các cơ quan, đơn vị sẽ mạnh dạn hơn trong việc đề xuất nhiệm vụ mới, ứng dụng công nghệ mới và thúc đẩy các mô hình đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh yêu cầu giải ngân vốn đầu tư công, đặc biệt là nguồn lực dành cho KH,CN,ĐMST&CĐS ngày càng được đặt ra quyết liệt, việc tháo gỡ những rào cản về thể chế và nhận thức có ý nghĩa rất quan trọng. Trên thực tế, nhiều "điểm nghẽn" không xuất phát từ thiếu nguồn lực mà đến từ sự lúng túng trong cách hiểu, cách vận dụng quy định pháp luật. Cùng với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, vai trò đồng hành, hướng dẫn và hỗ trợ thực thi của cơ quan quản lý nhà nước là yếu tố then chốt bảo đảm các chính sách đi vào cuộc sống.

Với những hướng dẫn kịp thời, sát thực tiễn, Bộ KH&CN đang góp phần quan trọng tháo gỡ các khó khăn, thúc đẩy tiến độ triển khai và giải ngân nguồn lực cho KH,CN,ĐMST và CĐS. Đây cũng là bước đi cần thiết để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW, đưa KH,CN,ĐMST và CĐS thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn tới./.