Gỡ vướng cấp bách, kiến tạo hành lang pháp lý cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

<p style="text-align: justify;">Chiều 25/9/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phối hợp với Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (KH,CN&ĐMST).</p>

Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, các tổ chức KH&CN cùng các chuyên gia, nhà khoa học. Các ý kiến tập trung vào những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai các quy định mới, nhất là cơ chế tài chính, quản lý nhiệm vụ KH&CN, chính sách nhân lực, hoạt động đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp sáng tạo.

Hoàn thiện quy định từ những vấn đề phát sinh trong thực tiễn

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định cho biết, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/10/2025, là một trong những luật quan trọng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo Thứ trưởng, quá trình triển khai các quy định mới đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, song cũng bộc lộ một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh, hệ thống pháp luật cần có khả năng thích ứng với những yêu cầu mới từ thực tiễn.

Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh, việc sửa đổi lần này tập trung vào hai yêu cầu: Khắc phục những bất cập được phát hiện trong quá trình tổ chức thực hiện và tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Mục tiêu là tạo điều kiện để các kết quả nghiên cứu được ứng dụng, phát triển thành công nghệ, sản phẩm và đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội.

Đại diện Ban soạn thảo, bà Nguyễn Như Quỳnh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ KH&CN) cho biết, hệ thống văn bản hướng dẫn Luật KH,CN&ĐMST hiện có 6 nghị định. Dự thảo lần này sửa đổi, bổ sung 5 Nghị định, gồm các Nghị định số 262, 263, 265, 267 và 268; Nghị định số 264 về hoạt động khởi nghiệp không thuộc phạm vi sửa đổi lần này.

Dự thảo tập trung thể chế hóa các chủ trương về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, đồng thời xử lý một số vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai. 

Theo Ban soạn thảo, không phải tất cả các vấn đề phát sinh trong thực tế đều cần sửa đổi quy định pháp luật; những nội dung thuộc phạm vi hướng dẫn, giải thích pháp luật sẽ được xử lý theo hình thức phù hợp.

Một trong những nhóm vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là cơ chế hoạt động của các Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tại Hội nghị, ông Phạm Thế Hải, Phó Giám đốc Sở KH&CN tỉnh Phú Thọ đã trình bày tham luận các quy định pháp luật hiện hành về quỹ phát triển KH&CN của bộ, ngành, địa phương và đề xuất hoàn thiện.

Đại diện Sở KH&CN Phú Thọ cho biết, Quỹ Phát triển KH&CN của tỉnh đã được thành lập, song quá trình xây dựng điều lệ hoạt động còn gặp những cách hiểu khác nhau về địa vị pháp lý, tổ chức và cơ chế vận hành.

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu đề nghị dự thảo cần làm rõ mối quan hệ giữa cơ quan quản lý nhiệm vụ KH&CN, Quỹ và tổ chức chủ trì thực hiện nhiệm vụ. Theo đó, cơ quan quản lý chuyên môn thực hiện các khâu liên quan đến xác định, tuyển chọn, giao nhiệm vụ, thẩm định, kiểm tra, đánh giá; Quỹ thực hiện chức năng quản lý tài chính, kiểm soát hồ sơ, giải ngân, thanh quyết toán; tổ chức chủ trì chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện nhiệm vụ và sử dụng kinh phí đúng quy định.

Cũng tại Hội nghị, PGS.TS. Phạm Minh Quân, Phó Giám đốc Quỹ phát triển KH&CN, Viện Hàn Lâm KH&CN đã trình bày, tham luận các quy định pháp luật hiện hành về hỗ trợ hoạt động nâng cao tiềm lực, năng lực khoa học và công nghệ và đề xuất hoàn thiện

Đại diện Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cũng đề nghị làm rõ cơ chế bố trí ngân sách cho các Quỹ phát triển KH&CN thuộc nhóm "các cơ quan khác ở Trung ương", nhất là trong quá trình xây dựng dự toán ngân sách cho các nhiệm vụ KH&CN.

Bên cạnh đó, các đại biểu phản ánh một số khó khăn liên quan đến thủ tục đấu thầu, mua sắm, giải ngân và thanh quyết toán; khả năng hấp thụ nguồn lực của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa; cũng như việc đánh giá hiệu quả đối với các nhiệm vụ nghiên cứu có tính rủi ro.

Đại diện Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cho rằng, đối với nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, việc không đạt được kết quả như dự kiến không đồng nghĩa với việc sử dụng kinh phí không hiệu quả. Một số công nghệ cần thời gian dài để hoàn thiện và ứng dụng, do đó việc đánh giá hiệu quả ngay sau khi kết thúc nhiệm vụ cần được xem xét phù hợp với đặc thù của hoạt động nghiên cứu.

Tiếp tục hoàn thiện quy định về chức danh khoa học và công nghệ

Các quy định về chức danh khoa học và công nghệ tại dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định số 263 cũng nhận được nhiều ý kiến.

PGS.TS. Bùi Thắng, Trường Đại học Luật, ĐHQGHN cho rằng, cần làm rõ mối quan hệ giữa chức danh khoa học, chức danh công nghệ với vị trí việc làm và các quy định về viên chức. Việc xác định chức danh khoa học và công nghệ cần phản ánh năng lực chuyên môn, thành tích và đóng góp của cá nhân, đồng thời không nên đồng nhất với ngạch, bậc hoặc vị trí việc làm của viên chức.

PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, ĐHQGHN đề nghị tiếp tục nghiên cứu quy định về chức danh KH&CN theo hướng bao quát hơn đối với các cá nhân hoạt động trong lĩnh vực KH&CN đồng thời bảo đảm cơ chế thu hút, trọng dụng nhân lực có năng lực đặc biệt.

Đại diện Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ KH&CN), bà Nguyễn Thị Huệ, Phó Vụ trưởng cho biết quy định về viên chức hiện đã chuyển mạnh từ cách tiếp cận theo chức danh nghề nghiệp sang vị trí việc làm. Một số nội dung liên quan đến bổ nhiệm, xếp bậc nghề nghiệp đã được quy định tại các văn bản khác, do đó cần rà soát để tránh chồng chéo giữa các quy định.

Tại Hội nghị, các đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của những người đang giữ chức danh KH&CN khi quy định mới được áp dụng.

Nhằm mở rộng cơ hội cho các tổ chức có năng lực thực chất, dự thảo đề xuất bãi bỏ rào cản yêu cầu "tổ chức chủ trì phải có ít nhất 3 nhiệm vụ trong 5 năm". Tuy nhiên, để đảm bảo tính thời điểm và hiệu quả, cơ quan soạn thảo không ủng hộ việc áp dụng tràn lan cơ chế gia hạn nhiệm vụ thêm 6 tháng. Về tài sản trí tuệ, ngoại trừ các nhiệm vụ đặt hàng cấp bách (thiên tai, dịch bệnh, an ninh quốc phòng) do Nhà nước nắm giữ bản quyền ngay từ đầu, các nhiệm vụ có hỗ trợ từ ngân sách sẽ được giao quyền sở hữu cho tổ chức, cá nhân hoặc doanh nghiệp. Dù vậy, Nhà nước vẫn có cơ chế thu hồi nếu kết quả nghiên cứu bị đắp chiếu quá 3 năm.

Tiếp thu kiến nghị từ các địa phương và viện, trường, dự thảo mới đã lượng hóa rõ các tiêu chí đánh giá trung tâm đổi mới sáng tạo và thống nhất biểu mẫu hành chính. Đáng chú ý, các rào cản trong hoạt động khởi nghiệp sáng tạo được cắt giảm triệt để: bãi bỏ thủ tục xin xác nhận của UBND cấp tỉnh và loại bỏ yêu cầu nộp hồ sơ dự án đầu tư nhằm bảo vệ bí mật kinh doanh. Thay vào đó, việc công nhận sẽ chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm dựa trên các cam kết đầu tư hoặc xác nhận từ tổ chức hỗ trợ.

Kết luận các nội dung trao đổi, bà Nguyễn Như Quỳnh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế đề nghị các đơn vị chuyên môn tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu những ý kiến phù hợp và rà soát các quy định có liên quan để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đối với những vấn đề thuộc phạm vi sửa đổi 5 nghị định, Ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện dự thảo. Những vấn đề vượt ngoài phạm vi của dự thảo cần được tổng hợp, nghiên cứu trong quá trình sửa đổi các văn bản pháp luật có liên quan.

Theo kế hoạch, Bộ KH&CN dự kiến hoàn thiện, trình Chính phủ dự thảo Nghị định trong tháng 10/2026. Việc lấy ý kiến từ các cơ quan quản lý, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực KH,CN&ĐMST được xác định là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện các quy định, bảo đảm tính khả thi khi triển khai trong thực tiễn.