Hệ sinh thái phương tiện không người lái: Cách Tây Ninh giải bài toán đột phá từ Nghị quyết 57

<p style="text-align: justify;">Trong bối cảnh bùng nổ của Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành động lực quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia, mỗi địa phương. </p>

Nhận thức rõ xu thế này, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, mở ra một giai đoạn phát triển mới, trong đó địa phương được khuyến khích chủ động tìm kiếm những mô hình tăng trưởng mới dựa trên nền tảng công nghệ.

Quán triệt tinh thần của Nghị quyết 57, tỉnh Tây Ninh đã lựa chọn một hướng đi mang tính đột phá khi xây dựng Chiến lược phát triển hệ sinh thái phương tiện không người lái giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035. Đây không chỉ là một chương trình phát triển công nghệ đơn lẻ mà còn là chiến lược phát triển một ngành kinh tế - kỹ thuật mới, hướng tới hình thành hệ sinh thái hoàn chỉnh từ nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo, sản xuất, ứng dụng đến thương mại hóa các phương tiện không người lái hoạt động trên không, trên mặt đất và trên mặt nước; trong đó phương tiện bay không người lái được xác định là lĩnh vực khởi đầu, đóng vai trò dẫn dắt quá trình hình thành toàn bộ hệ sinh thái.

Từ chủ trương lớn của Đảng đến hành động cụ thể của địa phương

Nghị quyết 57 đặt mục tiêu đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành nền tảng để đất nước bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. 

Đối với các địa phương, yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ vào quản lý hay cải cách hành chính, mà quan trọng hơn là phải hình thành những ngành kinh tế mới có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao, thu hút đầu tư, tạo việc làm chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, Tây Ninh đã lựa chọn phương tiện không người lái là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược để phát triển. Quyết định này không phải là sự lựa chọn theo xu hướng nhất thời, mà được nghiên cứu trên cơ sở các căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn; đồng thời bám sát định hướng phát triển khoa học, công nghệ của quốc gia cũng như lợi thế đặc thù của địa phương. Chiến lược xác định rõ mục tiêu xây dựng hệ sinh thái phương tiện không người lái trở thành động lực tăng trưởng mới của tỉnh. Đây là tư duy phát triển từ thu hút đầu tư theo lợi thế truyền thống sang kiến tạo một ngành công nghệ mới, có khả năng lan tỏa tới nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.

Điểm nổi bật, Chiến lược xác định phương tiện không người lái không đơn thuần là một thiết bị hay một sản phẩm công nghệ. Thay vào đó, Tây Ninh tiếp cận theo tư duy hệ sinh thái, nghĩa là phát triển đồng bộ tất cả các cấu phần tạo nên một ngành kinh tế hoàn chỉnh. 

Theo định hướng của Chiến lược, hệ sinh thái phương tiện không người lái bao gồm toàn bộ các chủ thể, hạ tầng, thể chế, dữ liệu, nguồn nhân lực và thị trường phục vụ cho hoạt động nghiên cứu, sản xuất, thử nghiệm, vận hành, đào tạo và cung cấp dịch vụ. Cách tiếp cận này giúp tạo ra chuỗi giá trị khép kín, trong đó mỗi mắt xích đều bổ trợ cho nhau để hình thành năng lực cạnh tranh lâu dài.

Mục tiêu đến năm 2035: Hệ sinh thái phương tiện không người lái trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật tại Tây Ninh

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Chiến lược là mục tiêu rất rõ ràng về quy mô và hiệu quả kinh tế. Theo đó, đến năm 2035, hệ sinh thái phương tiện không người lái sẽ trở thành một ngành kinh tế - kỹ thuật của tỉnh Tây Ninh, kết hợp giữa công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, thể thao và các hoạt động công nghệ cao liên quan. Giá trị gia tăng của ngành được định hướng duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân cao hơn tốc độ tăng GRDP của tỉnh khoảng 1,3 đến 1,5 lần, đồng thời tạo việc làm cho khoảng 8.000 đến 10.000 lao động. Những con số này cho thấy mục tiêu của Chiến lược không dừng ở việc xây dựng một vài dự án trình diễn công nghệ, mà hướng tới hình thành một ngành kinh tế mới có khả năng đóng góp thực chất vào tăng trưởng của địa phương.

Tây Ninh xác định phát triển công nghệ theo tinh thần "Make in Việt Nam", lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực và lấy nhu cầu thực tiễn của địa phương làm xuất phát điểm để phát triển công nghệ. Mặt khác, địa phương không hướng đến cạnh tranh với các trung tâm nghiên cứu lớn ở khâu nghiên cứu cơ bản, mà tập trung xây dựng môi trường thuận lợi để doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ, triển khai ứng dụng, mở rộng sản xuất và thương mại hóa sản phẩm. Chính doanh nghiệp sẽ là lực lượng trực tiếp đưa công nghệ vào đời sống, tạo việc làm, hình thành thị trường và thúc đẩy đổi mới sáng tạo liên tục.

Khai thác lợi thế riêng để tạo lợi thế cạnh tranh

Chiến lược được xây dựng trên cơ sở đánh giá khách quan về điều kiện phát triển của tỉnh. Thay vì chạy theo mô hình phát triển tương tự các địa phương khác, Tây Ninh lựa chọn khai thác tối đa những lợi thế sẵn có như không gian rộng lớn, địa hình đa dạng gồm rừng, hồ, đất nông nghiệp, khu công nghiệp và khu vực biên giới; vị trí kết nối Đông - Tây Nam Bộ; kết nối Việt Nam - Campuchia và các nước ASEAN; tiếp giáp trực tiếp với Thành phố Hồ Chí Minh; quỹ đất lớn cùng chi phí đầu tư hợp lý. Đây đều là những điều kiện rất thuận lợi để tổ chức thử nghiệm, đào tạo, vận hành và triển khai ứng dụng phương tiện không người lái trên quy mô lớn.

Đặc biệt, Chiến lược nhấn mạnh rằng lợi thế lớn nhất của Tây Ninh không chỉ nằm ở điều kiện tự nhiên mà còn ở tầm nhìn, sự chủ động và quyết tâm của lãnh đạo địa phương trong việc kiến tạo môi trường phát triển mới.

Chiến lược không tập trung phát triển từng dự án riêng lẻ mà xây dựng đồng bộ cả hệ sinh thái. Điều này được thể hiện thông qua việc hình thành 04 trụ cột phát triển, gồm: Vùng thử nghiệm, đào tạo và sát hạch đạt chuẩn quốc tế; Vùng sản xuất công nghiệp phụ trợ và hệ sinh thái sản xuất lắp ráp - tích hợp phương tiện không người lái; Vùng nghiên cứu, triển khai thí điểm hàng loạt giải pháp ứng dụng trong du lịch, nông nghiệp, logistics, tài nguyên môi trường, giám sát hạ tầng, cứu hộ cứu nạn, quản lý biên giới và các lĩnh vực kinh tế - xã hội khác; Điểm đến của các hoạt động thể thao, sự kiện, triển lãm, cuộc thi. 

Các trụ cột này tạo thành chuỗi giá trị liên kết chặt chẽ, bảo đảm công nghệ được nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng và thương mại hóa ngay tại địa phương.

Chiến lược cũng thể hiện rõ tư duy phát triển dài hạn, với mục tiêu không chỉ là thu hút doanh nghiệp, chuyên gia đến thử nghiệm trong thời gian ngắn mà hướng đến việc các doanh nghiệp từng bước mở nhà máy, cơ sở dịch vụ, trung tâm vận hành và đầu tư lâu dài tại Tây Ninh. Qua đó, tỉnh sẽ hình thành đội ngũ kỹ sư, chuyên gia công nghệ, lực lượng lao động kỹ thuật cao ngay tại địa phương, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành trong tương lai. 

Với lộ trình cụ thể, giai đoạn 2026-2027 được xác định là giai đoạn kiến tạo và tăng tốc, tập trung xây dựng hành lang thử nghiệm đạt chuẩn quốc tế, trung tâm đào tạo, sát hạch, hình thành cộng đồng doanh nghiệp và đào tạo nguồn nhân lực ban đầu. 

Giai đoạn 2028-2030 sẽ mở rộng quy mô, hoàn thiện hạ tầng, thúc đẩy sản xuất và ứng dụng trên diện rộng, hướng tới vận hành ổn định vào năm 2035. Cách tiếp cận này thể hiện quyết tâm đưa chủ trương của Đảng vào thực tiễn bằng những nhiệm vụ có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng.

Nếu được triển khai hiệu quả, hệ sinh thái phương tiện không người lái sẽ mở ra không gian phát triển mới cho Tây Ninh, không chỉ tạo ra ngành kinh tế mới, việc hình thành thị trường lao động công nghệ cao sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo thêm nhiều việc làm có giá trị gia tăng cao và tăng sức hấp dẫn của tỉnh đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Quan trọng hơn, sự phát triển của hệ sinh thái này sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều ngành kinh tế khác, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Việc lựa chọn phát triển hệ sinh thái phương tiện không người lái cho thấy quyết tâm của tỉnh trong việc tạo dựng động lực tăng trưởng mới. Từ một địa phương có nhiều lợi thế về không gian, vị trí và điều kiện phát triển, Tây Ninh đang từng bước chuyển hóa những tiềm năng ấy thành lợi thế cạnh tranh, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm thử nghiệm, đào tạo, ứng dụng và dịch vụ của hệ sinh thái phương tiện không người lái quốc gia, đóng góp thiết thực vào quá trình hiện thực hóa Nghị quyết 57 và sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.