Hồ sơ dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) cơ bản đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét, thông qua

<p style="text-align: justify;">Báo cáo thẩm tra dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) do Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày cho thấy, Ủy ban tán thành với sự cần thiết ban hành dự án Luật. Việc sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính hiện hành nhằm bảo đảm cụ thể hóa đầy đủ các chính sách, hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về bưu chính, phản ánh đúng thực tiễn phát triển của thị trường, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.</p>

Ngày 17/10/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trình bày tờ trình và Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật Bưu chính (sửa đổi). Đây là bước đi nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho lĩnh vực bưu chính trong bối cảnh thị trường đang thay đổi nhanh chóng, với yêu cầu ngày càng cao về tốc độ giao hàng, quản lý dữ liệu và kết nối chuỗi cung ứng.

Từ dịch vụ chuyển phát đến hạ tầng của nền kinh tế số

Sau 15 năm thi hành, Luật Bưu chính năm 2010 đã góp phần thúc đẩy thị trường phát triển. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, cùng quá trình số hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh, đã đặt ra yêu cầu sửa đổi toàn diện các quy định hiện hành.

Bưu chính ngày nay không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận, vận chuyển và phát thư, hàng hóa. Lĩnh vực này ngày càng gắn với xử lý đơn hàng, quản lý kho, trung tâm chia chọn, dữ liệu vận chuyển và hoạt động giao nhận của các nền tảng thương mại điện tử. Vì vậy, việc hoàn thiện pháp luật cần hướng tới một hệ thống bưu chính có khả năng kết nối thông suốt, vận hành hiệu quả và đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế số.

Theo tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 51 điều, tập trung vào bốn nhóm nội dung lớn: mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính; hoàn thiện cơ chế quản lý dịch vụ bưu chính công ích; phát triển bưu chính thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và nền kinh tế số; đổi mới hoạt động bưu chính theo hướng số hóa, an toàn và dựa trên dữ liệu.

Một trong những điểm đáng chú ý là dự thảo xác định rõ hơn phạm vi dịch vụ bưu chính, bao gồm các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát bưu gửi trên mạng bưu chính. Các hoạt động lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói và hoàn trả chỉ được coi là dịch vụ bưu chính khi liên quan trực tiếp đến từng bưu gửi trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Cách tiếp cận này nhằm phân định hoạt động bưu chính với vận tải, kho bãi và logistics độc lập, qua đó hạn chế chồng chéo trong quản lý nhà nước và tạo cơ sở xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia thị trường.

Dự thảo cũng định hướng chuyển từ cơ chế cấp giấy phép bưu chính theo phương thức tiền kiểm sang đăng ký trực tuyến trước khi cung cấp dịch vụ, gắn với hậu kiểm. Việc thay đổi phương thức quản lý được kỳ vọng giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát trong quá trình hoạt động.

Mở rộng bưu chính công ích, thu hẹp khoảng cách số

Một nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với người dân là đề xuất mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang cả thư và gói, kiện hàng hóa trên phạm vi toàn quốc.

Nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, chính sách này có thể góp phần giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và hải đảo tiếp cận thuận lợi hơn với thương mại điện tử. Khi mạng lưới bưu chính được duy trì rộng khắp, cơ hội mua bán hàng hóa trực tuyến và kết nối thị trường của người dân, hộ kinh doanh ở những địa bàn khó khăn sẽ được cải thiện.

Dự thảo quy định mức thu đối với dịch vụ bưu chính phổ cập được áp dụng thống nhất trên toàn quốc đối với cùng loại dịch vụ và không cao hơn giá bình quân trên thị trường của dịch vụ bưu chính thương mại tương đương. Nhà nước dự kiến hỗ trợ một phần chi phí duy trì năng lực phục vụ tối thiểu của mạng bưu chính công cộng, gắn với yêu cầu về chất lượng dịch vụ.

Để bảo đảm minh bạch, doanh nghiệp phải hạch toán riêng hoạt động bưu chính công ích và hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi công ích, không sử dụng nguồn hỗ trợ công ích để bù chéo cho hoạt động thương mại.

Bên cạnh đó, dự thảo hướng tới phát triển mạng bưu chính có khả năng kết nối, lưu thông bưu gửi trên toàn quốc; phân loại doanh nghiệp theo vai trò và phương thức tổ chức vận hành mạng để xác định quyền, nghĩa vụ phù hợp. Trong tình huống thiên tai, dịch bệnh hoặc khẩn cấp, doanh nghiệp vận hành mạng có thể được huy động để bảo đảm lưu thông thư, gói, kiện hàng hóa thiết yếu theo quy định, kèm cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ.

Đây là định hướng quan trọng để bưu chính vừa phát triển theo cơ chế thị trường, vừa duy trì vai trò phục vụ xã hội và bảo đảm khả năng cung ứng dịch vụ trong những tình huống đặc biệt.

Hoàn thiện quy định về dữ liệu, tránh phát sinh gánh nặng cho doanh nghiệp

Cùng với mở rộng mạng lưới, dự thảo Luật đặt trọng tâm vào xây dựng bưu chính số dựa trên dữ liệu và định danh người gửi. Theo đó, mỗi bưu gửi được cấp mã nhận dạng duy nhất trong hệ thống của doanh nghiệp, phục vụ theo dõi, truy vết và quản lý thông tin. Việc kiểm tra, xác minh, bổ sung thông tin và kiểm soát bưu gửi được thực hiện theo mức độ rủi ro, bảo đảm không vượt quá phạm vi cần thiết.

Doanh nghiệp cũng có trách nhiệm tạo lập, thu thập, quản lý, khai thác, chia sẻ, lưu trữ và bảo vệ dữ liệu theo quy định của pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng. Dự thảo đồng thời khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình kinh doanh, sản phẩm, dịch vụ và phương thức vận hành mới.

Tuy nhiên, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho thấy một số nội dung cần tiếp tục được làm rõ trước khi hoàn thiện dự thảo.

Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính, song đề nghị xác định rõ hơn vị trí của bưu chính trong hạ tầng logistics và kinh tế số. Việc chỉ dựa vào tiêu chí định danh, theo dõi, truy vết để phân biệt bưu chính với vận tải, logistics là chưa đủ, bởi các đơn vị vận tải hiện đại cũng có thể cung cấp những chức năng tương tự.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý nguy cơ phát sinh gánh nặng cho các bưu cục nhỏ ở nông thôn và dịch vụ thư tín truyền thống giá trị thấp nếu yêu cầu định danh, truy vết toàn trình được áp dụng thiếu linh hoạt. Vì vậy, cần làm rõ tiêu chí xác định mức độ rủi ro của bưu gửi, thẩm quyền kiểm tra, trách nhiệm bồi thường khi đánh giá sai, đồng thời bảo đảm các quy định có thể thực hiện được khi Luật có hiệu lực.

Đối với việc mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang gói, kiện hàng hóa, Ủy ban đề nghị tính toán kỹ nguồn kinh phí bù đắp phát sinh. Các chính sách phát triển kho thông minh, trung tâm chia chọn, logistics cửa khẩu, đào tạo kỹ năng số và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng cũng cần được xem xét đồng bộ.

Những vấn đề này cho thấy sửa đổi Luật Bưu chính không chỉ là điều chỉnh quy trình cấp phép hay bổ sung quy định về công nghệ. Yêu cầu đặt ra là xây dựng một khuôn khổ pháp lý đủ linh hoạt để thị trường phát triển, nhưng vẫn xác định rõ trách nhiệm, bảo vệ quyền lợi người sử dụng và bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo báo cáo thẩm tra, hồ sơ dự án Luật cơ bản đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Hai, tháng 10/2026. Việc tiếp tục hoàn thiện các quy định về phạm vi dịch vụ, dữ liệu, bưu chính công ích và cơ chế quản lý sẽ có ý nghĩa quyết định đối với khả năng đưa bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ thương mại điện tử và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế số Việt Nam.