Hoàn thiện cơ chế triển khai viễn thông công ích, thúc đẩy thu hẹp khoảng cách số

<p style="text-align: justify;">Không chỉ là câu chuyện hạ tầng, chính sách viễn thông công ích đang trở thành "đòn bẩy" giúp thu hẹp khoảng cách số, đưa Internet và dịch vụ số đến những địa bàn còn nhiều hạn chế về điều kiện kinh tế – xã hội.</p>

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Thông tư số 01/2026/TT-BKHCN hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Nghị định số 295/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Viễn thông về hoạt động viễn thông công ích và cơ chế tài chính thực hiện hoạt động viễn thông công ích. Thông tư được ban hành ngày 15/1/2026 và có hiệu lực cùng ngày.

Thông tư 01/2026/TT-BKHCN được ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết việc tổ chức thực hiện các quy định của Nghị định 295/2025/NĐ-CP, văn bản đã cụ thể hóa Luật Viễn thông trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ viễn thông cho cộng đồng, đặc biệt tại khu vực khó khăn.

Trước đó, Nghị định 295/2025/NĐ-CP quy định nguyên tắc hỗ trợ doanh nghiệp viễn thông để đảm bảo người dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, có thể tiếp cận các dịch vụ viễn thông thiết yếu, duy trì thông tin liên lạc trong tình huống khẩn cấp.

Thông tư mới vì vậy đóng vai trò "khâu hướng dẫn thực thi", giúp các cơ quan quản lý, Quỹ Dịch vụ viễn thông công ích Việt Nam và doanh nghiệp viễn thông có căn cứ cụ thể để triển khai chương trình viễn thông công ích thống nhất, minh bạch.

Một trong những nội dung trọng tâm được Thông tư hướng dẫn là cơ chế tài chính cho hoạt động viễn thông công ích, vốn được quy định chi tiết tại Nghị định 295/2025/NĐ-CP.

Theo đó, doanh nghiệp viễn thông phải đóng góp vào Quỹ Dịch vụ viễn thông công ích Việt Nam theo tỷ lệ phần trăm doanh thu dịch vụ viễn thông (không vượt quá 1,5%), mức cụ thể do Thủ tướng Chính phủ quyết định theo từng giai đoạn.

Nguồn quỹ này được sử dụng để hỗ trợ doanh nghiệp triển khai hạ tầng, cung cấp dịch vụ tại khu vực không hiệu quả về mặt thương mại nhưng có ý nghĩa xã hội, bảo đảm mục tiêu phổ cập dịch vụ viễn thông.

Đáng chú ý, chính sách mới cũng quy định miễn đóng góp Quỹ trong 2 năm và giảm 50% trong 2 năm tiếp theo đối với doanh nghiệp lần đầu được cấp phép cung cấp dịch vụ viễn thông không có hạ tầng mạng, qua đó khuyến khích các doanh nghiệp mới tham gia thị trường.

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho viễn thông công ích được đánh giá là giải pháp quan trọng để thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền. Các chính sách hỗ trợ giúp doanh nghiệp chủ động đầu tư và duy trì dịch vụ tại những địa bàn khó khăn, đồng thời bảo đảm minh bạch trong lựa chọn đơn vị cung cấp thông qua đấu thầu hoặc đặt hàng theo quy định tài chính hiện hành.

Thực tế cho thấy, nhiều khu vực miền núi, hải đảo hoặc vùng dân cư thưa vẫn chưa đủ điều kiện để doanh nghiệp tự đầu tư hạ tầng do chi phí lớn, khả năng thu hồi vốn thấp. Trong những trường hợp này, Quỹ Dịch vụ viễn thông công ích sẽ hỗ trợ kinh phí dựa trên định mức chi phí hoặc phương án chi phí thấp nhất do doanh nghiệp đề xuất, bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Ví dụ, tại các xã vùng sâu, việc kéo cáp quang hoặc triển khai trạm phát sóng mới thường đòi hỏi chi phí đầu tư cao nhưng số lượng thuê bao ít; cơ chế hỗ trợ tài chính giúp doanh nghiệp vẫn duy trì dịch vụ, qua đó người dân có thể tiếp cận Internet, học trực tuyến, sử dụng dịch vụ số thiết yếu.

Song song với hệ thống văn bản mới, Chính phủ cũng đã ban hành quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Dịch vụ viễn thông công ích Việt Nam, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý, nhằm triển khai chính sách viễn thông công ích một cách thống nhất.

Sự đồng bộ giữa Luật Viễn thông, Nghị định 295/2025/NĐ-CP, Thông tư 01/2026/TT-BKHCN và các quyết định liên quan được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý đầy đủ cho việc mở rộng hạ tầng số quốc gia, nâng cao chất lượng dịch vụ viễn thông và bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận thông tin.

Việc ban hành Thông tư 01/2026/TT-BKHCN không chỉ là bước hoàn thiện quy định pháp lý mà còn thể hiện định hướng dài hạn trong phát triển hạ tầng số quốc gia. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, cơ chế đóng góp và sử dụng quỹ, cùng các quy trình minh bạch trong triển khai sẽ giúp mở rộng vùng phủ dịch vụ, nâng cao chất lượng kết nối và góp phần thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện.

Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng phát triển, hệ thống chính sách viễn thông công ích được hoàn thiện sẽ đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm "không ai bị bỏ lại phía sau" trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.