Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản 2026: Kiến tạo lương lai số xanh, bền vững - Từ cam kết chiến lược đến hành động thực chất

<p>Hợp tác Việt Nam - Nhật Bản cần chuyển mạnh từ gia công, lắp ráp sang hợp tác dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu - phát triển. Doanh nghiệp Việt Nam cần tham gia sâu hơn vào thiết kế, nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm; từng bước nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.</p>

Phát biểu đề dẫn tại Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản 2026 ngày 06/9/2026 tại thành phố Huế, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đánh giá cao quan hệ hữu nghị, hợp tác lâu dài, tin cậy giữa Việt Nam và Nhật Bản sau hơn nửa thế kỷ thiết lập quan hệ ngoại giao. Hợp tác giữa hai nước đã phát triển sâu rộng từ kinh tế, đầu tư, giáo dục, đào tạo đến khoa học, công nghệ và giao lưu nhân dân.

Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện đã mở ra một giai đoạn hợp tác mới. Nhật Bản là một trong những đối tác kinh tế, đầu tư và ODA quan trọng hàng đầu; đóng góp tích cực vào phát triển công nghiệp, hạ tầng, nhân lực và hiện đại hóa nền kinh tế Việt Nam.

Thế giới đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn, công nghệ xanh và chuyển đổi số đang làm thay đổi mô hình sản xuất, phương thức quản trị và chuỗi giá trị toàn cầu. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Vì vậy, hợp tác Việt Nam - Nhật Bản cũng cần được nâng lên một tầm cao mới.

Nhật Bản có thế mạnh về KH&CN, công nghiệp chế tạo, bán dẫn, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và công nghệ xanh; có kinh nghiệm quản trị đô thị, phát triển hạ tầng thông minh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và ứng phó với thiên tai.

Việt Nam có nền kinh tế năng động, thị trường lớn, lực lượng lao động trẻ, khả năng tiếp nhận nhanh công nghệ mới và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang phát triển. Nhu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xây dựng đô thị thông minh tại các địa phương cũng tạo ra không gian rộng lớn để thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ.

Vấn đề đặt ra là phải kết nối hiệu quả những thế mạnh bổ sung cho nhau đó.

Bộ trưởng nhấn mạnh thông điệp: hợp tác Việt Nam - Nhật Bản cần chuyển mạnh từ gia công, lắp ráp sang hợp tác dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu - phát triển. Doanh nghiệp Việt Nam cần tham gia sâu hơn vào thiết kế, nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm; từng bước nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chúng ta cần chuyển từ quan hệ "bên chuyển giao - bên tiếp nhận" sang cùng xác định bài toán, cùng nghiên cứu, cùng đầu tư và cùng chia sẻ thị trường. Hợp tác phải tạo ra công nghệ, sản phẩm và giá trị mới, với kết quả có thể đo lường và nhân rộng.

Bản ghi nhớ hợp tác về ICT và chuyển đổi số giữa hai Bộ; 5 dự án nghiên cứu chung về bán dẫn thuộc Chương trình NEXUS; cùng khuôn khổ dự kiến ODA 50 tỷ yên cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, AI là nền tảng để hai bên chuyển từ trao đổi chính sách sang triển khai dự án cụ thể.

Với tinh thần đó, Bộ trưởng đề nghị Diễn đàn hôm nay tập trung thảo luận bốn nội dung:

Thứ nhất, xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo và vườn ươm công nghệ tại địa phương, kết nối chính quyền, viện trường, doanh nghiệp, quỹ đầu tư và chuyên gia; lấy bài toán thực tiễn làm điểm xuất phát.

Thứ hai, thúc đẩy nghiên cứu chung, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ; xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để thu hút chuyên gia, doanh nghiệp và startup Nhật Bản tham gia giải quyết các bài toán của Việt Nam.

Thứ ba, ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ xanh và dữ liệu vệ tinh trong quản lý giao thông, năng lượng, môi trường, phòng chống thiên tai và dịch vụ công; đồng thời bảo đảm an toàn và bảo vệ dữ liệu.

Thứ tư, lựa chọn một số địa phương và bài toán ưu tiên để triển khai dự án mẫu về đô thị thông minh, giảm phát thải và trung hòa carbon; xác định rõ đầu mối, nguồn lực, tiến độ và chỉ số đánh giá để nhân rộng.

Bộ KH&CN cam kết đồng hành cùng các địa phương, doanh nghiệp và đối tác Nhật Bản trong suốt quá trình từ hình thành ý tưởng đến triển khai và nhân rộng kết quả.

Bộ sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách và khuôn khổ thử nghiệm có kiểm soát; kết nối địa phương với viện trường, doanh nghiệp và quỹ đầu tư hai nước; hỗ trợ xác định, đặt hàng và tổ chức nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ. Bộ cũng sẵn sàng phối hợp lựa chọn địa phương, lĩnh vực ưu tiên; huy động nguồn lực từ Trung ương, địa phương, doanh nghiệp và đối tác quốc tế; theo dõi, đánh giá kết quả cụ thể.

Tinh thần của Bộ là: cùng địa phương xác định bài toán, cùng doanh nghiệp phát triển giải pháp, cùng đối tác Nhật Bản tổ chức thực hiện và cùng chịu trách nhiệm về hiệu quả cuối cùng.

Bộ trưởng mong rằng, Diễn đàn hôm nay sẽ xác định được đối tác, địa điểm, nguồn lực và dự án hợp tác cụ thể; sớm chuyển ý tưởng thành dự án, chuyển cam kết thành kết quả thực chất, góp phần đưa quan hệ Việt Nam - Nhật Bản phát triển ngày càng hiệu quả và bền vững.