Khoa học, công nghệ mở đường khai thác nguồn lực văn hóa

<p style="text-align: justify;">Sau 6 tháng triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhiều địa phương đã cụ thể hóa chủ trương phát triển văn hóa bằng các chương trình, đề án và mô hình mới. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những công cụ quan trọng để đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển.</p>

 Chuyển hóa di sản thành dữ liệu và tài sản trí tuệ

Theo định hướng của Trung ương, phát triển văn hóa không chỉ dừng ở bảo tồn mà phải gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và công nghiệp văn hóa. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ ra bốn khoảng trống cần khắc phục, gồm sức hấp dẫn của giá trị Việt Nam trên môi trường số; khả năng chuyển hóa di sản thành dữ liệu, tri thức và tài sản trí tuệ; năng lực sáng tạo sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh; cùng thể chế và hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Việt Nam hiện có hơn 40.000 di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh, gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó 38 di sản được UNESCO ghi danh. Đây là nguồn tài nguyên lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng do mức độ số hóa còn hạn chế, dữ liệu phân tán và chưa hình thành cơ chế khai thác hiệu quả.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phát triển hạ tầng dữ liệu, đẩy mạnh số hóa và ứng dụng công nghệ để lưu giữ, kết nối, phổ biến các giá trị văn hóa. Khi được chuyển hóa thành dữ liệu, tri thức và tài sản trí tuệ, di sản không chỉ được bảo tồn tốt hơn mà còn có thể trở thành nguồn đầu vào cho hoạt động sáng tạo, phát triển sản phẩm và công nghiệp văn hóa.

Việc hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tăng cường liên kết giữa văn hóa với công nghệ, doanh nghiệp cũng được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị của di sản, đồng thời tạo ra các sản phẩm văn hóa có khả năng cạnh tranh.

 Công nghệ góp phần lan tỏa giá trị văn hóa

Bên cạnh di sản, con người được xác định là trung tâm của phát triển văn hóa. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, việc xây dựng hệ giá trị con người gắn với bản sắc đô thị được coi là nền tảng phát huy sức mạnh nội sinh. Những phẩm chất năng động, sáng tạo, nghĩa tình, cởi mở và bao dung tiếp tục được gìn giữ, trở thành lợi thế trong quá trình hội nhập và phát triển.

Tại Nghệ An, các chợ phiên vùng cao, biên giới như Mường Quạ, Mường Chon, Tri Lễ, Nga My hay Nhôn Mai đang được khai thác gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Bánh khoái chợ Ngò ở xã Quỳnh Phú cũng trở thành sản phẩm thu hút du khách, góp phần quảng bá văn hóa và ẩm thực xứ Nghệ.

Tây Ninh đang triển khai đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng gắn với hệ thống rừng và các di tích lịch sử cách mạng, hướng tới bảo tồn cảnh quan, phát triển du lịch xanh và nâng cao giá trị kinh tế từ văn hóa.

Những kết quả bước đầu cho thấy, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra phương thức mới để bảo tồn, lan tỏa và khai thác các giá trị văn hóa. Khi di sản được số hóa, dữ liệu được kết nối, tài sản trí tuệ được bảo vệ và sản phẩm văn hóa được đổi mới, văn hóa có thể trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững.