Không để máy móc cũ trở thành công nghệ lạc hậu

<p style="text-align: justify;">Thông tư số 56/2026/TT-BKHCN do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 5/9/2026 đặt ra các tiêu chí đối với việc nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng, theo hướng kiểm soát tuổi thiết bị nhưng đồng thời đánh giá chất lượng, hiệu suất, mức tiêu hao và yêu cầu an toàn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường.</p>

Máy móc đã qua sử dụng không mặc nhiên đồng nghĩa với công nghệ lạc hậu. Điều quan trọng là thiết bị còn đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật, hiệu suất sản xuất và các tiêu chuẩn về an toàn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường đến đâu.

Đây cũng là cách tiếp cận được thể hiện trong Thông tư 56/2026/TT-BKHCN. Văn bản quy định không cho phép nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng nếu không đáp ứng các yêu cầu về an toàn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường; thiết bị nhập khẩu phải phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất của doanh nghiệp tại Việt Nam.

Máy móc, thiết bị đã qua sử dụng về cơ bản được nhập khẩu khi tuổi không quá 10 năm; một số thiết bị cơ khí có thể tới 20 năm. Thiết bị phải đáp ứng yêu cầu về an toàn, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường.

Với dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng, yêu cầu được đặt ở góc độ năng lực vận hành và chất lượng công nghệ. Công suất hoặc hiệu suất còn lại phải đạt ít nhất 85% so với thiết kế; mức tiêu hao nguyên, vật liệu, năng lượng không vượt quá 15% so với thiết kế. Công nghệ không được thuộc danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc cấm chuyển giao, đồng thời phải đang được sử dụng tại ít nhất 3 cơ sở sản xuất ở các nước thuộc OECD. 

Những tiêu chí này cho thấy tuổi thiết bị chỉ là một trong các căn cứ để xem xét. Một dây chuyền đã qua sử dụng nhưng vẫn duy trì được công suất, hiệu suất, mức tiêu hao trong giới hạn cho phép và đáp ứng yêu cầu về an toàn, môi trường vẫn có cơ sở để được xem xét nhập khẩu.

Đáng chú ý, Thông tư cũng mở cơ chế xem xét đối với trường hợp doanh nghiệp đang sản xuất tại Việt Nam nhưng có nhu cầu nhập khẩu máy móc đã qua sử dụng vượt tuổi quy định để duy trì hoạt động sản xuất. Điều kiện là công suất hoặc hiệu suất còn lại vẫn đạt từ 85% trở lên so với thiết kế và mức tiêu hao nguyên, vật liệu, năng lượng không vượt quá 15% so với thiết kế. Doanh nghiệp phải giải trình sự cần thiết, phương án sử dụng và thực hiện giám định theo quy định. 

Cách quản lý này đặt trọng tâm vào giá trị sử dụng thực tế của công nghệ, thay vì chỉ nhìn vào năm sản xuất. Với doanh nghiệp, đây là cơ sở để cân nhắc bài toán đầu tư phù hợp: thiết bị đã qua sử dụng nhưng còn năng lực vận hành, đáp ứng tiêu chuẩn và phục vụ trực tiếp sản xuất có thể tiếp tục tạo ra giá trị.

Ở chiều ngược lại, những thiết bị cũ nhưng không đáp ứng yêu cầu về an toàn, tiết kiệm năng lượng, môi trường hoặc không bảo đảm các tiêu chí về chất lượng, hiệu suất sẽ không được phép nhập khẩu. Với dây chuyền công nghệ, trường hợp giám định không đạt tiêu chí, doanh nghiệp phải thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định, trong đó có trường hợp buộc tái xuất. 

Thông tư 56 không chỉ đặt ra giới hạn với máy móc đã qua sử dụng, mà đưa ra các tiêu chí cụ thể để xác định thiết bị còn đáp ứng yêu cầu sản xuất. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp đánh giá máy móc dựa trên chất lượng, hiệu suất và mức độ phù hợp, thay vì chỉ nhìn vào tuổi thiết bị.