Không gian mới cho di sản văn hóa Việt trong kỷ nguyên số

<p style="text-align: justify;">Khi công nghệ trở thành hạ tầng thiết yếu, di sản văn hóa Việt Nam có thêm cơ hội “bước ra” khỏi giới hạn không gian, tiếp cận công chúng rộng rãi hơn, đặc biệt là thế hệ trẻ và bạn bè quốc tế.</p>

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN,ĐMST&CĐS) quốc gia đã định hướng cho tăng trưởng kinh tế - xã hội, mở ra không gian mới để bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa trong bối cảnh số hóa.

Từ trước đến nay, nhiều giá trị văn hóa tồn tại chủ yếu trong không gian vật lý, phụ thuộc vào điều kiện địa lý và khả năng tiếp cận. Với chuyển đổi số, cách tiếp cận này đang thay đổi. Di sản có thể được số hóa, lưu trữ và tái hiện bằng các công nghệ hiện đại như thực tế ảo, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo… Qua đó, không chỉ bảo tồn nguyên trạng mà còn mở rộng khả năng kể chuyện, tạo trải nghiệm mới, nâng cao sức hấp dẫn của văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại.

Quan điểm xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW là đặt KHCN,ĐMST&CĐS vào vị trí trung tâm của phát triển. Với lĩnh vực văn hóa, công nghệ vừa là công cụ hỗ trợ, vừa là động lực trực tiếp để làm mới cách thức bảo tồn và lan tỏa di sản.

Tuy vậy, để hiện thực hóa mục tiêu này, thách thức lớn nhất là thiếu nguồn nhân lực liên ngành những người vừa có nền tảng văn hóa, vừa thành thạo công nghệ số. 

Bài toán đặt ra là phải xây dựng các chương trình đào tạo bài bản về quản lý văn hóa số, kinh tế số, phát triển nội dung số. Đồng thời tạo môi trường để đội ngũ trẻ tham gia, đóng góp ý tưởng sáng tạo.

Cùng với đó là hình thành hệ sinh thái số trong lĩnh vực văn hóa, với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách, dẫn dắt và đầu tư hạ tầng. Doanh nghiệp cung cấp giải pháp công nghệ. Giới nghiên cứu đóng góp tri thức. Người dân vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là đối tượng thụ hưởng. Sự kết nối này sẽ tạo ra động lực phát triển bền vững, tránh tình trạng số hóa manh mún, thiếu liên thông.

Trên cơ sở Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng Đề án "Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045", hướng tới hình thành nền văn hóa số hiện đại, giàu bản sắc.

Đề án đặt ra mục tiêu hiện đại hóa toàn diện hệ sinh thái văn hóa số quốc gia nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, giàu sáng tạo và chủ động hội nhập quốc tế. 

Đồng thời, đưa văn hóa số trở thành nguồn lực mới cho phát triển bền vững; thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa; bảo đảm tài nguyên văn hóa được mở rộng số hóa, chia sẻ hiệu quả, phục vụ người dân, doanh nghiệp và xã hội.

Vấn đề đặt ra là cần thay đổi cách tiếp cận di sản theo hướng "làm cho di sản sống" - di sản không chỉ được gìn giữ, mà phải hiện diện trong đời sống hôm nay, có khả năng đối thoại với công chúng và thích ứng với môi trường số. 

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW mở ra cơ hội để văn hóa Việt Nam được bảo tồn tốt hơn, vươn xa hơn trên bản đồ văn hóa thế giới.