Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số: Ưu tiên dùng chung, hạn chế đầu tư trùng lặp

<p style="text-align: justify;">Không đầu tư trùng lặp, ưu tiên dùng chung, lấy dữ liệu làm nền tảng và kiểm soát các dự án số theo kiến trúc chung là những yêu cầu nổi bật của Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0. Theo <a class="link-inline-content" href="https://mic.mediacdn.vn/639352410187198464/2026/8/28/1425qd-ttg29072026-signedsigned-17879079912761493907330.pdf" title="Quyết định số 1425/QĐ-TTg" data-rel="follow">Quyết định số 1425/QĐ-TTg</a>, các cơ quan, tổ chức phải hoàn thành Khung kiến trúc số của mình trước ngày 29/1/2027.</p>

Tại họp báo thường kỳ tháng 8/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, bà Mai Thùy Ngân, Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số, Cục Chuyển đổi số Quốc gia, thông tin về những nội dung mới của Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0.

Bà Mai Thùy Ngân cho biết, ngày 29/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1425/QĐ-TTg về Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0. Đây là khung kiến trúc ở cấp quốc gia, làm chuẩn chung để các cơ quan trong toàn hệ thống chính trị xây dựng, cập nhật Khung kiến trúc số của mình, đồng thời định hướng đầu tư, kết nối và vận hành các hệ thống số thống nhất.

Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được xem như "bản thiết kế" cho quốc gia số, xác định các lớp, thành phần, nguyên tắc và mối liên kết giữa các hệ thống. Việc xây dựng khung kiến trúc nhằm khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, trùng lặp; khó kết nối, chia sẻ dữ liệu và khó đánh giá chính xác hiệu quả chuyển đổi số.

Theo đó, các cơ quan được yêu cầu ưu tiên chuẩn hóa, kế thừa, tích hợp và nâng cấp những thành phần số hiện có. Chỉ đầu tư xây dựng mới khi chưa có thành phần dùng chung hoặc thành phần hiện có không đáp ứng yêu cầu quản lý, kỹ thuật, an ninh mạng và các yêu cầu đặc thù theo quy định; hướng tới nguyên tắc "xây dựng một lần, sử dụng nhiều lần", hạn chế hình thành các hệ thống cục bộ, khép kín.

Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được tổ chức theo 4 lớp, gồm: Hạ tầng số và an ninh mạng; dữ liệu và nền tảng lõi; ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung; kênh tương tác và đo lường hiệu quả. Bên cạnh đó là 4 thành phần xuyên suốt, gồm quản trị, điều phối và giám sát; tiêu chuẩn, quy chuẩn và yêu cầu kỹ thuật chung; AI First; Data-Centric.

Điểm mới đáng chú ý là dữ liệu được xác định là tài sản chiến lược, là nền tảng cho quản trị, vận hành, cung cấp dịch vụ và ra quyết định. Khung kiến trúc yêu cầu dữ liệu bảo đảm đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và có khả năng dùng chung. Đồng thời, nguyên tắc AI First yêu cầu ưu tiên xem xét ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các quy trình phù hợp để hỗ trợ phân tích, dự báo và tự động hóa.

Cùng với đó, các yêu cầu như API First, Security by Design, Privacy by Design, AI Governance by Design, Cloud First và tiêu chuẩn mở được tính đến ngay từ khâu thiết kế hệ thống, thay vì bổ sung sau khi hệ thống hoàn thành.

Khung kiến trúc cũng được áp dụng trong toàn bộ vòng đời của dự án, từ đề xuất, lập, thẩm định, phê duyệt đến xây dựng, vận hành, nâng cấp và kết thúc sử dụng. Hệ thống quản lý kiến trúc số quốc gia (NAS) sẽ hỗ trợ quản lý, cập nhật, theo dõi và giám sát việc thực hiện trên phạm vi toàn quốc. Bộ chỉ số KPI được sử dụng để đánh giá kết quả chuyển đổi số theo hướng định lượng, ưu tiên khai thác dữ liệu tự động từ hoạt động vận hành thay cho báo cáo thủ công.

Quyết định số 1425/QĐ-TTg yêu cầu trong thời hạn không quá 6 tháng kể từ ngày quyết định có hiệu lực, các cơ quan, tổ chức phải hoàn thành xây dựng mới hoặc rà soát, cập nhật và ban hành Khung kiến trúc số của mình, chậm nhất ngày 29/01/2027.

Việc triển khai được thực hiện theo hướng xác định hiện trạng, phân loại các hệ thống phù hợp, chưa phù hợp, phân tán hoặc trùng lặp; từ đó xây dựng lộ trình kế thừa, tích hợp, hợp nhất hoặc nâng cấp. Đối với các địa phương sau sắp xếp, hợp nhất, nguyên tắc kế thừa được ưu tiên nhằm tránh lãng phí nguồn lực và bảo đảm không gián đoạn dịch vụ.

Đáng chú ý, kiến trúc của Mô hình chuyển đổi số cấp xã được tích hợp vào Khung kiến trúc số cấp tỉnh, qua đó phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo bà Mai Thùy Ngân, mục tiêu cuối cùng của Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số không chỉ là xây dựng các sơ đồ kỹ thuật mà hướng tới hình thành một khuôn khổ quản trị chung, giúp các hệ thống số được đầu tư đúng hướng, kết nối, chia sẻ, sử dụng chung, vận hành an toàn và tạo ra dịch vụ liền mạch, hiệu quả hơn cho người dân, doanh nghiệp.