Lâm Đồng tăng tốc minh bạch số cho nông sản

<p style="text-align: justify;">Trong bối cảnh thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch thông tin, tỉnh Lâm Đồng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc (TXNG) cho nông sản. Không chỉ là giải pháp công nghệ, TXNG được xem như cam kết trách nhiệm của người sản xuất với người tiêu dùng và là công cụ giúp nâng cao giá trị cho nông sản địa phương.</p>

Trên thế giới, truy xuất nguồn gốc đã trở thành tiêu chuẩn phổ biến trong chuỗi cung ứng nông sản - thực phẩm. Nhiều nền tảng công nghệ hiện đại được triển khai để theo dõi toàn bộ hành trình của sản phẩm từ nơi sản xuất đến bàn ăn.

Tại Mỹ, hệ thống IBM Food Trust cho phép theo dõi dữ liệu chuỗi cung ứng thực phẩm một cách minh bạch và được các tập đoàn bán lẻ lớn như Walmart hay Costco sử dụng rộng rãi. 

Ở châu Âu, các giải pháp ứng dụng blockchain như Trace4EU đã được triển khai ở nhiều khu vực nhằm đảm bảo tính minh bạch cho sản phẩm. Trong khi đó, Trung Quốc xây dựng các hệ thống quản lý truy xuất tập trung, đặc biệt đối với các sản phẩm y tế và thực phẩm.

Ở Việt Nam, nhiều Bộ, ngành đã chủ động xây dựng hệ thống truy xuất. Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia, trong khi Bộ Công Thương phát triển hệ thống xác thực sản phẩm theo chuẩn GS1. Tuy nhiên, các nền tảng hiện nay vẫn còn phân tán và chưa hình thành được một hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc xây dựng hệ sinh thái TXNG dựa trên công nghệ như blockchain, định danh số và mã QR đa tầng được xem là giải pháp hiệu quả. Chỉ với thao tác quét mã bằng smartphone, người tiêu dùng có thể biết rõ thông tin về nơi sản xuất, quy trình chế biến, vận chuyển của sản phẩm, từ đó dễ dàng nhận diện hàng thật – hàng giả.

Lâm Đồng xây dựng nền tảng dữ liệu truy xuất

Nhận thức rõ vai trò của TXNG trong phát triển nông nghiệp bền vững, UBND tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều chương trình thúc đẩy ứng dụng công nghệ này. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh được giao làm đầu mối tham mưu xây dựng kế hoạch, hoàn thiện hành lang pháp lý và tổ chức triển khai tại địa phương.

Hoạt động truy xuất nguồn gốc được lồng ghép vào các chương trình lớn như Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng giai đoạn 2021–2025 hay đề án kết nối nông nghiệp với công nghiệp chế biến và chuỗi giá trị toàn cầu.

Tỉnh cũng ban hành một số quy chuẩn kỹ thuật địa phương cho các sản phẩm đặc thù. Một ví dụ tiêu biểu là trà Atiso Lâm Đồng, sản phẩm đã được xây dựng tiêu chuẩn nhằm đảm bảo chất lượng và thuận lợi trong việc truy xuất nguồn gốc.

Đồng thời, Lâm Đồng đang đầu tư xây dựng cơ sở dữ liệu sản phẩm, hàng hóa dùng chung, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã tạo mã QR, quản lý tem truy xuất. Hệ thống này từng bước được kết nối với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia.

Tem truy xuất giúp mở rộng thị trường

Theo các chuyên gia, TXNG không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn mang lại nhiều lợi ích thực tiễn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Thông qua tem điện tử gắn trên sản phẩm, toàn bộ thông tin về nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến và lưu thông được minh bạch hóa.

Thực tế tại Lâm Đồng cho thấy, nhiều cơ sở khi kết hợp truy xuất nguồn gốc với các hệ thống quản lý chất lượng như VietGAP, HACCP, GMP hoặc HALAL đã giúp sản phẩm tăng khả năng tiêu thụ từ 15–20%. Ngoài ra, tem truy xuất cũng góp phần hạn chế tình trạng làm giả thương hiệu, đồng thời tạo điều kiện đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ hiện đại và các sàn thương mại điện tử.

Theo thống kê của địa phương, hiện 42 cơ sở trên địa bàn đã áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc. Hơn 250 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất đang sử dụng tem điện tử cho sản phẩm. Đáng chú ý, 47 cơ sở với 177 sản phẩm OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu đã tham gia hệ thống truy xuất.

Trong giai đoạn tới, Lâm Đồng sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã đăng ký, áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm chủ lực như cà phê Arabica Đà Lạt, sầu riêng Đạ Huoai, rau an toàn…. Đồng thời, công tác kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến gian lận thương mại cũng sẽ được tăng cường.

Tỉnh cũng dự kiến phát triển thị trường cho khoảng 14 ngành hàng nông sản chủ lực, gồm cà phê, chè, sầu riêng, thanh long, hồ tiêu, mắc ca, điều, bơ, rau – củ – quả, hoa, dâu tằm, cá nước lạnh (cá tầm), hải sản và nước mắm. Mục tiêu là hình thành các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chuỗi tiêu thụ và chế biến.

Lâm Đồng cũng đặt mục tiêu hỗ trợ khoảng 1.000 doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ thể OCOP đăng ký và duy trì nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm.

Ngoài thị trường nội địa, nông sản Lâm Đồng được định hướng mở rộng sang các thị trường quốc tế như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, Nam Á, Trung Đông, EU và Mỹ.

Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2030, tỉnh sẽ tổ chức ít nhất hai hội nghị, hội thảo quốc tế mỗi năm để kết nối doanh nghiệp với đối tác nước ngoài trong lĩnh vực thu mua, chế biến và phân phối nông sản.

Với chiến lược phát triển dựa trên khoa học – công nghệ và chuyển đổi số, Lâm Đồng kỳ vọng nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản địa phương, đồng thời xây dựng thương hiệu vững chắc cho các sản phẩm OCOP trên thị trường trong và ngoài nước./.