Làm rõ cơ hội và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp KH&CN từ quy định đến triển khai

<p style="text-align: justify;">Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực then chốt cho tăng trưởng, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khoa học và công nghệ đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm hình thành lực lượng doanh nghiệp có năng lực công nghệ cao, đóng góp thực chất cho phát triển kinh tế đất nước.</p>

Chiều ngày 27/01/2026, tại Hà Nội, Hội thảo “Cơ hội và Chính sách hỗ trợ Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ” do Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA) phối hợp tổ chức đã tập trung thảo luận những vấn đề cốt lõi liên quan đến cơ chế, chính sách phát triển doanh nghiệp khoa học và công nghệ (KH&CN) trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Quân, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, chủ đề doanh nghiệp KH&CN có ý nghĩa đặc biệt quan trọng không chỉ đối với các hội viên của Hội mà còn đối với toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp. Thuật ngữ doanh nghiệp KH&CN đã được đặt ra từ gần 20 năm trước và được Chính phủ chính thức thể chế hóa từ năm 2007. Tuy nhiên, sau gần hai thập kỷ triển khai, số lượng doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp KH&CN vẫn còn hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu phát triển.

Theo TS Nguyễn Quân, trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước những cơ hội rất lớn khi nhiều nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị liên quan trực tiếp đến phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tư nhân đã và đang được ban hành. Nếu các quan điểm mang tính đột phá trong các nghị quyết này được thể chế hóa đầy đủ, đồng bộ và triển khai hiệu quả thông qua hệ thống pháp luật, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có dư địa phát triển rất lớn, từng bước hình thành một lực lượng doanh nghiệp hiện đại, làm chủ công nghệ và có năng lực cạnh tranh cao.

TS Nguyễn Quân cho rằng, mục tiêu tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tục, hướng tới năm 2045 đưa Việt Nam trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại, thu nhập cao, chỉ có thể đạt được khi đất nước có hàng triệu doanh nghiệp sở hữu trình độ công nghệ cao, năng lực đổi mới sáng tạo mạnh và hoạt động hiệu quả, đóng góp lớn cho nền kinh tế.

Từ góc độ chính sách, TS Phạm Thế Dũng, đại diện Hội Tự động hóa Việt Nam cho biết, sau hơn 40 năm hình thành và phát triển chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vai trò của doanh nghiệp ngày càng được xác định rõ là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, giữ vai trò thương mại hóa kết quả nghiên cứu, làm chủ và phát triển công nghệ. Nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học chuyển dần sang vai trò hỗ trợ, đồng hành và kiến tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp.

Theo TS Phạm Thế Dũng, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp KH&CN hiện nay tập trung vào bốn nhóm chính: nâng cao năng lực khoa học – công nghệ và chuyển đổi số cho doanh nghiệp; hỗ trợ tài chính cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo; hỗ trợ chuyển giao, làm chủ và phát triển công nghệ thông qua liên kết viện – trường – doanh nghiệp; và hỗ trợ về sở hữu trí tuệ nhằm hình thành và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, trong thực tiễn triển khai, doanh nghiệp KH&CN vẫn gặp nhiều rào cản, đặc biệt là thủ tục hành chính còn phức tạp, hướng dẫn chưa đủ cụ thể, trong khi các ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng chưa thực sự tạo động lực rõ ràng. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực, trong khi tài sản lớn nhất của họ lại là tài sản trí tuệ, loại tài sản khó định giá theo cách tiếp cận truyền thống.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ThS Trần Thanh Việt, đại diện VGreen cho rằng, nền tảng khoa học – công nghệ rõ ràng giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin với đối tác và thị trường, song quá trình triển khai vẫn gặp nhiều vướng mắc trong tiếp cận nguồn lực cho R&D, hoàn thiện hồ sơ khoa học và chuyển hóa chính sách hỗ trợ thành cơ chế vận hành cụ thể. Theo bà Trần Thanh Việt, khoa học và công nghệ cần được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ quá trình triển khai các dự án đầu tư, từ tư vấn, thẩm định, thẩm tra đến tổ chức thực hiện, nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo bền vững.

Các chuyên gia thống nhất cho rằng, để thúc đẩy phát triển doanh nghiệp khoa học và công nghệ trong giai đoạn tới, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường hướng dẫn mang tính thực hành, đồng thời hình thành và phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm chấp nhận rủi ro, tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ tiếp cận nguồn vốn, phát triển bền vững và đóng góp hiệu quả cho nền kinh tế.

Trong khuôn khổ hội thảo, hệ sinh thái Medifood VGreen cũng được giới thiệu như một nội dung chuyên đề, với các sản phẩm ứng dụng công nghệ lên men vi sinh và dinh dưỡng khoa học. Hoạt động này được nhìn nhận như một trường hợp thực tiễn nhằm minh họa quá trình chuyển hóa tri thức khoa học thành sản phẩm phục vụ đời sống, qua đó góp phần làm rõ vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.