Lào Cai ứng dụng KHCN,ĐMST&CĐS: Đòn bẩy giảm nghèo bền vững, thu hẹp khoảng cách vùng miền

<p style="text-align: justify;">Trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với chuyển đổi số, công tác giảm nghèo đã có bước chuyển quan trọng: Từ chỗ dựa nhiều vào trợ cấp an sinh xã hội sang gắn chặt với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN,ĐMST&CĐS).</p>

Tại Lào Cai, những giải pháp này đã biến khó khăn thành lợi thế, đưa nông sản bản địa vươn xa, mở ra cơ hội để người dân tiếp cận tri thức, dịch vụ công, khởi nghiệp sáng tạo; từ chỗ "được hỗ trợ thoát nghèo" đến chỗ "tự tin vươn lên làm giàu", hướng tới một xã hội bao trùm, công bằng và bền vững.

Tỉnh đặt mục tiêu trong năm 2025 phấn đấu giảm trên 2.000 hộ cận nghèo, trên 60% số xã đạt chuẩn tiêu chí hộ nghèo trong xây dựng nông thôn mới (76 xã hoàn thành tiêu chí nghèo); giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều từ 4% trở lên; riêng các huyện, xã nghèo phấn đấu giảm ít nhất 7%/năm. Đồng thời, 100% lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo có nhu cầu sẽ được tư vấn, đào tạo nghề và giới thiệu việc làm.

Ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp, khởi nghiệp sáng tạo và dịch vụ công số: Mô hình hiệu quả tại vùng khó khăn

Trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh, Lào Cai đã xác định 7 nhiệm vụ trọng tâm và 2 lĩnh vực đột phá, trong đó nổi bật là hạ tầng thông tin - viễn thông, hạ tầng số và phát triển du lịch. Trên cơ sở đó, tỉnh đã ban hành Đề án 08-ĐA/TU về phát triển CNTT giai đoạn 2020–2025; Nghị quyết 20-NQ/TU về CĐS đến năm 2025, định hướng 2030. Kết quả cho thấy, toàn tỉnh có 1.356 tổ CĐS cộng đồng tích cực hỗ trợ người dân sử dụng các ứng dụng công nghệ, thương mại điện tử, dịch vụ hành chính công. Hạ tầng viễn thông phủ rộng: 100% xã có điểm phục vụ bưu chính, 99% thôn bản có sóng 4G, 90% hộ gia đình có khả năng tiếp cận Internet cáp quang. Đây là nền tảng quan trọng để người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, tiếp cận thông tin, chính sách, học tập, kinh doanh bình đẳng, đúng tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh, cách mạng công nghiệp 4.0 mở ra cơ hội to lớn, và Lào Cai xem CĐS là giải pháp thiết thực để cải cách, xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát, phát triển chính quyền số, kinh tế số, xã hội số, công dân số. Nhờ đó, chất lượng cuộc sống và sự hài lòng của người dân được nâng cao, chỉ số hạnh phúc cải thiện rõ rệt, hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Một trong những định hướng lớn giai đoạn 2025-2030 là phát triển hạ tầng số, xây dựng chính quyền điện tử, cửa khẩu thông minh, đô thị thông minh, tiến tới chính quyền số, kinh tế xanh, xã hội số, đồng thời thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp. Lào Cai phấn đấu đến năm 2030 cơ bản hoàn thành CĐS các cơ quan trong hệ thống chính trị, bảo đảm kết nối đồng bộ, liên thông thống nhất.

Theo đó, một trong những điểm sáng là ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp. Các mô hình nông nghiệp thông minh, hữu cơ gắn với chuỗi giá trị giúp nông dân chủ động mùa vụ, giảm chi phí, tăng năng suất. Chương trình OCOP tạo bứt phá khi đến nay có hơn 600 sản phẩm được công nhận từ 3–5 sao, trong đó nhiều thương hiệu như cá hồi Sa Pa, gạo Séng cù, chè Shan tuyết đã có mặt tại siêu thị, trung tâm thương mại lớn trên cả nước. CĐS là cơ hội để Lào Cai bứt phá vươn lên, rút ngắn khoảng cách với các tỉnh, thành phố phát triển trong cả nước. Để đạt mục tiêu, tỉnh sẽ tập trung đầu tư hạ tầng số đồng bộ, thông minh, mở rộng phủ sóng Internet tốc độ cao, 5G đến tận vùng lõm sóng, vùng đồng bào DTTS; xây dựng trung tâm dữ liệu tỉnh, trung tâm điều hành thông minh, phát triển quản lý đô thị thông minh, số hóa thủ tục hành chính, tích hợp liên thông cơ sở dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo thiên tai, quản lý tài nguyên, giáo dục, y tế…

Tại Lào Cai, phong trào "Bình dân học vụ số" giúp đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận công nghệ, áp dụng kỹ thuật số vào sản xuất và đời sống. Các mô hình tưới tiêu thông minh, cảnh báo dịch bệnh cây trồng-vật nuôi, truy xuất nguồn gốc nông sản qua mã QR đã giúp nông dân quản lý mùa vụ hiệu quả, nâng cao năng suất, chất lượng, mở ra hướng phát triển bền vững.

Song hành với nông nghiệp, CĐS trong dịch vụ công tạo thay đổi căn bản. Thủ tục hành chính được số hóa, cơ sở dữ liệu dân cư - đất đai - y tế - giáo dục được liên thông, tạo điều kiện cho người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận chính sách nhanh chóng, minh bạch. Chương trình OCOP là minh chứng điển hình: Chỉ riêng năm 2025, Lào Cai công nhận thêm 62 sản phẩm, nâng tổng số lên 604 sản phẩm OCOP 3 - 5 sao. Toàn tỉnh hiện có 304 chủ thể sản xuất, trong đó 117 do phụ nữ làm đại diện và 105 là người dân tộc thiểu số, cho thấy tính cộng đồng và sức lan tỏa mạnh mẽ.

Phát huy sức mạnh chuyển đổi số toàn diện để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và lan tỏa phát triển bao trùm

Đằng sau những con số ấy là sự hỗ trợ mạnh mẽ của KH&CN: Từ quy trình sản xuất an toàn, ứng dụng công nghệ bảo quản sau thu hoạch, đến CĐS trong xúc tiến thương mại, bán hàng trực tuyến. Nhờ đó, sản phẩm nông nghiệp vùng cao không còn bó hẹp trong chợ phiên, mà đã vươn tới thị trường toàn quốc, thậm chí quốc tế. Sa Pa là ví dụ điển hình: Từ sản xuất manh mún nay đã trở thành trung tâm nuôi cá nước lạnh công nghệ cao, đưa cá hồi hun khói, ruốc cá hồi vào hệ thống siêu thị, góp phần định hình thương hiệu du lịch ẩm thực đặc trưng. Quan trọng hơn, OCOP đã tạo sinh kế cho hàng ngàn hộ dân, trong đó nhiều chủ thể là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số. Đây chính là minh chứng sinh động cho việc KHCN,ĐMST&CĐS đi vào từng bếp ăn, từng thửa ruộng, từng bản làng.

Không chỉ tạo giá trị kinh tế, CĐS còn khuyến khích khởi nghiệp sáng tạo cho người yếu thế. Các chương trình tập huấn cho thanh niên, phụ nữ, người khuyết tật mở ra nhiều cơ hội kinh doanh nhỏ, sáng kiến nông thôn. "Chợ phiên online" giúp đồng bào bán đặc sản vùng miền qua nền tảng số, kết hợp tri thức bản địa với công nghệ hiện đại, nâng tầm giá trị sản phẩm, góp phần tăng thu nhập, giảm nghèo hiệu quả.

Tỉnh cũng quan tâm đầu tư nâng cấp hạ tầng dịch vụ viễn thông và hỗ trợ phương tiện tiếp cận thông tin cho người nghèo gắn với thực hiện các nhiệm vụ CĐS, đẩy mạnh công tác giảm nghèo thông tin. Bên cạnh đó, các tổ CĐS cộng đồng đã tích cực hỗ trợ, hướng dẫn người dân nói chung và hộ nghèo nói riêng cách sử dụng các dịch vụ viễn thông, Internet để tìm kiếm thông tin, cập nhật kiến thức. Nhờ vậy, mọi thông tin cần thông báo, tuyên truyền đến người dân đều được truyền tải nhanh chóng và hiệu quả.

Đến nay, toàn tỉnh đã thành lập 1.356 tổ CĐS cộng đồng hỗ trợ người dân sử dụng ứng dụng công nghệ, thương mại điện tử, dịch vụ hành chính công. Hạ tầng viễn thông được đầu tư mạnh: 100% xã có điểm phục vụ bưu chính, 99% thôn bản có sóng 4G, 90% hộ gia đình có khả năng tiếp cận Internet cáp quang. Đây là nền tảng quan trọng để người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, tiếp cận thông tin, học tập, kinh doanh bình đẳng, đúng tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Với sự nỗ lực của các cấp chính quyền, ban ngành, đoàn thể cùng sự đồng thuận của người dân, công cuộc CĐS trên địa bàn tỉnh đang đi vào chiều sâu, tạo cơ hội mới cho người dân Lào Cai. Việc hỗ trợ người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số sử dụng các dịch vụ viễn thông, Internet, ứng dụng CNTT đã giúp người nghèo, hộ nghèo chủ động hơn trong tiếp cận chính sách, học hỏi kinh nghiệm để vươn lên thoát nghèo bền vững, làm chủ cuộc sống và được tiếp nhận mọi dịch vụ công bằng, bình đẳng theo phương châm "không để ai bị bỏ lại phía sau". Từ đó góp phần thúc đẩy công cuộc CĐS lan tỏa rộng khắp và tạo ra nhiều đột phá mới trong công tác giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh.

Thực tiễn cho thấy, ứng dụng KHCN,ĐMST&CĐS mang lại kết quả rõ rệt: Nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, thu hẹp khoảng cách phát triển... Nông dân giảm chi phí, tăng năng suất, mở rộng thị trường, nhiều hộ thoát nghèo và vươn lên khá giả. Chuyển đổi số trong giáo dục, y tế, an sinh giúp học sinh học trực tuyến, người bệnh được tư vấn từ xa, người dân nhận hỗ trợ an sinh thuận tiện. Đặc biệt, với việc phủ sóng Internet, 5G tới tận bản làng, đồng bào DTTS không còn bị bỏ lại phía sau, có cơ hội học tập, kinh doanh, khởi nghiệp bình đẳng.

Để phát huy hiệu quả hơn nữa, Lào Cai cần đồng bộ các giải pháp: Đầu tư hạ tầng số hiện đại; phổ cập kỹ năng số cho người dân, nhất là nhóm yếu thế; khuyến khích doanh nghiệp đồng hành cùng cộng đồng xây dựng chuỗi giá trị; nhân rộng mô hình khởi nghiệp sáng tạo; truyền thông, lan tỏa điển hình tiên tiến để thay đổi tư duy sản xuất - kinh doanh.

Thứ trưởng Phạm Đức Long gợi ý Lào Cai bám sát 7 thành phần cơ bản của khung CĐS cấp tỉnh: Thể chế, hạ tầng số, nền tảng số, nhân lực số, an toàn thông tin, kinh tế số, xã hội số. Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định, nhiều "bài toán thiên niên kỷ" chưa có lời giải như giảm nghèo bền vững, chênh lệch vùng miền, nâng cao chất lượng cán bộ… hoàn toàn có thể giải quyết bằng CĐS. Ông dẫn ví dụ, thay vì tìm mọi cách giữ giáo viên giỏi ở vùng cao, có thể ứng dụng trợ lý ảo để nâng cao chất lượng dạy học; trong nông nghiệp, mỗi sản phẩm cần có thương hiệu và truy xuất nguồn gốc rõ ràng, kết hợp thương mại điện tử để kết nối nông dân với thị trường. Theo Bộ trưởng, tỉnh Lào Cai cần huy động sự tham gia của các doanh nghiệp để chung tay giải quyết vấn đề này bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước. Đối với doanh nghiệp, sau lợi nhuận thu được là trách nhiệm với xã hội. Để nông dân thoát nghèo và làm giàu nhờ CĐS, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, Lào Cai có thể tham khảo một số tỉnh đã triển khai rất tốt ứng dụng CĐS trong nông nghiệp như Thái Nguyên (truy xuất nguồn gốc từng cây chè); mỗi loại nông sản cần được xây dựng thương hiệu riêng biệt, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, kết hợp với sàn thương mại điện tử và hệ thống giao hàng có thể kết nối nông dân với thị trường...

Với quyết tâm "không ai bị bỏ lại phía sau", Lào Cai đang phát huy sức mạnh toàn diện của chuyển đổi số, tạo động lực mới để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, thúc đẩy phát triển bao trùm. Con đường đi tới giảm nghèo bền vững đã có lời giải bằng công nghệ, đổi mới sáng tạo và tinh thần tự lực vươn lên của mỗi người dân.