Liên kết ‘ba nhà’ để tiến sâu vào chuỗi giá trị bán dẫn

<p style="text-align: justify;">Doanh nghiệp cần nhân lực đáp ứng công việc thực tế, trường đại học cần công cụ và môi trường thực hành, trong khi hạ tầng bán dẫn đòi hỏi chi phí đầu tư lớn. Liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp được đặt ra để kết nối những nguồn lực này, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn.</p>

Ngày 08/10/2026 tại Đà Nẵng, Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, Vụ Pháp chế - Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng và Đại học Đà Nẵng tổ chức Hội thảo "Hợp tác ba nhà trong thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam".

Doanh nghiệp ra đề, nhà trường cùng giải

Để chuyển từ tham gia chủ yếu ở các khâu lắp ráp, kiểm thử, đóng gói sang những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn, ngành bán dẫn Việt Nam cần giải quyết bài toán kết nối nguồn lực, bên cạnh nhu cầu về vốn và công nghệ.

Một điểm nghẽn được đặt ra tại hội thảo là nhu cầu công nghệ, nhân lực của doanh nghiệp chưa phải lúc nào cũng được chuyển thành đề bài nghiên cứu và chuẩn đầu ra đào tạo. Các trường đại học, viện nghiên cứu còn thiếu môi trường thực hành gần với dây chuyền sản xuất. Sinh viên cần được tiếp cận nhiều hơn với công cụ thiết kế, đo kiểm và quy trình công nghiệp thực tế.

Trong khi đó, hạ tầng phục vụ thiết kế, chế tạo mẫu và kiểm thử bán dẫn đòi hỏi vốn đầu tư lớn, chi phí vận hành cao. Đầu tư riêng lẻ ở từng đơn vị khó đạt hiệu quả nếu thiết bị không được khai thác đầy đủ. Cơ chế sử dụng chung tài sản, chia sẻ chi phí, sở hữu trí tuệ và phân chia lợi ích thương mại cũng cần tiếp tục được hoàn thiện.

Mô hình hợp tác “ba nhà” vì vậy được đặt ra với vai trò cụ thể: Doanh nghiệp xác định bài toán; Nhà trường, viện nghiên cứu cung cấp tri thức, công nghệ và nhân lực; Nhà nước kiến tạo thể chế, hạ tầng và cơ chế chia sẻ nguồn lực.

Các bên cần cùng tham gia ngay từ khâu xác định nhiệm vụ, thống nhất nguồn lực đến thử nghiệm và đánh giá kết quả. Việc đào tạo phải gắn với công việc thực tế, còn cơ chế chia sẻ nguồn lực, rủi ro và lợi ích cần được xác lập từ đầu.

Định hướng của cơ quan quản lý là lựa chọn các nhiệm vụ có doanh nghiệp đồng hành, ưu tiên khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có trước khi đầu tư mới.

Một nguồn lực bước đầu đã được hình thành khi Cục Công nghiệp công nghệ thông tin tiếp nhận tài trợ công cụ thiết kế vi mạch điện tử (EDA), trong đó có 300 giấy phép đầy đủ tính năng của Siemens, để cung cấp miễn phí cho các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp khởi nghiệp. Việc tiếp cận các công cụ này giúp thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo, nghiên cứu và môi trường thiết kế công nghiệp.

Phòng thực hành cũng có thể phục vụ doanh nghiệp

Tại Đà Nẵng, số doanh nghiệp vi mạch trên địa bàn đã tăng từ 8 lên 26 doanh nghiệp tính từ đầu năm 2024 đến nay, với sự hiện diện của Marvell, FPT, SkyChip, CoAsia Semi.

Thành phố đồng thời thúc đẩy liên kết giữa các cơ sở đào tạo, hướng tới quy mô tuyển sinh ngành bán dẫn trên 1.000 sinh viên mỗi năm. Các cơ chế hỗ trợ đang được triển khai, trong đó có hỗ trợ không gian làm việc miễn phí tối đa 100 m² trong ba năm tại Công viên Phần mềm số 2 và chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp mới.

Ở phía doanh nghiệp, yêu cầu về nhân lực ngày càng cụ thể. Người học cần có kiến thức nền tảng và khả năng đáp ứng công việc thực tế sau khi tốt nghiệp. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào xây dựng chương trình đào tạo, nghiên cứu và phát triển phòng thực hành dùng chung.

Một hướng tiếp cận được đề xuất tại hội thảo là hình thành các phòng thực hành chuyên sâu về thiết kế, mô phỏng vi mạch; đo kiểm trên tấm bán dẫn và chip; đóng gói, kiểm thử chức năng.

Các phòng thực hành có thể phục vụ đào tạo, nghiên cứu trong giờ hành chính, đồng thời cung cấp dịch vụ đo kiểm, phân tích lỗi cho doanh nghiệp ngoài thời gian đào tạo. Nguồn thu từ dịch vụ có thể được dùng để tái đầu tư thiết bị, góp phần duy trì và nâng cao năng lực hạ tầng.

Với cách tiếp cận này, hiệu quả hợp tác “ba nhà” cần được đo bằng những kết quả cụ thể: số nhiệm vụ có doanh nghiệp đồng hành, mức độ khai thác hạ tầng, mẫu thử được kiểm chứng và số nhân lực đáp ứng trực tiếp yêu cầu công việc.

Hướng tới những mẫu thử được kiểm chứng

Theo lộ trình dự kiến được nêu tại hội thảo, trong năm 2026, các bên sẽ hoàn thành việc xác định đầu mối, lựa chọn bài toán ưu tiên và rà soát hạ tầng nghiên cứu, đào tạo.

Năm 2027, mục tiêu là kết nối tối thiểu ba cơ sở dịch vụ thiết kế, đo kiểm, kiểm thử; triển khai từ 2–3 nhiệm vụ thí điểm; phấn đấu có ít nhất một mẫu thử được đo kiểm và đào tạo, bồi dưỡng khoảng 50 kỹ sư, giảng viên.

Từ công cụ thiết kế được chia sẻ đến phòng thực hành dùng chung và nhiệm vụ có doanh nghiệp đồng hành, liên kết “ba nhà” đang hướng tới việc đưa nguồn lực nghiên cứu, đào tạo vào giải quyết nhu cầu thực tế. Đây là cơ sở để Việt Nam từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn khu vực, toàn cầu.