Măng hốc (Sơn La) - đặc sản núi rừng mở hướng gia tăng giá trị

<p style="text-align: justify;">Thiên nhiên ưu đãi cho Sơn La nhiều sản vật phong phú, trong đó các loại măng rừng từ lâu đã trở thành nguyên liệu quen thuộc trong bữa ăn của đồng bào các dân tộc. Măng đắng, măng ngọt, măng lay, măng sặt, măng bát độ… mỗi loại mang một hương vị riêng. Trong số đó, măng hốc được ưa chuộng bởi củ lớn, thân dày, vị ngọt, giòn và có thể chế biến thành nhiều món ăn.</p>

Không chỉ là món ăn dân dã, măng hốc đang được chế biến thành sản phẩm hàng hóa, góp phần tạo thêm sinh kế và mở ra hướng nâng cao giá trị sản vật bản địa.

Mùa măng trên những triền núi

Trong tiếng Thái, "hốc" có nghĩa là số 6. Tên gọi măng hốc được lý giải gắn với thời điểm loại măng này bắt đầu mọc, khoảng tháng 6 và kéo dài đến tháng 9 hằng năm.

Trời còn chưa sáng rõ, chúng tôi theo chị Lò Ngọc Yến, ở bản Trạm Cọ, xã Phiêng Pằn, lên rừng tìm măng hốc. Hành trang của người đi rừng khá đơn giản, gồm quần áo dài tay, chiếc thuổng để đào măng và con dao phát bụi rậm, mở lối đi.

Măng hốc thường mọc trên những triền đồi, sườn núi dốc. Phần ngọn nhô khỏi mặt đất khoảng 10-15 cm, nhưng thân nằm sâu 20-30 cm. Muốn lấy được trọn củ măng, người dân phải dùng thuổng đào sâu, lần theo phần thân.

Theo chị Yến, một củ măng hốc bình thường nặng 4-5 kg, củ lớn có thể đạt 5-7 kg. Một buổi sáng, người đi rừng có thể thu hái khoảng 50-60 kg măng. Do măng tươi dễ xuống màu, người dân thường tranh thủ đưa về bán hoặc chế biến ngay sau khi thu hái.

Măng hốc có thể chế biến thành nhiều món như măng xào, nấu canh, măng chua, trong đó phổ biến là măng ớt.

Tại phường Chiềng An, anh Lèo Văn Khiêm chuyên thu mua măng hốc để chế biến thành măng ớt. Măng sau khi đưa từ rừng về được bóc sạch vỏ, thái mỏng, ngâm nước muối rồi trộn với ớt, tỏi và muối hạt, sau đó cho vào hũ để lên men tự nhiên.

Sau khoảng một tuần, măng có thể sử dụng. Vị giòn, chua nhẹ của măng hòa cùng vị cay thơm của ớt, tỏi tạo nên món ăn dân dã, đậm hương vị Tây Bắc.

Mỗi hũ măng ớt khoảng 1 kg được bán với giá 60.000 đồng. Sản phẩm được khách hàng trong tỉnh và nhiều địa phương khác ưa chuộng.

"Khách ăn thấy ngon rồi lại đặt mua thêm. Làm ra được sản phẩm từ măng hốc của địa phương, được mọi người biết đến và yêu thích, chúng tôi rất vui", anh Khiêm chia sẻ.

Khoa học công nghệ nâng giá trị sản vật

Từ câu chuyện măng hốc có thể thấy, giá trị của một sản vật địa phương không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn phụ thuộc vào khả năng bảo quản, chế biến, kiểm soát chất lượng và đưa sản phẩm đến thị trường.

Đối với loại măng có tính thời vụ như măng hốc, ứng dụng khoa học công nghệ trong sơ chế, bảo quản, chế biến và bao gói có thể góp phần kéo dài thời gian sử dụng, giảm tổn thất sau thu hoạch và duy trì chất lượng sản phẩm.

Cùng với đó, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn hiệu và từng bước áp dụng truy xuất nguồn gốc sẽ giúp người tiêu dùng có thêm thông tin về vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến và sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để măng hốc có thể mở rộng thị trường, thay vì chủ yếu tiêu thụ dưới dạng măng tươi theo mùa.

Việc nâng cao giá trị những sản vật sẵn có cũng phù hợp với định hướng của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I từ năm 2021 đến năm 2025, trong đó chú trọng phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, nâng cao thu nhập và phát huy tiềm năng, lợi thế của từng địa phương.

Với Sơn La, kết hợp sản vật bản địa với khoa học công nghệ, chế biến và xây dựng thương hiệu có thể tạo thêm giá trị cho sản phẩm, đồng thời góp phần bảo tồn tri thức, văn hóa ẩm thực truyền thống của đồng bào dân tộc Thái.

Từ những búp măng mọc trên triền núi, qua bàn tay người dân và sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, măng hốc có thêm cơ hội trở thành sản phẩm hàng hóa mang dấu ấn riêng của Sơn La. Đây không chỉ là câu chuyện về một món ăn mà còn là câu chuyện về cách phát huy giá trị tài nguyên bản địa, tạo sinh kế và đưa đặc sản vùng cao đến gần hơn với thị trường.