Máy móc quá 10 năm tuổi vẫn có thể được nhập khẩu

<p style="text-align: justify;">Máy móc đã qua sử dụng quá giới hạn tuổi không đồng nghĩa với hết giá trị. Theo quy định mới của Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh nghiệp đang sản xuất tại Việt Nam có thể đề nghị nhập thiết bị quá tuổi nếu chứng minh máy vẫn đáp ứng yêu cầu về hiệu suất, tiêu hao năng lượng và phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất.</p>

Một dây chuyền sản xuất đã vận hành nhiều năm có thể đặt doanh nghiệp vào tình huống khó, một thiết bị cần thay thế bị hỏng, trong khi model mới không còn tương thích với toàn bộ dây chuyền. Muốn mua lại đúng loại thiết bị đang sử dụng từ nước ngoài, doanh nghiệp lại gặp vấn đề về tuổi máy.

Đây không phải câu chuyện hiếm với những nhà máy có dây chuyền được đầu tư đồng bộ, thời gian khai thác dài. Thay một thiết bị đôi khi không đơn giản là mua một chiếc máy mới; sự khác biệt về thông số, phần mềm điều khiển hay cấu hình kỹ thuật có thể buộc doanh nghiệp phải thay đổi cả hệ thống.

Thông tư số 56/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục quy định tuổi thiết bị đã qua sử dụng thông thường không vượt quá 10 năm, trừ một số nhóm máy móc, thiết bị có thời hạn cụ thể tại phụ lục. Tuy nhiên, quy định cũng dành một cơ chế riêng cho trường hợp doanh nghiệp đang sản xuất tại Việt Nam cần nhập máy móc, thiết bị đã vượt quá giới hạn tuổi để duy trì hoạt động sản xuất.

Điểm đáng chú ý là tuổi máy không phải tiêu chí duy nhất để quyết định một thiết bị còn có thể được sử dụng hay không.

Theo Thông tư, thiết bị quá tuổi được xem xét phải có công suất hoặc hiệu suất còn lại từ 85% trở lên so với thiết kế, trong khi mức tiêu hao nguyên, vật liệu và năng lượng không vượt quá 15% so với thiết kế. Doanh nghiệp cũng phải chứng minh nhu cầu nhập khẩu và thiết bị phải được giám định theo quy định.

Hai ngưỡng 85% và 15% cho thấy cách tiếp cận không chỉ dựa vào “năm sinh” của máy móc mà đi vào tình trạng vận hành thực tế.

Một thiết bị sản xuất đã 11 hay 12 năm nhưng còn duy trì hiệu suất cao, mức tiêu hao nằm trong giới hạn và cần thiết để tiếp tục vận hành dây chuyền sẽ khác với một thiết bị cùng tuổi nhưng xuống cấp, tiêu tốn năng lượng và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Ở chiều ngược lại, quy định cũng đặt ra hàng rào để thiết bị đã qua sử dụng không trở thành đường đưa công nghệ lạc hậu vào Việt Nam. Máy móc nhập khẩu phải đáp ứng yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường. 

Với dây chuyền công nghệ, yêu cầu còn chặt hơn: công suất hoặc hiệu suất còn lại phải đạt ít nhất 85%, mức tiêu hao không vượt quá 15%; công nghệ không thuộc danh mục hạn chế hoặc cấm chuyển giao và phải đang được sử dụng tại ít nhất ba cơ sở sản xuất ở các nước OECD.

Thực tế, việc kiểm soát máy móc cũ không phải vấn đề mới. Trước đây, cơ quan hải quan từng yêu cầu kiểm soát chặt nhằm ngăn việc lợi dụng chính sách đầu tư để đưa vào Việt Nam thiết bị lạc hậu, chất lượng thấp, tiêu hao nhiều năng lượng hoặc gây ô nhiễm môi trường.

Điểm của quy định mới vì vậy không nằm ở việc “mở cửa cho máy cũ”, mà ở chỗ phân biệt rõ hơn giữa thiết bị đã nhiều năm sử dụng nhưng còn giá trị với công nghệ đã thực sự lạc hậu.

Với doanh nghiệp, cơ chế này có thể giải quyết một bài toán rất thực tế: không phải thay cả dây chuyền chỉ vì một thiết bị tương thích đã vượt tuổi quy định. Nhưng đổi lại, doanh nghiệp phải chứng minh được bằng các chỉ số kỹ thuật rằng thiết bị đó vẫn đủ hiệu quả để tiếp tục tham gia vào hoạt động sản xuất.