Năm định hướng lớn thúc đẩy hợp tác công nghệ chiến lược Việt Nam - Liên bang Nga

<p style="text-align: justify;">Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga, sáng 09/9/2026 tại Thủ đô Mát-xcơ-va, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam dự Diễn đàn khoa học, công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga với chủ đề "Kết nối công nghệ chiến lược".</p>

Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam và Liên bang Nga đẩy mạnh hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Trong đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực được xác định là những lĩnh vực có nhiều tiềm năng và dư địa hợp tác.

Phát biểu tại Diễn đàn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành nước phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Để thực hiện những mục tiêu này, Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu nhằm đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của nền kinh tế theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.

Trong quá trình phát triển, Việt Nam coi trọng hợp tác quốc tế, nhất là với những đối tác có nền tảng khoa học, công nghệ mạnh, có quan hệ hữu nghị truyền thống và có khả năng bổ sung cho nhu cầu phát triển của Việt Nam. Liên bang Nga là một trong những đối tác như vậy.

Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga đã được xây dựng và vun đắp qua nhiều thập kỷ. Trong đó, khoa học, công nghệ và giáo dục là những lĩnh vực tạo nền tảng quan trọng cho quan hệ hai nước. Hàng vạn cán bộ, chuyên gia Việt Nam đã được đào tạo tại Liên Xô trước đây và Liên bang Nga ngày nay; nhiều người sau đó trở thành những nhà lãnh đạo, nhà khoa học, chuyên gia, đóng góp quan trọng cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trong giai đoạn mới, hai bên có trách nhiệm đưa nền tảng hợp tác quý báu đó phát triển lên tầm cao mới, phù hợp với yêu cầu của thời đại. 

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, "Hợp tác khoa học, công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga trong giai đoạn tới cần có một tư duy mới, cách làm mới và những mục tiêu cao hơn". Theo đó, hợp tác không chỉ dừng ở trao đổi chuyên gia, đào tạo cán bộ mà phải hướng tới cùng làm chủ công nghệ, cùng tạo ra sản phẩm và cùng tham gia thị trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị hai bên tập trung vào 5 định hướng lớn.

Thứ nhất, đưa hợp tác về công nghệ chiến lược trở thành một trụ cột quan trọng mới trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga.

Hai nước cần lựa chọn một số lĩnh vực thực sự có tính chiến lược, kết hợp thế mạnh khoa học, công nghệ của Liên bang Nga với nhu cầu phát triển, nguồn nhân lực và thị trường của Việt Nam.

Các lĩnh vực được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gợi mở gồm năng lượng nguyên tử, năng lượng mới, công nghệ vũ trụ, vệ tinh, bán dẫn, vi điện tử, công nghệ lượng tử và trí tuệ nhân tạo.

Việc lựa chọn cần hướng tới những lĩnh vực có khả năng tạo ra năng lực công nghệ mới, đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, an toàn và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của mỗi nước.

Thứ hai, xây dựng một số chương trình, dự án khoa học, công nghệ quy mô lớn, mang tính biểu tượng cho hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga trong giai đoạn mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, giai đoạn phát triển mới cần những công trình, chương trình hợp tác mới để các thế hệ tương lai có thể nhìn thấy những thành quả cụ thể của quan hệ giữa hai nước.

Trên cơ sở đó, hai bên cần nghiên cứu xây dựng các chương trình công nghệ chiến lược chung, các trung tâm hoặc phòng thí nghiệm nghiên cứu chung; đồng thời hình thành những dự án có sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước.

Trung tâm khoa học và công nghệ hạt nhân được xem là một minh chứng điển hình cho hướng hợp tác này.

Thứ ba, coi doanh nghiệp là một chủ thể trung tâm của hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nghiên cứu khoa học chỉ thực sự tạo ra sức mạnh phát triển khi kết quả được chuyển hóa thành công nghệ, sản phẩm và năng lực sản xuất.

Do đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn các tập đoàn công nghệ, năng lượng của Nga tăng cường đầu tư, chuyển giao công nghệ tại Việt Nam; đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư, hợp tác tại Liên bang Nga.

Hai bên cần tạo điều kiện để các nhà khoa học và doanh nghiệp gặp gỡ, trao đổi, hợp tác; thúc đẩy chia sẻ, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn, nguồn lực phục vụ nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ.

Đây cũng là yêu cầu nhằm rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến nhà máy, từ kết quả nghiên cứu đến sản phẩm và thị trường.

Thứ tư, đầu tư mạnh mẽ cho thế hệ các nhà khoa học và chuyên gia trẻ Việt Nam - Liên bang Nga.

"Tài sản lớn nhất của quan hệ hai nước không chỉ là những công trình đã xây dựng mà còn là con người", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Hai bên cần mở rộng các chương trình đào tạo trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược; tăng cường trao đổi nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh, kỹ sư; tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu trẻ của hai nước cùng thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

Mục tiêu là hình thành thế hệ mới các nhà khoa học Việt Nam - Liên bang Nga có năng lực kế thừa truyền thống hợp tác quý báu, đồng thời đủ khả năng tham gia giải quyết những bài toán công nghệ toàn cầu của thế kỷ XXI.

Thứ năm, phải có cơ chế tổ chức thực hiện cụ thể và đo lường được kết quả.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Chính phủ và các cơ quan hữu quan hai nước tiếp tục phát huy vai trò của Ủy ban hợp tác giáo dục, khoa học và công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga; nghiên cứu cơ chế thường xuyên rà soát các dự án hợp tác khoa học, công nghệ trọng điểm.

Mỗi chương trình cần xác định rõ mục tiêu, đối tác thực hiện, nguồn lực, sản phẩm và thời hạn.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt từ cam kết đến kết quả: các thỏa thuận được ký kết phải được chuyển thành chương trình; chương trình thành dự án; dự án tạo ra công nghệ và sản phẩm; những sản phẩm có tiềm năng phải được tạo điều kiện tiếp cận thị trường.

Đây được xem là cách tiếp cận mới nhằm nâng cao tính thực chất, hiệu quả và khả năng đo lường của hợp tác khoa học, công nghệ giữa hai nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao việc tại Diễn đàn, các cơ quan và tổ chức của Việt Nam, Liên bang Nga công bố nhiều kết quả hợp tác cụ thể trong nghiên cứu chung, hợp tác giữa các quỹ khoa học, đào tạo nhân lực, năng lượng nguyên tử, nghiên cứu hạt nhân và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, điều quan trọng là phải biến những kết quả này thành một dòng chảy hợp tác thường xuyên, liên tục, thay vì chỉ dừng ở từng dự án riêng lẻ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga cùng các cơ quan liên quan của hai nước, ngay sau Diễn đàn lựa chọn một số dự án có khả năng triển khai sớm để xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể.

Trong những năm tới, việc đánh giá quan hệ hợp tác khoa học, công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga cũng cần được nhìn nhận bằng những kết quả thực chất hơn, không chỉ qua số lượng đoàn trao đổi hay số văn kiện được ký kết.

Theo đó, cần quan tâm đến những câu hỏi cụ thể: Hai bên đã cùng làm chủ được bao nhiêu công nghệ? Đã tạo ra bao nhiêu sản phẩm? Có bao nhiêu doanh nghiệp cùng đầu tư? Bao nhiêu nhà khoa học trẻ đã trưởng thành? Và những kết quả đó đóng góp như thế nào cho sự phát triển của mỗi nước?

Đó phải là những thước đo mới của hợp tác khoa học, công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga trong giai đoạn mới. Qua đó, góp phần tạo những đột phá mới trong hợp tác công nghệ chiến lược, đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga ngày càng phát triển mạnh mẽ, thực chất, hiệu quả và bền vững.