Nghiên cứu tái lập tai biến bão, lũ trong trầm tích đầm phá tuổi Holocen vùng bờ biển miền Trung và đề xuất giải pháp ứng phó

<p style="text-align: justify;">Ngày 15/01/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức phiên họp Hội đồng đánh giá, nghiệm thu nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia: "Nghiên cứu tái lập tai biến bão, lũ trong trầm tích đầm phá tuổi Holocen vùng bờ biển miền Trung và đề xuất giải pháp ứng phó", mã số: ĐTĐL.CN-93/21.</p>

Vùng ven biển miền Trung là khu vực kinh tế - xã hội trọng điểm, tập trung đông dân cư và nhiều đô thị lớn như Huế, Đà Nẵng, Quy Nhơn. Tuy nhiên, khu vực này thường xuyên chịu tác động mạnh của bão, lũ cực đoan trong bối cảnh biến đổi khí hậu, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Thực tế cho thấy, trong hơn 100 năm qua đã ghi nhận trên 700 trận bão, song quy luật xuất hiện và tần suất của các sự kiện cực đoan này vẫn chưa được hiểu rõ do thiếu dữ liệu lịch sử dài hạn.

Các đầm phá ven biển, đặc biệt là hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai tại thành phố Huế, lưu giữ dấu tích trầm tích của các trận bão, lũ trong quá khứ hàng nghìn năm. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để nghiên cứu quy luật xuất hiện bão lũ cực đoan theo chu kỳ biến đổi khí hậu dài hạn, qua đó phục vụ đề xuất giải pháp ứng phó bền vững, bảo vệ dân cư, hạ tầng và hệ sinh thái vùng ven biển miền Trung.

Thực hiện Quyết định số 562/QĐ-TTg ngày 25/4/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình phát triển khoa học cơ bản trong lĩnh vực Hóa học, Khoa học Sự sống, Khoa học Trái đất và Khoa học Biển giai đoạn 2017 - 2025, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt nhiệm vụ "Nghiên cứu tái lập tai biến bão, lũ trong trầm tích đầm phá tuổi Holocen vùng bờ biển miền Trung và đề xuất giải pháp ứng phó", mã số: ĐTĐL.CN-93/21, do PGS.TS. Vũ Văn Tích làm chủ nhiệm; Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội là Cơ quan chủ trì. Đề tài thực hiện từ tháng 10/2021 đến tháng 12/2025 với 03 mục tiêu chính là:

- Nhận diện được các sự kiện bão, lũ cực đoan từ các dữ kiện lịch sử lưu giữ trong trầm tích đầm phá tuổi Holocen vùng bờ biển miền Trung;

- Xác lập được các tiêu chí về mối quan hệ giữa các sự kiện bão, lũ cực đoan với đặc điểm trầm tích đầm phá trong Holocen và tác động môi trường của chúng;

- Xây dựng mô hình ứng phó với các sự kiện bão, lũ cực đoan trong điều kiện biến đổi khí hậu hiện nay ở đầm phá Tam Giang (Thừa Thiên - Huế).

Nhiệm vụ đã thu được những kết quả đáng ghi nhận như sau:

- Nghiên cứu đã xây dựng cơ sở khoa học để tái lập lịch sử tai biến bão, lũ cực đoan trong trầm tích Holocen tại các đầm phá ven biển miền Trung. Trên cơ sở phân tích đặc điểm trầm tích và dữ liệu lưu giữ trong hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai và Thị Nại, mối quan hệ giữa các sự kiện bão, lũ cực đoan và biến đổi khí hậu dài hạn đã được làm rõ, đồng thời đánh giá tác động của các tai biến đến khu dân cư và hệ sinh thái vùng ven biển;

- Báo cáo kết quả nghiên cứu cho phép dự báo xu thế xuất hiện và mức độ ảnh hưởng của bão, lũ cực đoan trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay và tương lai, từ đó đề xuất mô hình và giải pháp ứng phó phù hợp phục vụ phát triển bền vững vùng đầm phá ven biển miền Trung;

- Bộ bản đồ về kết quả nghiên cứu theo tỷ lệ phù hợp: Bản đồ dự báo ngập lụt cực trị do bão, lũ có thể xảy ra ở vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai; Bản đồ dự báo mức độ tổn thương do lũ, bão trong tương lai tại đầm phá Tam Giang - Cầu Hai; Bản đồ dự báo ngập lụt cực trị do bão, lũ có thể xảy ra ở vùng đầm Thị Nại; Bản đồ dự báo mức độ tổn thương do lũ, bão trong tương lai tại đầm Thị Nại.

- 04 công bố quốc tế trong hệ thống tạp chí SCI-E;

- 01 công bố trên tạp chí trong nước;

- Đào tạo 02 Thạc sỹ; góp phần đào tạo 01 nghiên cứu sinh.

Các sản phẩm của đề tài đã góp phần tạo dựng cơ sở khoa học trong việc tái lập có hệ thống các chu kỳ bão, lũ cực đoan Holocen cho hệ đầm phá miền Trung. Trên cơ sở đó các địa phương lập quy hoạch phòng tránh tai biến bão lũ cực đoan, giúp giảm thiểu các tác động của các tai biến mang tính thẩm họa đối với người và công trình hạ tầng, cũng như sinh kế của người dân vùng ven biển.

Các thành viên Hội đồng nghiệm thu đánh giá cao những đóng góp của Chủ nhiệm và Cơ quan chủ trì; phần báo cáo tổng kết và báo cáo tóm tắt có cấu trúc hợp lý, phù hợp với yêu cầu của một báo cáo khoa học; Số lượng, khối lượng, tiến độ và chất lượng sản phẩm đạt yêu cầu nhiệm vụ. Với kết quả đạt được, Hội đồng nhất trí nghiệm thu đề tài mức "Đạt", đồng thời, yêu cầu nhóm nghiên cứu tiếp thu các nội dung và chỉnh sửa, hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Khoa học và Công nghệ ra quyết định công nhận kết quả của nhiệm vụ.