Những cuốn sách tiêu biểu được đề xuất Giải thưởng sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026

<p style="text-align: justify;">10 đầu sách tiêu biểu được giới thiệu dưới đây là những xuất bản phẩm nổi bật, được tuyển chọn từ 329 xuất bản phẩm tham dự Giải thưởng sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026. Không chỉ chứa đựng những tri thức giá trị, mỗi cuốn sách còn truyền cảm hứng khám phá, sáng tạo và ứng dụng vào thực tiễn.</p>

1. Sách đỏ Việt Nam (gồm 2 tập)

Sách đỏ Việt Nam tập 1 - Động vật

- Tác giả: Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam - GS.TS. Nguyễn Quảng Trường (chủ biên)

Sách Đỏ Việt Nam tập 2 - Thực vật và nấm

- Tác giả: Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam - GS.TS. Trần Thế Bách. TS. Nguyễn Thế Cường, TS. Đỗ Văn Hải, TS. Bùi Hồng Quang (đồng chủ biên)

- Nhà xuất bản: Khoa học tự nhiên và Công nghệ

Sách Đỏ Việt Nam là sản phẩm của Đề tài độc lập cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam "Cập nhật, xây dựng cơ sở dữ liệu Danh lục Đỏ và Sách Đỏ Việt Nam" giai đoạn 2020–2024. 

Cuốn sách là kết tinh trí tuệ của các nhà khoa học từ nhiều cơ quan, đơn vị trên cả nước, tổng hợp và cập nhật những kết quả nghiên cứu về các loài sinh vật bị đe dọa tuyệt chủng ở Việt Nam, góp phần cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác bảo tồn đa dạng sinh học..

Không chỉ cung cấp thông tin khoa học, Sách Đỏ Việt Nam còn là tài liệu tham khảo quan trọng trong thực thi các công ước quốc tế về đa dạng sinh học, xây dựng và cập nhật chính sách, pháp luật về quản lý, bảo vệ tài nguyên sinh vật; đồng thời hỗ trợ xây dựng chiến lược, quy hoạch bảo tồn và sử dụng hợp lý đa dạng sinh học gắn với phát triển bền vững.

Cuốn sách cũng góp phần giới thiệu những giá trị thiên nhiên đặc trưng của Việt Nam, lan tỏa tình yêu thiên nhiên và nâng cao trách nhiệm cộng đồng trong bảo tồn đa dạng sinh học cho hôm nay và mai sau.

2. Bình dân học vụ số - Kỹ năng số cơ bản

- Tác giả: TS. Trần Văn Khải

- Nhà xuất bản: Khoa học - Công nghệ - Truyền thông

Bình dân học vụ số - Kỹ năng số cơ bản được biên soạn nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về phổ cập kỹ năng số, góp phần xây dựng xã hội số và công dân số. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, cuốn sách cung cấp hệ thống kiến thức, kỹ năng thiết yếu, giúp người học tiếp cận, sử dụng an toàn và sáng tạo công nghệ số trong học tập, công việc và đời sống.

Với 26 bài giảng được xây dựng khoa học, hệ thống và dễ tiếp cận, tài liệu hướng đến nhiều đối tượng, từ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động đến học sinh, sinh viên. Nội dung giúp người học rèn luyện, tự đánh giá năng lực và chủ động xây dựng lộ trình phát triển kỹ năng số.

Hy vọng cuốn sách sẽ trở thành công cụ hữu ích, góp phần lan tỏa phong trào "Bình dân học vụ số", thúc đẩy chuyển đổi số và tạo nền tảng xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và công dân số.

3. Phát triển lực lượng sản xuất mới để đột phá trong kỷ nguyên số

- Tác giả: PGS.TS. Vũ Thanh Sơn

- Nhà xuất bản: Chính trị Quốc gia Sự thật

Thế giới đang bước vào kỷ nguyên số, nơi công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, phát triển lực lượng sản xuất mới trở thành yêu cầu chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Phát triển lực lượng sản xuất mới để đột phá trong kỷ nguyên số tiếp cận vấn đề từ góc nhìn liên ngành, kết hợp lý luận với thực tiễn, làm rõ vai trò của AI, IoT, robot, Big Data, nền tảng số và nguồn nhân lực số trong phương thức sản xuất mới.

Thông qua kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn doanh nghiệp, cuốn sách cung cấp những bài học, gợi mở hữu ích cho Việt Nam trong đổi mới tư duy, phát triển sản xuất thông minh và chuyển đổi số. Đây là tài liệu thiết thực cho nghiên cứu, học tập, hoạch định chính sách và quản trị doanh nghiệp, góp phần hướng tới một Việt Nam phát triển số bền vững, thịnh vượng đến năm 2045.

4. Cấp cứu Ngoại viện

- Tác giả: PGS.TS. Hoàng Bùi Hải (chủ biên)

- Nhà xuất bản: Đại học Quốc gia Hà Nội

- Đối tác liên kết: Công ty CP In sách Việt Nam

Cấp cứu Ngoại viện được hình thành từ quá trình học tập, nghiên cứu và trải nghiệm thực tế của tác giả tại Pháp, Singapore, Nhật Bản và Thái Lan, qua đó tiếp cận các mô hình cấp cứu ngoại viện tiên tiến và nhận diện những khoảng trống trong thực tiễn Việt Nam.

Từ thực trạng tỷ lệ sơ cứu và sống sót sau ngừng tuần hoàn ngoại viện còn thấp, cuốn sách góp phần làm rõ nhu cầu xây dựng, phát triển và chuyên nghiệp hóa hệ thống cấp cứu ngoại viện tại Việt Nam, đồng thời ghi nhận những chuyển biến về pháp luật, đào tạo và kỹ thuật trong lĩnh vực này.

Được biên soạn với sự tham gia của các chuyên gia hồi sức cấp cứu và nhiều chuyên khoa, sách cung cấp kiến thức thiết thực cho nhân viên y tế, điều phối viên và tình nguyện viên cộng đồng, góp phần nâng cao năng lực sơ cứu, cấp cứu và xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện hiệu quả, chuyên nghiệp hơn.

5. Lịch sử chữ quốc ngữ (1615-1919)

- Tác giả: TS. Phạm Thị Kiều Ly; Dịch giả: Thanh Thư

- Nhà xuất bản: Văn học

- Đối tác liên kết: Công ty CP Sách Omega Việt Nam

Tác phẩm kể lại hành trình hình thành và phát triển của chữ Quốc ngữ, bắt đầu từ thế kỷ XVII, khi các giáo sĩ phương Tây đến Việt Nam và sử dụng mẫu tự La-tinh để ghi âm tiếng Việt, phục vụ việc học tiếng, truyền giáo và giao tiếp.

Từ những đóng góp ban đầu của các giáo sĩ như Francisco de Pina, Alexandre de Rhodes, Girolamo Maiorica cùng các cộng sự người Việt, chữ Quốc ngữ từng bước được hoàn thiện và phổ biến qua nhiều thế kỷ. Từ một công cụ phục vụ truyền giáo, chữ Quốc ngữ dần trở thành hệ thống chữ viết phổ biến, góp phần quan trọng vào sự phát triển của giáo dục, văn hóa và xã hội Việt Nam.

Dựa trên nhiều tư liệu lịch sử và ngôn ngữ học, tác phẩm của TS. Phạm Thị Kiều Ly giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển của chữ Quốc ngữ trong hơn 300 năm, cũng như vai trò của người phương Tây và người Việt trong hành trình tạo nên hệ thống chữ viết mà chúng ta sử dụng ngày nay.

6. An toàn điện hạt nhân

- Tác giả: GS.TS. Phạm Duy Hiển

- Nhà xuất bản: Khoa học - Công nghệ - Truyền thông

Từ những lo ngại sau thảm họa Fukushima đến xu hướng hồi sinh điện hạt nhân nhằm đáp ứng yêu cầu giảm phát thải và nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, đặc biệt từ sự phát triển bùng nổ của AI và các trung tâm dữ liệu, ngành điện hạt nhân đang bước sang một giai đoạn mới.

Trong bối cảnh đó, "An toàn điện hạt nhân" được tái bản và cập nhật những vấn đề mới về an toàn, các quy định pháp lý và xu hướng phát triển lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR). Cuốn sách đồng thời phản ánh những thay đổi quan trọng của điện hạt nhân tại Việt Nam, khi các dự án Ninh Thuận được khởi động trở lại.

Không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn, cuốn sách giúp bạn đọc hiểu rõ hơn điện hạt nhân đang thay đổi như thế nào, những yêu cầu an toàn nào được đặt ra và Việt Nam cần chuẩn bị gì cho tương lai năng lượng mới.

7. Cẩm nang sử dụng kháng sinh trong bệnh viện

- Tác giả: TS.BS. Nguyễn Đức Long, PGS.TS. Trần Ngọc Sơn

- Nhà xuất bản: Y học

- Đối tác liên kết: Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn

Trước tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng, việc sử dụng kháng sinh đúng cách, an toàn và hiệu quả trở thành yêu cầu cấp thiết trong điều trị nhiễm khuẩn.

Cẩm nang sử dụng kháng sinh trong bệnh viện được biên soạn dựa trên kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và nhu cầu điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn. Sách cung cấp những nguyên tắc và hướng dẫn thiết thực về lựa chọn, kê đơn, sử dụng và quản lý kháng sinh trong các bệnh lý nhiễm khuẩn ở người lớn và trẻ em.

Với cách trình bày trực quan, dễ tiếp cận, cuốn sách là tài liệu tham khảo hữu ích cho bác sĩ, dược sĩ và nhân viên y tế, góp phần nâng cao chất lượng điều trị, hạn chế lạm dụng kháng sinh và chung tay bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

8. Tầm nhìn cải cách cho Quy hoạch phát triển đô thị tại Việt Nam

- Tác giả: David Ching Heng Hoe, Trương Nam Thuận, Nguyễn Văn Vương, Lê Anh Dũng

- Nhà xuất bản: Xây dựng

Cuốn sách nhìn vào những vấn đề phát triển của Việt Nam từ một góc độ khác: bắt đầu từ cách chúng ta tư duy. Bởi cách nhìn nhận vấn đề sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách xây dựng chính sách, tổ chức xã hội và lựa chọn hướng đi cho tương lai.

Tác phẩm chỉ ra những điểm nghẽn trong tư duy phát triển hiện nay và những hệ quả kéo theo như bất bình đẳng, hạn chế trong giáo dục, thiếu chiến lược phát triển con người, khủng hoảng niềm tin và thiếu tầm nhìn dài hạn.

Không chỉ phân tích thực trạng, cuốn sách còn gợi mở một cách tư duy mới – đa chiều, linh hoạt, lấy con người làm trung tâm và phù hợp với thực tiễn. Qua những trải nghiệm thực tế của nhóm tác giả ở nhiều lĩnh vực, sách gửi gắm một thông điệp rõ ràng: muốn đất nước phát triển bền vững và có chiều sâu, trước hết cần thay đổi cách chúng ta nghĩ về sự phát triển.

9. Kinh tế học vì lợi ích chung - Làm thế nào để các quyết định kinh tế phụng sự số đông

- Tác giả: Jean Tirole; Dịch giả: Phùng Quang Hưng

- Nhà xuất bản: Thế giới

- Đơn vị liên kết: Công ty CP Sách Omega Việt Nam

Kinh tế học vì lợi ích chung của Jean Tirole - nhà kinh tế học đoạt Nobel Kinh tế năm 2014 - đưa những vấn đề kinh tế vốn tưởng khô khan đến gần hơn với đời sống.

Từ khủng hoảng tài chính, toàn cầu hóa, thị trường lao động đến biến đổi khí hậu, tác giả đặt ra những câu hỏi thiết thực về vai trò của thị trường, sự can thiệp của Nhà nước và cách cân bằng giữa lợi ích cá nhân với lợi ích chung.

Không nặng về công thức hay lý thuyết hàn lâm, cuốn sách giúp người đọc hiểu kinh tế học như một công cụ để nhìn rõ những lựa chọn, đánh đổi và hệ quả phía sau các quyết định kinh tế xã hội. Qua đó, tác phẩm gợi mở cách tiếp cận tỉnh táo, lý trí và hướng đến lợi ích chung trong một thế giới nhiều biến động.

10. AI và con người (Sách điện tử)

- Tác giả: GS. TSKH Hồ Tú Bảo

- Nhà xuất bản: Khoa học - Công nghệ - Truyền thông

Trong kỷ nguyên số, trí tuệ nhân tạo (AI) đang hiện diện ngày càng sâu rộng trong đời sống, đặt ra cả cơ hội và thách thức đối với con người. Trong bối cảnh đó, việc trang bị kiến thức và tư duy để hiểu, làm chủ và sử dụng AI có trách nhiệm trở nên cần thiết.

Cuốn sách "AI và Con người" của GS. Hồ Tú Bảo mang đến cách tiếp cận phổ thông, dễ hiểu, không đi sâu vào kỹ thuật mà tập trung làm rõ bản chất, tiềm năng và những vấn đề AI đặt ra đối với con người. Các nội dung được trình bày gần gũi, sinh động, giúp bạn đọc từng bước tiếp cận và hiểu về AI.

Không chỉ là tài liệu tham khảo hữu ích, cuốn sách còn gợi mở cách tiếp cận AI tỉnh táo, sáng tạo và có trách nhiệm, góp phần nâng cao nhận thức và năng lực ứng dụng công nghệ trong kỷ nguyên số.