Phenikaa làm chủ công nghệ vật liệu, thu hơn 9.300 tỷ đồng từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu

<p style="text-align: justify;">Từ việc nghiên cứu, sản xuất nhựa polymer, chế biến cát thạch anh đến tự động hóa dây chuyền và tái chế chất thải, cụm công trình nghiên cứu của Tập đoàn Phenikaa đã từng bước giải quyết những điểm nghẽn trong sản xuất đá nhân tạo cao cấp. Giai đoạn 2019-2025, các kết quả nghiên cứu được xác định đóng góp 9.328,39 tỷ đồng doanh thu tăng thêm và 3.394,70 tỷ đồng lợi nhuận tăng thêm.</p>

Trong lĩnh vực sản xuất đá nhân tạo cao cấp, nguyên liệu đầu vào và công nghệ chế tạo là hai yếu tố quyết định chất lượng, giá thành và khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Trước đây, Phenikaa phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, đặc biệt là nhựa polyester không no (PEKN), thạch anh tự nhiên và cristobalite. Mỗi năm, doanh nghiệp phải chi khoảng 40 triệu USD nhập khẩu 20.000-25.000 tấn nhựa PEKN và khoảng 20 triệu USD để nhập 80.000 tấn cristobalite cùng thạch anh.

Sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro biến động giá, gián đoạn chuỗi cung ứng và hạn chế khả năng chủ động cải tiến sản phẩm. Trong khi đó, Việt Nam có nguồn cát thạch anh dồi dào nhưng chủ yếu mới được khai thác ở dạng nguyên liệu thô, chưa tạo ra được nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Bên cạnh bài toán nguyên liệu, một số công đoạn sản xuất đá nhân tạo vẫn phụ thuộc vào thao tác thủ công và tay nghề công nhân. Điều này ảnh hưởng đến độ chính xác, tỷ lệ hao hụt nguyên liệu và khả năng tạo ra các sản phẩm có thiết kế phức tạp. Áp lực đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, cùng yêu cầu xử lý lượng lớn bột đá mài thải và nước sản xuất, cũng đặt ra đòi hỏi phải đổi mới công nghệ đồng bộ.

Trước thực tế đó, từ tháng 01/2019, cụm công trình "Nghiên cứu phát triển công nghệ vật liệu và tự động hóa trong sản xuất sản phẩm đá nhân tạo cao cấp phục vụ xuất khẩu" do GS.TS. Hồ Xuân Năng cùng 17 cộng sự triển khai đã tập trung giải quyết các vấn đề từ nguyên liệu, vật liệu đến thiết bị và quy trình sản xuất.

Phenikaa làm chủ công nghệ vật liệu, thu hơn 9.300 tỷ đồng từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu - Ảnh 1.

Phenikaa làm chủ công nghệ vật liệu, thu hơn 9.300 tỷ đồng từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Ảnh minh họa.

Điểm đáng chú ý của cụm công trình là cách tiếp cận nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Các kết quả được kiểm chứng qua nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, thử nghiệm trên dây chuyền pilot trước khi hoàn thiện và chuyển giao vào sản xuất công nghiệp.

Một trong những kết quả nổi bật là làm chủ công nghệ tổng hợp nhựa PEKN, thay thế nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Nhóm nghiên cứu đã phát triển công thức nhựa có khả năng cải thiện độ bền thời tiết, khả năng chống tia cực tím và độ ổn định màu sắc của sản phẩm đá nhân tạo.

Kết quả nghiên cứu được ứng dụng tại Nhà máy sản xuất Hóa chất Phenikaa giai đoạn 1, với vốn đầu tư 476,536 tỷ đồng và công suất thiết kế 25.000 tấn/năm. Nhà máy bắt đầu vận hành hàng loạt từ tháng 1/2021. Trên nền tảng công nghệ và thiết bị này, doanh nghiệp tiếp tục phát triển một số dòng nhựa khác, phục vụ nhu cầu sản xuất vật liệu.

Ở khâu chế biến cốt liệu, doanh nghiệp đã làm chủ quy trình tuyển rửa, tách tạp chất và công nghệ sản xuất cristobalite từ cát thạch anh trong nước. Dây chuyền tại Nhà máy Phenikaa Huế có công suất thiết kế 80.000 tấn/năm, vận hành từ tháng 3/2019. Sau các cải tiến về thiết bị nghiền và hệ thống nạp liệu, công suất thực tế được nâng lên 85.000 tấn/năm.

Đáng chú ý, doanh nghiệp tiếp tục phát triển vật liệu silica vô định hình Bio-Quartz, với công suất giai đoạn 1 đạt 20.000 tấn/năm. Từ tháng 6/2025 đến tháng 3/2026, dây chuyền đã sản xuất được 4.300 tấn sản phẩm.

Phenikaa làm chủ công nghệ vật liệu, thu hơn 9.300 tỷ đồng từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu - Ảnh 2.

Phenikaa đẩy mạnh nội địa hóa thiết bị và tự động hóa sản xuất. Ảnh minh họa.

Việc chuyển hóa cát thạch anh thô thành các vật liệu có giá trị gia tăng cao không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu mà còn mở ra hướng khai thác hiệu quả hơn tài nguyên trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Cùng với đổi mới vật liệu, Phenikaa đẩy mạnh nội địa hóa thiết bị và tự động hóa sản xuất. Đội ngũ kỹ sư đã tự thiết kế, chế tạo và lắp đặt dây chuyền sản xuất đá nhân tạo số 7, nâng tổng năng lực sản xuất toàn hệ thống lên 7 dây chuyền, với công suất 3 triệu m²/năm.

Các hệ thống điều khiển trung tâm SCADA/PLC, lò dưỡng hộ tự động, máy lật tấm thủy lực và cánh tay robot 6 trục tạo vân đá được đưa vào vận hành, từng bước thay thế những công đoạn phụ thuộc nhiều vào thao tác thủ công. 

Theo kết quả của cụm công trình, việc ứng dụng robot tạo vân giúp giảm tỷ lệ lỗi sản phẩm từ 2-5% xuống dưới 1%; máy lật tấm thủy lực giúp rút ngắn 40-50% thời gian thao tác và giảm tỷ lệ nứt, mẻ xuống dưới 0,2%.

Những kết quả này cho thấy nghiên cứu khoa học không chỉ dừng lại ở việc tạo ra vật liệu mới mà còn có thể tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng và hiệu quả của toàn bộ quy trình sản xuất.

Cùng với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh, cụm công trình chú trọng các giải pháp sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm tác động môi trường trong sản xuất.

Đối với hoạt động xử lý nước, doanh nghiệp đã thiết kế lại hệ thống tuần hoàn, chuyển từ hệ thống 4 cấp silo sang hệ thống xử lý 2 cấp, cho phép tái sử dụng 100% nước mài và giảm 37% lượng hóa chất xử lý.

Bột đá thải được nghiên cứu tái sử dụng làm nguyên liệu sản xuất gạch không nung geopolymer với tỷ lệ phối trộn 25%, vữa khô với tỷ lệ 30% và phục vụ sản xuất clanhke xi măng. Trong lĩnh vực sản xuất nhựa, doanh nghiệp triển khai giải pháp thu hồi 210-225 tấn propylene glycol mỗi năm từ nước ngưng.

Các giải pháp này góp phần giảm lượng chất thải phải xử lý, tiết kiệm nguyên liệu và thúc đẩy mô hình sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Từ nền tảng công nghệ vật liệu và tự động hóa, Phenikaa đã phát triển 12 loại vật liệu mới và 159 sản phẩm đá nhân tạo mới. Trong đó, nhựa PEKN tự tổng hợp giúp cải thiện đáng kể khả năng chống biến đổi màu dưới tác động của tia cực tím. Sau 1.000 giờ chiếu UV, mẫu đá màu trắng sử dụng loại nhựa này có mức biến đổi màu Delta E là 2,35, so với 5,21 khi sử dụng nhựa nhập khẩu Eterset 2447.

Đặc biệt, dòng đá sử dụng nhựa acrylic mới đạt mức biến đổi màu Delta E là 1,76 sau 2.000 giờ chiếu UV, góp phần nâng cao khả năng chống lão hóa và mở rộng khả năng ứng dụng của đá nhân tạo trong các hạng mục ốp lát ngoài trời.

Một hướng nghiên cứu đáng chú ý khác là phát triển dòng đá sinh thái VICOSTONE ECO SURFACES sử dụng cốt liệu Bio-Quartz. Sản phẩm có cường độ chịu uốn đạt 64,68–97,48 MPa, độ cứng bề mặt đạt 6 Mohs và độ hút nước 0,020%. Bên cạnh đó, dòng đá siêu mỏng Ultrathin 5 mm giúp tiết kiệm 75% nguyên liệu so với các giải pháp thông thường theo báo cáo nghiên cứu.

Những sản phẩm này góp phần đa dạng hóa danh mục vật liệu, đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tính thẩm mỹ và môi trường của thị trường quốc tế.

Hiệu quả của cụm công trình được thể hiện không chỉ qua số lượng vật liệu và sản phẩm mới mà còn ở khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Theo báo cáo tài chính giai đoạn 2019-2025, tổng doanh thu hợp nhất của Tập đoàn Phenikaa đạt 33.055,70 tỷ đồng, trong đó lĩnh vực sản xuất công nghiệp đóng góp 28.585,33 tỷ đồng. Doanh thu xuất khẩu đạt 27.063 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng trung bình 82%.

Đáng chú ý, khi bóc tách phần đóng góp trực tiếp từ các kết quả nghiên cứu của cụm công trình, doanh thu tăng thêm được xác định đạt 9.328,39 tỷ đồng, lợi nhuận tăng thêm đạt 3.394,70 tỷ đồng.

Trong đó, công trình nghiên cứu và sản xuất nhựa PEKN tạo doanh thu 2.840,95 tỷ đồng, với sản lượng hơn 69.210 tấn trong giai đoạn 2021-2025. Công trình sản xuất cristobalite tạo doanh thu 2.810,01 tỷ đồng từ sản lượng 583.510 tấn trong giai đoạn 2019-2025. Các sản phẩm đá nhân tạo mới, sản phẩm ECO SURFACES và dòng Ultrathin tiếp tục đóng góp doanh thu từ việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh giá trị kinh tế trực tiếp, các giải pháp nội địa hóa thiết bị, cải tiến công nghệ và sản xuất xanh cũng mang lại hiệu quả đáng kể. Điển hình là màng chống dính khuôn PVA thay thế hoàn toàn sản phẩm nhập khẩu, giúp tiết kiệm 75% chi phí và mang lại giá trị làm lợi 452,71 tỷ đồng trong 15 năm.

Sản phẩm đá nhân tạo VICOSTONE hiện đã có mặt tại hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Doanh nghiệp được xếp vào nhóm 3 nhà sản xuất đá nhân tạo cao cấp lớn nhất toàn cầu.

Quá trình triển khai cụm công trình cũng cho thấy thương mại hóa công nghệ không phải là quá trình chuyển giao đơn giản từ phòng thí nghiệm sang nhà máy. Một trong những thách thức lớn là việc mở rộng quy mô sản xuất, bởi các thông số kỹ thuật ổn định trong phòng thí nghiệm có thể thay đổi khi đưa vào thiết bị công nghiệp. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư các dây chuyền thử nghiệm trung gian, liên tục điều chỉnh công nghệ và hoàn thiện thiết bị.

Thông qua quá trình nghiên cứu, doanh nghiệp đã đào tạo được 3 tiến sĩ, 6 thạc sĩ, sở hữu 20 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích tại Việt Nam cùng nhiều đơn đăng ký bảo hộ quốc tế.

Từ thực tiễn này, cụm công trình nghiên cứu của Phenikaa cho thấy vai trò của việc gắn kết nghiên cứu khoa học với nhu cầu sản xuất, kinh doanh. 

Khi doanh nghiệp chủ động đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời kết nối đội ngũ khoa học với kỹ sư và hoạt động sản xuất, kết quả nghiên cứu có thể được chuyển hóa thành công nghệ, sản phẩm và giá trị kinh tế cụ thể. Đây cũng là một hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, phát triển công nghiệp vật liệu và gia tăng giá trị sản phẩm do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ.