Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc: ASEAN có thể góp phần định hình trật tự AI toàn cầu
<p>ASEAN không chỉ tiếp nhận công nghệ, mà đủ năng lực và điều kiện để đóng góp tiếng nói quan trọng vào quá trình quản trị AI toàn cầu, trong giai đoạn thế giới chuyển từ quản lý rủi ro sang nắm bắt cơ hội.</p>
Thông tin trên được ông Amandeep Singh Gill, Phó Tổng Thư ký, Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc nhấn mạnh tại Lễ khai mạc Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) lần thứ 6, diễn ra ngày 15/01/2026 tại Hà Nội.
Ông Amandeep Singh Gill, Phó Tổng Thư ký, Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc phát biểu tại buổi Lễ.
Theo ông Amandeep Singh Gill, AI hiện nay đã vượt ra khỏi phạm vi của một lĩnh vực nghiên cứu hẹp, tác động sâu rộng tới nền kinh tế, quan hệ quốc tế và đời sống xã hội. Hai thập kỷ số hóa toàn cầu với sự phát triển của Internet, thương mại điện tử, thiết bị di động và điện toán đám mây đã tạo nền tảng cho làn sóng chuyển đổi số, trong đó AI giữ vai trò trung tâm.
Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cho rằng, AI không còn bị chi phối bởi một số ít tập đoàn công nghệ. Ông dẫn ví dụ Indonesia và Philippines hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia sử dụng các công cụ của OpenAI. Cùng với đó, các mô hình mã nguồn mở đang góp phần đẩy nhanh quá trình phổ cập AI trên phạm vi toàn cầu.
Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra "bản đồ lan tỏa AI" vẫn phản ánh rõ khoảng cách số. Trong khu vực ASEAN, Singapore có tỷ lệ ứng dụng AI rất cao, trong khi một số quốc gia khác có tỷ lệ ứng dụng AI dưới 10% dân số. Điều này đồng nghĩa với việc lợi ích từ AI chưa được phân bổ đồng đều, và nếu không sớm thu hẹp, "khoảng cách AI" có thể khiến nhiều quốc gia tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh phát triển.
Ở chiều ngược lại, Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đánh giá cao nỗ lực của nhiều quốc gia đang phát triển, trong đó có Brazil, Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam, khi đã triển khai AI trên quy mô rộng trong các lĩnh vực như nông nghiệp, y tế, logistics, thuế, hải quan, ứng phó thiên tai và an sinh xã hội. Ở nhiều trường hợp, AI không dừng ở các dự án thí điểm mà đã được triển khai trên phạm vi toàn quốc.
Điểm đáng chú ý, các quốc gia này không chờ đợi những mô hình AI "hoàn hảo" mới bắt đầu ứng dụng. Thay vào đó, họ sử dụng những mô hình "đủ tốt" để tạo ra tác động thực tiễn. Doanh nghiệp và doanh nhân tại đây linh hoạt kết hợp các mô hình AI lớn, mô hình mã nguồn mở, thậm chí cả các mô hình ngôn ngữ nhỏ do chính họ phát triển, nhằm tạo ra giá trị phù hợp với bối cảnh bản địa.
Trong quá trình chuyển dịch từ "kết nối hạ tầng" sang "kết nối trí tuệ", các mô hình AI mã nguồn mở và mô hình địa phương đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Theo Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, các mô hình này giúp hạ thấp chi phí, giảm rào cản tiếp cận và phù hợp hơn với điều kiện của từng quốc gia ASEAN. Những mô hình nhỏ, đa dạng có thể hỗ trợ từ xử lý ngôn ngữ tự nhiên đến các ứng dụng đa phương thức, qua đó mở rộng cánh cửa tham gia vào nền kinh tế AI cho nhiều tổ chức và cộng đồng.
Từ góc độ chính sách, Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cho rằng, chính sách AI hiện nay không thể chỉ giới hạn ở đạo đức hay quản trị rủi ro. Thay vào đó, cần một cách tiếp cận toàn diện và bao trùm, gắn AI với hạ tầng năng lượng, điện, nước, phần cứng phục vụ huấn luyện và vận hành mô hình, đồng thời kết nối AI với các ngành kinh tế then chốt như y tế, bất động sản và sản xuất thông minh.
Ở bình diện toàn cầu, ông nhận định các Hội nghị thượng đỉnh về AI thời gian qua chủ yếu được tổ chức tại các quốc gia phát triển, với trọng tâm nghiêng nhiều về quản lý rủi ro, thậm chí là những rủi ro cực đoan. Tuy nhiên, hiện nay đang hình thành một cách tiếp cận cân bằng hơn, chú trọng cả cơ hội và rủi ro, tập trung vào các tác động ngắn hạn và trực tiếp của AI đối với lực lượng lao động, năng suất và phân bổ sức mạnh kinh tế.
Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc nhấn mạnh: "Thế giới đang dịch chuyển từ nguyên tắc sang thực hành, từ quản lý rủi ro sang nắm bắt cơ hội, từ tập trung sang lan tỏa". Đây chính là giai đoạn tiếp theo của quản trị AI, được định hình ngày càng nhiều bởi các quốc gia đang sử dụng AI như một công cụ thúc đẩy phát triển và đổi mới sáng tạo.
Đối với ASEAN, Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cho rằng, khu vực này đang sở hữu nhiều lợi thế quan trọng. Với quy mô dân số lớn, thị trường số phát triển nhanh và năng lực mở rộng giải pháp của các chính phủ, ASEAN có những điều kiện mà "thế giới đang rất cần" trong kỷ nguyên AI.
Theo ông Amandeep Singh Gill, Kế hoạch tổng thể số ASEAN đến năm 2030 không chỉ là lộ trình phát triển của khu vực mà còn cho thấy cách các khu vực đang phát triển có thể đóng vai trò dẫn dắt. Tuy nhiên, để chuyển từ "kết nối hạ tầng" sang "kết nối trí tuệ", ASEAN vẫn cần giải quyết các khoảng trống về kỹ năng, tiếp cận hạ tầng và khả năng liên thông giữa các quốc gia.
Ông cho biết, các khuôn khổ như Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu, cùng với các cơ chế đa phương về quản trị Internet và AI, đang tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số bao trùm, an toàn và lấy con người làm trung tâm. Các cơ chế như Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI, Đối thoại Toàn cầu về quản trị AI và các chương trình nâng cao năng lực sẽ giúp khuếch đại tiếng nói của các quốc gia thành viên.
Theo Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, đây là "cơ hội chiến lược" để ASEAN đóng góp tiếng nói chung vào quản trị AI toàn cầu, trên ba trụ cột: Khoa học, chính sách và năng lực liên quan đến phát triển AI. "Tiếng nói và quan điểm chính sách của ASEAN cần được lắng nghe", ông nhấn mạnh; đồng thời cho rằng, kinh nghiệm của khu vực sẽ mang lại những bài học quý giá, góp phần "định hình tương lai số của toàn nhân loại".