Pin tiêu dùng và bài toán tiêu chuẩn trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng

<p style="text-align: justify;">Sự gia tăng nhanh chóng của các thiết bị sử dụng pin trong đời sống đang đặt ra yêu cầu cấp bách về đảm bảo an toàn và quản lý chất lượng. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), không chỉ nhằm kiểm soát rủi ro mà còn tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, tạo nền tảng cho phát triển thị trường pin theo hướng bền vững, minh bạch.</p>

Theo bà Đoàn Thị Thanh Vân, Trưởng phòng Tiêu chuẩn Điện và Điện tử, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia), cùng với xu hướng chuyển dịch năng lượng và phổ cập thiết bị điện tử, pin tiêu dùng ngày càng hiện diện rộng rãi trong đời sống - từ điện thoại, máy tính xách tay, thiết bị gia dụng cầm tay đến các phương tiện di chuyển cá nhân như xe đạp điện, scooter. Sự phát triển này mang lại tiện ích, song cũng kéo theo những rủi ro đáng kể, đặc biệt là nguy cơ cháy nổ.

Thực tế ghi nhận, nhiều sự cố cháy nổ liên quan đến pin, nhất là trong quá trình sạc hoặc sử dụng sản phẩm không đạt chuẩn, đang có xu hướng gia tăng. Điều này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải có cách tiếp cận quản lý toàn diện hơn, bao trùm toàn bộ vòng đời sản phẩm – từ thiết kế, sản xuất, lưu thông, sử dụng đến thu hồi, tái chế.

Trên thế giới, các quốc gia và khu vực đã nhanh chóng siết chặt quản lý đối với pin tiêu dùng. 

Tại Mỹ, nhiều địa phương yêu cầu xe đạp điện phải đạt các chứng nhận an toàn như UL 2271, UL 2849 trước khi lưu hành. Trung Quốc tăng cường kiểm soát pin xe điện cỡ nhỏ và hoạt động sạc trong khu dân cư sau hàng loạt vụ cháy. 

Trong khi đó, Liên minh châu Âu triển khai cách tiếp cận toàn diện hơn, quản lý cả vòng đời pin với các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, dấu chân carbon và độ bền sản phẩm.

Xu hướng này cho thấy phạm vi quản lý pin tiêu dùng đang mở rộng đáng kể, không chỉ dừng ở thiết bị điện tử cá nhân mà còn bao trùm các phương tiện di chuyển trong không gian sinh hoạt, kéo theo yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn an toàn.

Tại Việt Nam, hệ thống TCVN về pin đã từng bước được xây dựng và hoàn thiện trên cơ sở tham chiếu các tiêu chuẩn quốc tế như IEC, ISO, UL. 

Nhiều tiêu chuẩn đã được ban hành, bao gồm ắc quy chì axit, pin lithium, pin sơ cấp, hệ thống pin cho phương tiện giao thông điện, cùng các quy định về ghi nhãn, môi trường và khả năng tái sử dụng. 

Một số tiêu chuẩn đã được hài hòa với chuẩn quốc tế như UL 2272 cho thiết bị di chuyển cá nhân hay UL 1973 cho hệ thống lưu trữ năng lượng, góp phần nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường toàn cầu.

Đáng chú ý, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng các kết luận chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc thúc đẩy hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật như một "đòn bẩy mềm" cho phát triển, việc xây dựng hệ thống TCVN cho lĩnh vực pin đang được đặt trong một tầm nhìn mới. Không chỉ dừng ở vai trò công cụ quản lý, tiêu chuẩn được xác định là nền tảng thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực tự chủ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ định hướng này, việc hoàn thiện tiêu chuẩn pin không chỉ nhằm "đi theo" quốc tế, mà còn hướng tới xây dựng hệ sinh thái quản lý hiện đại. Chẳng hạn, việc nghiên cứu áp dụng các công nghệ số như truy xuất nguồn gốc bằng mã định danh hoặc tích hợp dữ liệu vòng đời sản phẩm có thể giúp kiểm soát chất lượng pin theo thời gian thực, hạn chế hàng hóa kém chất lượng trên thị trường. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu minh bạch hóa và quản trị rủi ro mà Nghị quyết 57 đặt ra.

Trong thời gian tới, Việt Nam dự kiến tiếp tục xây dựng và ban hành thêm nhiều tiêu chuẩn mới, gồm 10 TCVN về pin thứ cấp, 7 TCVN về pin nhiên liệu (thuộc danh mục công nghệ chiến lược), 1 TCVN về phương pháp thử nghiệm hệ thống lưu trữ năng lượng theo UL 9540A, cùng nhiều tiêu chuẩn khác theo nhu cầu thực tiễn.

Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về pin tiêu dùng không chỉ góp phần bảo vệ an toàn cho người sử dụng, mà còn mở ra dư địa phát triển cho doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng mới. Khi tiêu chuẩn trở thành "ngôn ngữ chung" của thị trường, doanh nghiệp Việt có thêm cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn theo định hướng lớn của đất nước.