Que thử phát hiện nhanh 3 độc tố vi nấm hỗ trợ giám sát an toàn thực phẩm

<p style="text-align: justify;">Thay vì phải chờ kết quả phân tích chuyên sâu trong phòng thí nghiệm, que thử sắc ký miễn dịch từ tính có thể phát hiện đồng thời ba độc tố vi nấm Aflatoxin B1, Patulin và Ochratoxin A trong thực phẩm ngay tại khâu sàng lọc ban đầu. Công nghệ do các nhà khoa học Việt Nam phát triển mở thêm công cụ hỗ trợ giám sát an toàn thực phẩm nhanh, thuận tiện và có khả năng ứng dụng tại nhiều tuyến.</p>

Một que thử phát hiện đồng thời ba độc tố

Độc tố vi nấm là một trong những nguy cơ khó nhận biết bằng cảm quan trong thực phẩm. Việc phát hiện sớm các mẫu có nguy cơ nhiễm độc tố có ý nghĩa quan trọng đối với công tác kiểm soát nguyên liệu, giám sát an toàn thực phẩm và phòng ngừa nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Từ yêu cầu này, nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia “Nghiên cứu đặc điểm nhiễm độc tố vi nấm trong một số thực phẩm tại Việt Nam và chế tạo que thử bán định lượng phát hiện nhanh, đồng thời một số độc tố vi nấm”, mã số ĐTĐL.CN-04/21, đã tập trung vào hai hướng chính: khảo sát thực trạng nhiễm độc tố tại ba miền Bắc, Trung, Nam và phát triển công cụ xét nghiệm nhanh. Nhiệm vụ do Học viện Quân y chủ trì, PGS.TS Nguyễn Văn Chuyên làm chủ nhiệm.

Kết quả nổi bật của đề tài là chế tạo thành công que thử sắc ký miễn dịch từ tính bán định lượng có khả năng phát hiện đồng thời Aflatoxin B1, Patulin và Ochratoxin A trong thực phẩm.

Theo báo cáo kết quả, nhóm nghiên cứu đã chế tạo 1.000 que thử. Ngưỡng phát hiện đối với Aflatoxin B1 và Ochratoxin A đạt 5 µg/kg, trong khi Patulin đạt 10 µg/kg. Các chỉ tiêu về độ nhạy và độ đặc hiệu đều đạt trên 95%.

Kết quả đánh giá tại Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia cho thấy que thử đạt độ nhạy 100% và độ đặc hiệu 100% đối với cả ba độc tố. Các kết quả thử nghiệm cũng được đối chiếu với phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao hoặc sắc ký lỏng khối phổ để kiểm tra độ phù hợp.

Hướng tới sàng lọc nhanh tại hiện trường

Điểm đáng chú ý là hệ thống không chỉ gồm que thử mà còn đi kèm thiết bị đo từ trường hạt nano từ do nhóm nghiên cứu thiết kế, chế tạo. 

Thiết bị ứng dụng cảm biến từ trở xuyên hầm kết hợp kỹ thuật khuếch đại Lock-in, có khả năng phát hiện tín hiệu từ yếu và cho kết quả trong khoảng 8-12 phút. 

Sau một tháng thử nghiệm, thiết bị hoạt động ổn định và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đặt ra.

Với thời gian phân tích ngắn, giải pháp có thể hỗ trợ sàng lọc nhanh các mẫu thực phẩm có nguy cơ trước khi chuyển sang các phương pháp định lượng chuyên sâu. Điều này đặc biệt hữu ích đối với hoạt động kiểm tra nguyên liệu, giám sát thị trường, kiểm soát tại cơ sở sản xuất hoặc những tình huống cần xác định nhanh mẫu nghi ngờ.

Bên cạnh sản phẩm thiết bị, đề tài còn xây dựng cơ sở dữ liệu về tình trạng nhiễm Aflatoxin B1, Patulin và Ochratoxin A trong một số thực phẩm tại ba vùng Bắc, Trung, Nam, tạo thêm dữ liệu phục vụ đánh giá nguy cơ và định hướng giám sát an toàn thực phẩm.

Kết quả nghiên cứu tạo nền tảng để tiếp tục hoàn thiện công nghệ que thử độc tố vi nấm theo hướng nhỏ gọn, dễ sử dụng và giảm thời gian xét nghiệm, qua đó mở rộng khả năng ứng dụng các công cụ kiểm tra nhanh trong giám sát an toàn thực phẩm tại Việt Nam.