Sơn La mở hướng phát triển dược liệu giá trị cao

<p style="text-align: justify;">Tỉnh Sơn La đang thử nghiệm Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu tại nhiều vùng sinh thái khác nhau nhằm xác định khả năng thích nghi, kỹ thuật gây trồng và chất lượng dược liệu. Nếu xác định được vùng trồng phù hợp, kết quả nghiên cứu sẽ tạo thêm cơ sở khoa học để địa phương phát triển cây dược liệu giá trị cao dưới tán rừng, mở thêm hướng sinh kế cho người dân vùng cao gắn với bảo vệ tài nguyên rừng.</p>

Thử nghiệm hai loài Sâm Việt Nam tại nhiều vùng sinh thái

Với địa hình núi cao, khí hậu phân hóa theo độ cao và diện tích rừng lớn, Sơn La có nhiều khu vực được đánh giá có tiềm năng phát triển cây dược liệu dưới tán rừng. Tuy nhiên, đối với những loài có yêu cầu sinh thái đặc biệt như Sâm Việt Nam, việc mở rộng sản xuất cần có đủ cơ sở khoa học về nhiệt độ, độ ẩm, đất, độ che sáng cũng như khả năng sinh trưởng và tích lũy hoạt chất.

Từ năm 2024, tỉnh Sơn La triển khai đề tài “Nghiên cứu xây dựng mô hình thử nghiệm Sâm Việt Nam làm cơ sở xác định vùng trồng phù hợp trên địa bàn tỉnh Sơn La”, do Viện Nghiên cứu Lâm sinh chủ trì. 

Hai đối tượng được lựa chọn nghiên cứu là Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu. Các thí nghiệm được bố trí tại nhiều khu vực có điều kiện sinh thái khác nhau, gồm Nậm Lầu, khu vực Mường La - Ngọc Chiến và Xím Vàng.

Tại từng điểm, cây được bố trí dưới những điều kiện về độ cao, trạng thái rừng, mức độ che sáng và tiểu khí hậu khác nhau. Hệ thống luống, rãnh thoát nước, giá thể và lớp thảm mục được thiết kế nhằm duy trì độ ẩm, hạn chế úng và tạo môi trường gần với điều kiện sinh thái tự nhiên của cây sâm.

Mục tiêu không chỉ là xác định cây có thể sống tại Sơn La hay không, mà phải đánh giá được vùng nào phù hợp hơn, điều kiện che sáng nào thích hợp và kỹ thuật trồng, chăm sóc nào giúp cây sinh trưởng ổn định.

Tạo cơ sở cho hướng phát triển kinh tế dưới tán rừng

Theo kế hoạch mua cây giống của Viện Nghiên cứu Lâm sinh, đề tài bổ sung 1.128 cây, gồm 555 cây Sâm Lai Châu và 573 cây Sâm Ngọc Linh, phục vụ nghiên cứu tại Nậm Lầu, Ngọc Chiến và Xím Vàng.

Việc bố trí đồng thời hai loài sâm tại nhiều vùng giúp nhóm nghiên cứu có dữ liệu so sánh về tỷ lệ sống, tốc độ sinh trưởng và phản ứng của cây với từng điều kiện lập địa.

Đến tháng 8/2026, các mô hình được bố trí bảo đảm yêu cầu kỹ thuật và tính đại diện khoa học, tạo cơ sở tiếp tục theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng, vi khí hậu và phân tích hoạt chất saponin trong các giai đoạn tiếp theo.

Nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục đánh giá tỷ lệ sống, chiều cao cây, số lá, phát triển bộ rễ, sâu bệnh, điều kiện nhiệt độ - độ ẩm và vi khí hậu tại từng điểm thử nghiệm. Đồng thời, mẫu cây sẽ được phân tích thành phần hoạt chất, đặc biệt là saponin, để đánh giá chất lượng dược liệu. Bởi cùng một giống sâm nhưng khi trồng ở điều kiện sinh thái khác nhau, khả năng sinh trưởng và tích lũy hoạt chất có thể khác nhau.

Sâm Ngọc Linh hiện là sản phẩm quốc gia và được đánh giá là cây dược liệu có giá trị cao, với nhiều hợp chất saponin đã được xác định. Đối với các xã vùng cao, đây có thể là hướng phát triển kinh tế đáng chú ý bởi cây dược liệu có khả năng tạo thêm giá trị từ diện tích rừng mà không phải chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Tuy nhiên, phát triển sản xuất cần gắn chặt với bảo tồn nguồn gen, quản lý giống, kỹ thuật trồng và bảo vệ hệ sinh thái.