Tái định vị khu công nghệ cao: Lấy R&D làm trung tâm, đón "làn sóng" FDI chất lượng cao

<p style="text-align: justify;">Những cơ chế mới trong Luật Công nghệ cao (sửa đổi) được kỳ vọng tạo cú hích thúc đẩy các khu công nghệ cao (CNC) thu hút dòng vốn FDI, chuyển mình thành trung tâm nghiên cứu, phát triển ươm tạo và thương mại hóa các công nghệ chiến lược và sản phẩm chiến lược, qua đó hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.</p>

Tạo hành lang mới cho khu công nghệ cao bứt phá

Điểm mới trong Luật Công nghệ cao (sửa đổi) không chỉ dừng ở việc hoàn thiện khung pháp lý, mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho các khu CNC theo hướng hiện đại và thực chất hơn. Nếu trước đây, khu CNC chủ yếu được nhìn nhận như nơi tập trung sản xuất các sản phẩm công nghệ cao, thì trong giai đoạn tới, mô hình này sẽ từng bước chuyển dịch sang ưu tiên các hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ cao, công nghệ chiến lược, qua đó góp phần nâng cao năng lực tự chủ của quốc gia.

Cơ chế thử nghiệm (Sandbox) cho phép xây dựng các đề án triển khai thử nghiệm có kiểm soát đối với các sản phẩm mới chưa có quy định pháp luật điều chỉnh; cơ chế hợp tác công-tư (PPP) tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội đầu tư phát triển hạ tầng; còn ưu đãi gắn với mức đầu tư cho R&D sẽ khuyến khích doanh nghiệp nâng tỷ trọng nghiên cứu ngay trong nội khu. Đây là những công cụ chính sách quan trọng để các khu CNC không chỉ cạnh tranh bằng quỹ đất hay ưu đãi đầu tư, mà bằng chất lượng hệ sinh thái công nghệ và năng lực tạo ra giá trị gia tăng cao.

Điểm đáng chú ý là theo Luật Công nghệ cao năm 2025, trong các khu CNC thành lập mới sẽ không còn hoạt động sản xuất công nghiệp. Đây là một định hướng rất quan trọng, thể hiện quyết tâm chuyển đổi mô hình phát triển khu CNC theo chiều sâu.

Theo đó, các khu CNC mô hình mới sẽ tập trung vào các hoạt động R&D, sản xuất thử nghiệm, ươm tạo công nghệ, hỗ trợ khởi nghiệp và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Điều này đồng nghĩa với việc khu CNC trong tương lai sẽ không cạnh tranh bằng năng lực tiếp nhận các dây chuyền sản xuất đại trà, mà bằng khả năng tạo ra tri thức mới, công nghệ mới, doanh nghiệp công nghệ mới và nguồn nhân lực mới.

Đây là bước chuyển phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, khi mục tiêu không chỉ là thu hút vốn đầu tư, mà còn là nâng cao năng lực làm chủ công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng quyết liệt, việc tái định vị các khu CNC theo hướng lấy R&D làm trung tâm sẽ góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và củng cố năng lực tự chủ quốc gia.

Có thể thấy, các chính sách mới sẽ góp phần tái định hình vai trò của khu CNC, từ nơi tiếp nhận dự án sản xuất sang không gian tích hợp nghiên cứu, thử nghiệm, ươm tạo và phát triển công nghệ lõi.

Trong thời gian qua, các khu CNC tại Việt Nam như Hòa Lạc, TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận trong thu hút đầu tư. Với gần 17 tỷ USD vốn FDI đã được thu hút, các khu CNC đã trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn công nghệ lớn và có uy tín trên thế giới như Samsung, Intel, Nidec, Hanwha, Jabil, Sonion… Đồng thời, nhiều doanh nghiệp lớn trong nước như Viettel, FPT, Vingroup, VNPT cũng hiện diện và tham gia sâu vào các hoạt động trong khu CNC.

Thành công này cho thấy các khu CNC đã từng bước khẳng định vai trò là đầu mối thu hút đầu tư công nghệ chất lượng cao, tạo ra môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước phát triển. Quan trọng hơn, giá trị của các khu CNC không chỉ nằm ở số lượng dự án hay quy mô vốn đăng ký, mà còn ở khả năng hình thành hệ sinh thái công nghệ tích hợp.

Song song với hoạt động sản xuất sản phẩm công nghệ cao, các khu CNC thời gian qua cũng chú trọng triển khai các hoạt động R&D, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ, đào tạo nhân lực và hỗ trợ chuyển giao công nghệ. Điều đó cho thấy, các khu CNC không còn đơn thuần là nơi sản xuất, mà đang dần trở thành không gian hội tụ của nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Lấy R&D làm trung tâm phát triển khu công nghệ cao

Trên thực tế, nhiều dự án R&D quan trọng đã được triển khai và đạt kết quả tích cực tại các khu CNC. Dự án Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST) là một ví dụ tiêu biểu tại Khu CNC Hoà Lạc, kỳ vọng trở thành trung tâm nghiên cứu ứng dụng hiện đại, đóng vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam - Hàn Quốc. 

VKIST xây dựng định hướng nghiên cứu dài hạn, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, vật liệu tiên tiến, năng lượng và bán dẫn. Định hướng nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của người dân và doanh nghiệp, hướng tới giải quyết các bài toán lớn của quốc gia, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế. Trong đó, đội ngũ nghiên cứu viên giàu kinh nghiệm sẽ được đào tạo sau tiến sĩ tại Hàn Quốc, sau đó quay trở lại làm việc tại VKIST, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn và dẫn dắt các nhóm nghiên cứu trong nước.

Tại Khu CNC TP Hồ Chí Minh, Trung tâm Nghiên cứu triển khai cũng đã được đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại trong các lĩnh vực như vi mạch bán dẫn, vật liệu nano, cơ khí chính xác, công nghệ sinh học và công nghệ thông tin. Đây là những hạ tầng nghiên cứu có ý nghĩa nền tảng, góp phần nâng cao năng lực tiếp nhận, làm chủ và phát triển công nghệ trong nước.

Những kết quả này cho thấy, dù sản xuất vẫn đang là trụ cột nổi bật, nhưng các yếu tố của một hệ sinh thái R&D, đổi mới sáng tạo trong khu CNC đã và đang được hình thành ngày càng rõ nét.

Các khu CNC tại Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ. Những cơ chế mới trong Luật Công nghệ cao (sửa đổi) sẽ là động lực quan trọng để các khu CNC tiến xa hơn, từ nơi sản xuất sản phẩm công nghệ cao trở thành hạt nhân của nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và ươm tạo công nghệ chiến lược.