Tạo đột phá thực chất trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

<p>Thông báo số 20-TB/CQTTBCĐ về kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Phiên họp lần thứ nhất năm 2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN,ĐMST&CĐS) truyền tải thông điệp về quyết tâm tạo chuyển biến mạnh mẽ, thực chất, hiệu quả hơn trong lĩnh vực then chốt này.</p>

Nhiều chuyển biến tích cực

Tinh thần xuyên suốt của Thông báo là tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về phát triển KHCN,ĐMST&CĐS là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nhất là phải được thể hiện bằng kết quả cụ thể trong từng ngành, từng cấp, từng địa phương, từng cơ quan, đơn vị.

Sau một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị đã có chuyển biến bước đầu. Nhiều Bộ, ngành, địa phương đã quan tâm hơn đến việc gắn KHCN,ĐMST&CĐS với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng suất lao động, hiệu lực quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. 

Tuy nhiên, Thông báo cũng chỉ rõ những điểm nghẽn còn tồn tại, kết quả đạt được chưa đồng đều, chưa tương xứng với yêu cầu, thể chế chưa theo kịp thực tiễn, dữ liệu còn phân tán, hạ tầng chưa đồng bộ, đến thị trường công nghệ, nguồn nhân lực và tổ chức thực thi, một số nơi còn chậm đổi mới tư duy, thiếu quyết liệt trong tổ chức thực hiện, hiệu quả chưa rõ nét. Đó vẫn là những "nút thắt" chưa được tháo gỡ căn cơ.

Điểm nhấn quan trọng của Thông báo kết luận là yêu cầu phải hành động mạnh hơn, quyết liệt hơn, thực chất hơn, hiệu quả hơn; khắc phục tình trạng triển khai hình thức, dàn trải, thiếu trọng tâm, thiếu sản phẩm cụ thể. Từ chủ trương đến thực thi phải bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả; lấy hiệu quả thực tế làm thước đo chủ yếu. Yêu cầu được đặt ra là phải chuyển từ "có làm" sang "làm ra kết quả thực chất", từ "đúng quy trình" sang "đúng mục tiêu phát triển", từ "ban hành chủ trương" sang "tổ chức thực hiện đến cùng". Đây không chỉ là "bài toán" về tiến độ, mà còn là đòi hỏi mới về chất lượng điều hành trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt hơn bằng tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới.

Thông báo kết luận cũng cho thấy yêu cầu về tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng, xác định phát triển KHCN,ĐMST&CĐS là "đột phá quan trọng hàng đầu", là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh và ngăn chặn nguy cơ tụt hậu. Đây không phải là câu chuyện riêng của ngành KH&CN mà là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị, của cộng đồng doanh nghiệp, giới khoa học và toàn xã hội.

Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm

Thực tiễn cho thấy, ở đâu người đứng đầu vào cuộc quyết liệt, ở đó kết quả chuyển biến rõ hơn. Nơi nào còn trông chờ, ngại đổi mới, ngại trách nhiệm, coi KHCN,ĐMST&CĐS là việc của một bộ phận chuyên môn, ở đó tiến độ còn chậm, hiệu quả còn hạn chế. 

Vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, mà còn phải nâng cao kỷ luật thực thi, tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn, xử lý nghiêm tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Yêu cầu "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ sản phẩm" không chỉ là nguyên tắc quản trị, mà phải trở thành kỷ luật hành động trong toàn hệ thống. Đồng thời, lấy kết quả thực hiện làm căn cứ đánh giá, thi đua, khen thưởng. Bởi chỉ khi trách nhiệm được cá thể hóa, áp lực thực thi mới chuyển thành kết quả cụ thể.

Thông báo kết luận cũng nhấn mạnh việc đẩy mạnh ứng dụng các thành tựu KHCN,ĐMST&CĐS để trực tiếp phục vụ phát triển đất nước, tập trung vào giải quyết những vấn đề lớn của nền kinh tế như năng suất, chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh, quản trị hiện đại và thích ứng với các công nghệ mới, nhất là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa, công nghệ số và các công nghệ nền tảng. Điều này cho thấy tư duy chỉ đạo đang dịch chuyển rõ, KH&CN không chỉ dừng ở nghiên cứu; ĐMST không chỉ dừng ở khẩu hiệu; CĐS không chỉ dừng ở số hóa hồ sơ. Tất cả phải đi vào nâng cao năng suất, giảm chi phí, cải thiện chất lượng dịch vụ công, tạo ra sản phẩm mới, mô hình kinh doanh mới, ngành nghề mới và năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế.

Tinh thần ấy càng được nhấn mạnh hơn khi đặt trong mạch chỉ đạo mới về công nghệ chiến lược. Tại phiên họp chuyên đề ngày 18/3, Tổng Bí thư nêu rõ phát triển công nghệ chiến lược là việc "không thể chậm trễ hơn nữa", phải hành động mạnh hơn, quyết liệt hơn, hiệu quả hơn. Điều đất nước cần không chỉ là quyết tâm chính trị, mà là kết quả cụ thể, không chỉ là văn bản đúng mà là việc làm đúng và làm đến cùng. Đây là sự tiếp nối nhất quán với thông báo kết luận vừa được ban hành: Từ nhận thức đến hành động, từ chủ trương đến tổ chức thực hiện, từ dàn trải sang trọng tâm, trọng điểm, từ phong trào sang hiệu quả thực chất.

Hành động quyết liệt tháo gỡ điểm nghẽn

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ, ĐMST&CĐS ngày càng gay gắt, yêu cầu tạo chuyển biến rõ nét hơn không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn có ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Chính vì thế, việc hoàn thiện thể chế phải nhanh hơn, dứt khoát hơn; cơ chế tài chính cho KH&CN phải thông thoáng hơn, chấp nhận rủi ro có kiểm soát; dữ liệu phải được coi là tài nguyên chiến lược; hạ tầng số, hạ tầng nghiên cứu, hạ tầng ĐMST phải được đầu tư đồng bộ; và đặc biệt, nhân lực chất lượng cao phải đi trước một bước. Đây là những yêu cầu không mới, nhưng lần này được đặt trong áp lực thực thi rõ ràng hơn, gắn với mốc tiến độ, trách nhiệm và kết quả đầu ra chặt chẽ hơn.

Muốn vậy, từng Bộ, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị phải cụ thể hóa tinh thần chỉ đạo thành chương trình, kế hoạch hành động thiết thực, có tiến độ, có sản phẩm, có khả năng kiểm chứng. Bài học từ nhiều địa phương, Bộ, ngành cho thấy, nơi nào dám thí điểm, dám đổi mới cách làm, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy hiệu quả làm thước đo, nơi đó CĐS không chỉ là cải cách hành chính mà trở thành động lực phát triển. Ngược lại, nơi nào còn nặng tư duy "xin - cho", sợ sai, ngại trách nhiệm, ngại thay đổi quy trình, thì KHCN&ĐMST khó đi vào đời sống, còn CĐS dễ rơi vào tình trạng hình thức. Bởi vậy, tinh thần của Thông báo kết luận cũng có thể hiểu là lời hiệu triệu về một cuộc chuyển động sâu hơn trong phương thức lãnh đạo, quản trị và tổ chức thực hiện. Không chỉ làm nhiều hơn, mà phải làm đúng hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn.

Ở tầm rộng hơn, yêu cầu tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển KHCN,ĐMST&CĐS còn là yêu cầu tạo chuyển biến trong chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Khi KHCN&ĐMST thực sự trở thành động lực chính, mô hình tăng trưởng mới có thể dịch chuyển từ dựa nhiều vào lao động giá rẻ, tài nguyên và gia công sang dựa nhiều hơn vào tri thức, năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng cao. Khi CĐS được triển khai thực chất, bộ máy công quyền có thể vận hành minh bạch, hiệu quả hơn; doanh nghiệp có thể giảm chi phí, tăng khả năng mở rộng; người dân có thể tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn. Đó mới là ý nghĩa sâu xa của "chuyển biến rõ nét" mà thông báo kết luận đặt ra.

Có thể nói, điều đáng chú ý nhất trong tinh thần chung của Thông báo kết luận lần này là sự nhấn mạnh vào hành động. Hành động mạnh hơn để phá điểm nghẽn. Hành động thực chất hơn để khắc phục bệnh hình thức. Hành động hiệu quả hơn để tạo ra sản phẩm, công trình, mô hình, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh cụ thể. Đây là đòi hỏi rất đúng lúc, rất trúng vấn đề. Bởi trong một lĩnh vực mà tốc độ thay đổi tính bằng tháng, bằng quý, nếu chỉ dừng ở quán triệt hay triển khai cầm chừng thì sẽ khó có đột phá. Muốn đất nước bứt lên, KHCN,ĐMST&CĐS phải thật sự đi vào trung tâm của chiến lược phát triển. Muốn vậy, mỗi chủ trương phải đi liền với hành động, mỗi kế hoạch phải đi liền với sản phẩm, mỗi cam kết phải đi liền với kết quả.

Từ tinh thần chỉ đạo đó, có thể kỳ vọng năm 2026 sẽ là năm tạo ra những chuyển động mới, rõ hơn, nhanh hơn, sâu hơn trong phát triển KHCN,ĐMST&CĐS quốc gia. Nhưng kỳ vọng chỉ trở thành hiện thực khi từng bộ, ngành, địa phương, từng cơ quan, đơn vị, từng người đứng đầu biến tinh thần của Thông báo kết luận thành chương trình hành động cụ thể, bằng tiến độ rõ ràng, bằng trách nhiệm rõ ràng và bằng kết quả có thể kiểm chứng. Đó cũng là thước đo thuyết phục nhất cho quyết tâm đưa KHCN,ĐMST&CĐS số trở thành động lực đột phá đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.