TCVN 14577:2025 chuẩn hóa thiết bị mô phỏng đào tạo lái tàu

<p style="text-align: justify;">TCVN 14577:2025 quy định các yêu cầu đối với thiết bị mô phỏng đào tạo lái tàu, góp phần chuẩn hóa yêu cầu kỹ thuật, nâng cao chất lượng đào tạo, tăng khả năng xử lý tình huống và bảo đảm an toàn trong vận hành đường sắt.</p>

Trong quá trình vận hành đường sắt, người lái tàu giữ vai trò trực tiếp quyết định đến an toàn chạy tàu, hiệu quả khai thác và khả năng xử lý các tình huống bất thường phát sinh trên tuyến. Chỉ một sai sót nhỏ trong thao tác điều khiển, nhận biết tín hiệu hoặc phản ứng chậm trước sự cố cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với con người, tài sản và hệ thống hạ tầng đường sắt. Vì vậy, đào tạo lái tàu luôn được xác định là một trong những khâu quan trọng bảo đảm an toàn giao thông đường sắt.

Sự phát triển của công nghệ số và công nghệ mô phỏng đã tạo ra phương thức đào tạo mới, cho phép học viên thực hành vận hành đoàn tàu trong môi trường giả lập có độ chân thực cao. 

Thông qua thiết bị mô phỏng, người học có thể làm quen với hệ thống điều khiển, tín hiệu đường sắt, đặc điểm tuyến, địa hình và nhiều điều kiện vận hành khác nhau mà không gây rủi ro cho con người, phương tiện và hạ tầng. Đồng thời, thiết bị mô phỏng giúp đào tạo lặp lại nhiều kịch bản phức tạp, góp phần nâng cao phản xạ và khả năng xử lý tình huống của lái tàu.

Tuy nhiên, khi các hệ thống mô phỏng được đầu tư và triển khai ngày càng rộng rãi, sự thiếu thống nhất về yêu cầu kỹ thuật, mức độ mô phỏng, phạm vi chức năng và phương pháp đánh giá năng lực giữa các cơ sở đào tạo đã đặt ra yêu cầu cần có một tiêu chuẩn chung để bảo đảm chất lượng đào tạo. 

Trên cơ sở đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14577:2025 - Ứng dụng đường sắt - Thiết bị mô phỏng đào tạo lái tàu, tạo khung tiêu chuẩn thống nhất phục vụ thiết kế, đầu tư, vận hành và đánh giá thiết bị mô phỏng đào tạo nhân lực lái tàu.

TCVN 14577:2025 quy định các yêu cầu đối với thiết bị mô phỏng lái tàu nhằm bảo đảm tính chân thực, độ tin cậy và hiệu quả sư phạm trong đào tạo, đồng thời xác định các chức năng tối thiểu và đặc tính kỹ thuật mà thiết bị phải đáp ứng. 

Tiêu chuẩn áp dụng cho các hệ thống vận tải có điều khiển, bao gồm đường sắt quốc gia, đường sắt địa phương và đường sắt chuyên dùng phục vụ vận tải hành khách hoặc hàng hóa trên các tuyến liên tỉnh, đô thị và ngoại ô.

Theo tiêu chuẩn, thiết bị mô phỏng không chỉ tái hiện hình ảnh buồng lái mà còn phải mô phỏng đầy đủ hệ thống điều khiển, tín hiệu, đặc tính vận hành của đoàn tàu và các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến quá trình lái. 

Thiết bị phải tái hiện chính xác các thao tác điều khiển như tăng, giảm tốc, phanh, xử lý tín hiệu cũng như phản hồi của đoàn tàu trong các điều kiện vận hành khác nhau, giúp học viên hình thành kỹ năng và phản xạ đúng trước khi điều khiển tàu thực tế.

Tiêu chuẩn cũng yêu cầu thiết bị có khả năng mô phỏng các tình huống bất thường và khẩn cấp như sự cố kỹ thuật, điều kiện thời tiết bất lợi, lỗi tín hiệu hoặc các tình huống khẩn cấp trên tuyến. Đây là những nội dung khó triển khai trong huấn luyện thực địa nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực xử lý tình huống của lái tàu.

Bên cạnh đó, TCVN 14577:2025 quy định thiết bị mô phỏng phải có hệ thống đánh giá và ghi nhận kết quả đào tạo, cho phép lưu trữ dữ liệu quá trình vận hành của học viên từ thao tác điều khiển, phản ứng với tín hiệu đến cách xử lý sự cố. Dữ liệu này là căn cứ để giảng viên đánh giá khách quan năng lực học viên, đồng thời hỗ trợ người học nhận diện những điểm cần cải thiện trong quá trình đào tạo.

Về yêu cầu vận hành, tiêu chuẩn quy định thiết bị mô phỏng phải bảo đảm hoạt động ổn định, an toàn, dễ bảo trì, đồng thời có khả năng cập nhật phần mềm, tích hợp với chương trình đào tạo và đáp ứng yêu cầu thực tiễn giảng dạy. 

Đối với các cơ sở đào tạo lái tàu, việc áp dụng TCVN 14577:2025 góp phần định hướng đầu tư thiết bị đúng yêu cầu, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, giảm chi phí và hạn chế rủi ro trong quá trình huấn luyện thực tế.