TCVN ISO 14068-1:2025: Chuẩn hóa lộ trình trung hòa carbon theo hướng minh bạch

<p style="text-align: justify;">Trong bối cảnh áp lực giảm phát thải ngày càng gia tăng, việc ban hành TCVN ISO 14068-1:2025 không chỉ cung cấp khung hướng dẫn trung hòa carbon theo chuẩn quốc tế, mà còn mở ra hướng tiếp cận thực chất, phù hợp với định hướng chuyển đổi xanh, phát triển bền vững.</p>

Việc ban hành và triển khai TCVN ISO 14068-1:2025 vì thế được xem là bước đi quan trọng, góp phần cụ thể hóa lộ trình trung hòa carbon theo hướng minh bạch, khả thi và phù hợp với thông lệ quốc tế. 

Khi biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức mang tính hệ thống, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội. Từ các hiện tượng thời tiết cực đoan đến gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, tất cả đều đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi mô hình tăng trưởng theo hướng phát thải thấp. 

Trong bối cảnh đó, mục tiêu "phát thải ròng bằng không" (net zero) không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với cả quốc gia và cộng đồng doanh nghiệp. 

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy, khoảng cách từ cam kết đến hành động vẫn còn lớn. Nhiều doanh nghiệp lúng túng trong việc xác định "dấu chân carbon",  thiếu công cụ đo lường, kiểm kê và đặc biệt là thiếu một lộ trình bài bản để cắt giảm phát thải một cách hiệu quả.

Chuẩn hóa lộ trình trung hòa carbon

Trong bối cảnh đó, TCVN ISO 14068-1:2025 (tương đương ISO 14068-1:2023) được ban hành như một khung hướng dẫn toàn diện, giúp tổ chức xây dựng, thực hiện và công bố cam kết trung hòa carbon một cách minh bạch, đáng tin cậy.

Tiêu chuẩn xác định rõ: trung hòa carbon là trạng thái cân bằng giữa lượng phát thải khí nhà kính tạo ra và lượng được loại bỏ hoặc bù đắp. Tuy nhiên, điểm cốt lõi mà tiêu chuẩn nhấn mạnh là nguyên tắc "giảm phát thải trước, bù đắp sau".

Theo đó, doanh nghiệp phải bắt đầu từ việc kiểm kê đầy đủ phát thải trong toàn bộ hoạt động, bao gồm cả chuỗi cung ứng. Trên cơ sở dữ liệu này, các giải pháp giảm phát thải thực chất như cải tiến công nghệ, tối ưu quy trình, sử dụng năng lượng hiệu quả hoặc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo cần được ưu tiên triển khai.

Chỉ khi đã áp dụng tối đa các biện pháp giảm thiểu mà vẫn còn phần phát thải "khó tránh", doanh nghiệp mới sử dụng đến các cơ chế bù đắp như tín chỉ carbon hoặc dự án hấp thụ khí nhà kính. Cách tiếp cận này nhằm tránh tình trạng "xanh hóa hình thức", một vấn đề đang gây nhiều tranh cãi trên thế giới.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của TCVN ISO 14068-1:2025 là yêu cầu cao về minh bạch thông tin. Doanh nghiệp cần công bố rõ phương pháp tính toán, phạm vi phát thải, cũng như các biện pháp đã thực hiện để đạt mục tiêu trung hòa carbon.

Điều này không chỉ giúp cơ quan quản lý giám sát hiệu quả hơn, mà còn tạo niềm tin với đối tác, khách hàng và nhà đầu tư, những đối tượng ngày càng quan tâm đến yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng yêu cầu tiếp cận theo vòng đời sản phẩm, tránh tình trạng "chuyển dịch phát thải" giữa các khâu trong chuỗi giá trị, một điểm tiến bộ phù hợp với xu hướng quản trị carbon hiện đại.

Đáng chú ý, việc triển khai TCVN ISO 14068-1:2025 diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó nhấn mạnh vai trò của công nghệ xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi năng lượng.

Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu môi trường, mà còn là động lực tăng trưởng mới, đòi hỏi sự tham gia chủ động của doanh nghiệp với các giải pháp công nghệ và quản trị tiên tiến.

Trong thực tiễn, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu ứng dụng các nền tảng số để theo dõi phát thải theo thời gian thực, tích hợp dữ liệu từ sản xuất đến logistics nhằm tối ưu hóa năng lượng và giảm phát thải. Một số khu công nghiệp thí điểm mô hình "khu công nghiệp sinh thái", tận dụng chất thải của doanh nghiệp này làm đầu vào cho doanh nghiệp khác, qua đó giảm đáng kể lượng phát thải tổng thể.

Đây chính là minh chứng cho việc các tiêu chuẩn như TCVN ISO 14068-1:2025 không tồn tại độc lập, mà cần được đặt trong hệ sinh thái chính sách, nơi Nghị quyết 57 đóng vai trò định hướng, còn doanh nghiệp là chủ thể thực thi.

TCVN, Cơ hội cạnh tranh trong "luật chơi" mới

Việc áp dụng tiêu chuẩn không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản lý phát thải, mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ đang siết chặt các quy định liên quan đến carbon.

Đặc biệt, khi thị trường carbon trong nước đang được hình thành, việc chủ động xây dựng hệ thống kiểm kê và báo cáo phát thải theo chuẩn quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp sẵn sàng tham gia "cuộc chơi" mới, giảm thiểu rủi ro và tận dụng cơ hội từ các cơ chế tài chính xanh.

Ở góc độ quốc gia, TCVN ISO 14068-1:2025 là bước tiến quan trọng trong quá trình nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế về biến đổi khí hậu, góp phần hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng không của Việt Nam vào năm 2050.

Trong hành trình đó, tiêu chuẩn không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà còn là "ngôn ngữ chung" kết nối chính sách với thị trường, giúp chuyển hóa các mục tiêu lớn thành hành động cụ thể, nơi mỗi doanh nghiệp, mỗi tổ chức đều có thể bắt đầu từ việc đo lường, minh bạch và cải thiện "dấu chân carbon" của chính mình.