Tháo gỡ điểm nghẽn để phát triển công nghệ và sản phẩm chiến lược

<p style="text-align: justify;">Trong tiến trình triển khai các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược được xác định là một trong những trụ cột then chốt nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tại họp báo, đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ và Cục Đổi mới sáng tạo đã làm rõ nhiều nội dung liên quan đến chính sách phát triển công nghệ chiến lược, cơ chế huy động nguồn lực và tháo gỡ các điểm nghẽn trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu.</p>

Tại Họp báo thường kỳ tháng 11, đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ hiện đang phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong quá trình góp ý, triển khai Chương trình tín dụng đầu tư cho hạ tầng điện, giao thông và công nghệ chiến lược. Trong đó, đối tượng được xem xét cho vay là các dự án sản xuất sản phẩm thuộc Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1131/QĐ-TTg. Việc lồng ghép chính sách tín dụng vào phát triển công nghệ chiến lược được kỳ vọng sẽ tạo thêm kênh huy động nguồn lực tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư sản xuất, làm chủ và phát triển các sản phẩm công nghệ có ý nghĩa then chốt đối với nền kinh tế.

Liên quan đến việc tuyển chọn Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng trong các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho biết việc tuyển dụng phải gắn trực tiếp với sản phẩm công nghệ cụ thể, bảo đảm tính thực chất và hiệu quả triển khai. Hiện nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đang trình Thủ tướng Chính phủ Dự thảo Quyết định ban hành Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược để triển khai ngay trong thời gian tới. Sau khi Chương trình được ban hành, trong trường hợp cần thiết, các bộ, ngành, địa phương được giao chủ trì các chương trình, nhiệm vụ sẽ tổ chức lựa chọn Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng cho từng chương trình, nhiệm vụ cụ thể, trên cơ sở tuân thủ các tiêu chí và quy định tại Nghị định số 231/2025/NĐ-CP về tuyển chọn, sử dụng Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đánh giá về những khó khăn hiện nay trong phát triển công nghệ và sản phẩm chiến lược, Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho rằng điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường. Trong đó, nguyên nhân cốt lõi là sự thiếu vắng các cơ chế đặc thù và sự liên kết chặt chẽ, hiệu quả giữa các chủ thể nghiên cứu như viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học với khu vực doanh nghiệp. Điều này khiến quá trình chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu chưa đạt được hiệu quả như kỳ vọng.

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo đã xác định rõ định hướng chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn chặt với nhu cầu của thị trường, đồng thời khẳng định doanh nghiệp là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia. Trên tinh thần đó, Dự thảo Luật Công nghệ cao (sửa đổi) tiếp tục hướng tới xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, được hỗ trợ thông qua các ưu đãi đầu tư đặc biệt và các cơ chế đặc thù như cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, nhằm tạo "cầu nối" hiệu quả đưa tri thức từ viện nghiên cứu, trường đại học vào khu vực sản xuất, kinh doanh.

Từ góc độ hoàn thiện thị trường công nghệ, đại diện Cục Đổi mới sáng tạo cho biết mục tiêu trọng tâm của việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ lần này là hình thành thị trường công nghệ một cách thực chất, coi chuyển giao công nghệ là cơ chế lan tỏa tri thức và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, qua đó đưa công nghệ vào sản xuất nhanh hơn và mạnh mẽ hơn. Dự thảo Luật chuyển đổi tư duy quản lý từ kiểm soát chặt sang thúc đẩy chuyển giao, giảm thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo môi trường thông thoáng để doanh nghiệp nhanh chóng tiếp cận, nhập khẩu, làm chủ và đổi mới công nghệ.

Một điểm mới quan trọng là việc mở rộng đối tượng và hình thức chuyển giao công nghệ, chuyển từ cách tiếp cận coi công nghệ chủ yếu là máy móc, thiết bị sang cách tiếp cận toàn diện hơn, trong đó công nghệ bao gồm cả tri thức, dữ liệu, phần mềm và các tài sản vô hình khác, tất cả đều được coi là đối tượng chuyển giao như nhau. Đồng thời, dự thảo Luật cũng bổ sung các quy định về phát triển tổ chức trung gian của thị trường khoa học và công nghệ, hỗ trợ đầu tư và vận hành các tổ chức này nhằm tăng tốc quá trình kết nối cung – cầu công nghệ.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi Luật Chuyển giao công nghệ còn nhằm tăng cường năng lực quản lý nhà nước thông qua đẩy mạnh chuyển đổi số, phục vụ công tác giám sát, thống kê, đo lường và đánh giá hiệu quả chuyển giao công nghệ trên phạm vi toàn quốc, qua đó tạo nền tảng dữ liệu tin cậy cho hoạch định chính sách trong giai đoạn tới.

Những định hướng và giải pháp được nêu tại họp báo cho thấy quyết tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, huy động nguồn lực và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lấy doanh nghiệp làm trung tâm, góp phần thúc đẩy phát triển công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội bền vững.