TP Hồ Chí Minh: Chung sức nâng cao đời sống đồng bào dân tộc thiểu số

<p style="text-align: justify;">Từ những chính sách thiết thực về giáo dục, y tế, an sinh xã hội đến đào tạo nghề, tạo sinh kế, đời sống đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) tại TP Hồ Chí Minh ngày càng được cải thiện. Cùng với đó, chuyển đổi số đang từng bước đi vào đời sống cộng đồng, mở thêm cơ hội để đồng bào tiếp cận thông tin, dịch vụ công, tri thức và thị trường, qua đó chủ động hơn trong hành trình vươn lên.</p>

Chính sách đến gần hơn với người dân

Trong suốt quá trình xây dựng và phát triển, TP Hồ Chí Minh luôn quan tâm thực hiện công tác dân tộc theo hướng đồng bộ, thiết thực, lấy người dân làm trung tâm. Các chính sách không chỉ tập trung giải quyết những khó khăn trước mắt mà ngày càng hướng đến tạo cơ hội để đồng bào DTTS nâng cao năng lực, cải thiện sinh kế và chủ động tham gia vào quá trình phát triển của Thành phố.

Một trong những trọng tâm được Thành phố chú trọng là đầu tư cho thế hệ trẻ. Bên cạnh các chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập theo Nghị quyết 83/2025/NQ-HĐND, TP Hồ Chí Minh triển khai nhiều chính sách hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Từ năm học 2026 - 2027, hàng nghìn học sinh DTTS được tiếp cận chính sách mượn sách giáo khoa miễn phí cùng chính sách hỗ trợ bữa ăn trưa và đồng phục theo Nghị quyết 80/2025/NQ-HĐND. Những chính sách này góp phần giảm áp lực chi phí cho các gia đình, đồng thời tạo điều kiện để học sinh được học tập đầy đủ, phát triển toàn diện.

Cùng với giáo dục, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội tiếp tục là những lĩnh vực được Thành phố quan tâm. Thông qua Nghị quyết 75/2025/NQ-HĐND, Thành phố hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế cho các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương. Chính sách góp phần giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh, giúp người dân có thêm điểm tựa để ổn định cuộc sống.

Đáng chú ý, công tác giảm nghèo đang từng bước chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang tạo điều kiện để người dân tự chủ. Với Nghị quyết 71/2025/NQ-HĐND, Thành phố tạo điều kiện để người dân tiếp cận nguồn vốn, đồng thời đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với nhu cầu của thị trường lao động.

Mục tiêu trong năm 2026 là đào tạo nghề cho hơn 4.200 lao động, trong đó ưu tiên chuyển dịch lao động sang các ngành nghề phi nông nghiệp phù hợp với quá trình phát triển và đô thị hóa. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập và hạn chế nguy cơ tái nghèo.

Giai đoạn 2021 - 2025, việc triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia đã góp phần tạo chuyển biến rõ nét trong đời sống đồng bào DTTS trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, nhất là về hạ tầng, an sinh xã hội và giảm nghèo.

Nhiều công trình giao thông, điện, nước, nhà ở được đầu tư, hoàn thành, góp phần cải thiện điều kiện sống của người dân. Đến nay, 100% hộ đồng bào được cải thiện điều kiện sống, cơ bản không còn tình trạng thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản. Tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo trong đồng bào DTTS giảm nhanh; nhiều địa bàn không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia.

Hiện Thành phố Hồ Chí Minh có 16.448 hộ nghèo và cận nghèo, chiếm 0,44% tổng số hộ dân. Trong đó có 70 hộ nghèo và 776 hộ cận nghèo có thành viên là người DTTS. Đây là những trường hợp đang được Thành phố tập trung rà soát, hỗ trợ theo phương châm "đúng người, đúng nhu cầu".

Thực tiễn cho thấy, giảm nghèo bền vững không thể chỉ dựa vào hỗ trợ vốn mà cần giải quyết đồng thời nhiều yếu tố như y tế, giáo dục, nhà ở, việc làm và kỹ năng lao động. Vì vậy, Thành phố đang hướng tới cách làm giảm nghèo đa chiều, cá thể hóa nhu cầu của từng hộ.

Hộ cần vốn sản xuất được hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn; hộ cần đào tạo nghề được kết nối với cơ sở đào tạo và việc làm; hộ gặp khó khăn về sức khỏe được ưu tiên tiếp cận các chính sách y tế. Cách làm này giúp nguồn lực được sử dụng đúng đối tượng, đúng nhu cầu và thiết thực hơn với từng gia đình.

Trong quá trình đó, đội ngũ 1.171 người có uy tín trong cộng đồng tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối quan trọng giữa chính quyền với đồng bào. Am hiểu phong tục, tập quán, tâm tư và nguyện vọng của người dân, người có uy tín góp phần đưa chủ trương, chính sách đến gần hơn với từng cộng đồng.

Không chỉ vận động người dân tham gia các chương trình an sinh, giảm nghèo, người có uy tín còn là những tấm gương trong phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng đời sống văn minh. Trong bối cảnh chuyển đổi số, lực lượng này cũng có thể trở thành cầu nối giúp đồng bào tiếp cận các phương thức mới, từ sử dụng dịch vụ công trực tuyến đến thanh toán số, thương mại điện tử và các tiện ích công nghệ.

Khi chuyển đổi số đi vào đời sống cộng đồng

Cùng với những chính sách về giáo dục, y tế, việc làm và giảm nghèo, chuyển đổi số đang mở ra một phương thức mới để đồng bào DTTS tiếp cận các dịch vụ và cơ hội phát triển.

Tại TP Hồ Chí Minh, công nghệ số ngày càng hiện diện trong những hoạt động gần gũi với đời sống. Người dân có thể tiếp nhận thông tin chính sách qua điện thoại thông minh, tìm hiểu các chương trình hỗ trợ, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến hoặc sử dụng các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt.

Để chuyển đổi số thực sự đến được với người dân, cách thức tuyên truyền cũng cần thay đổi. Những nội dung chính sách vốn được trình bày bằng văn bản có thể được chuyển thành video ngắn, infographic, hình ảnh hoặc các hướng dẫn từng bước. Đối với những cộng đồng có đặc thù về ngôn ngữ, việc nghiên cứu cách thức truyền tải bằng tiếng Việt kết hợp tiếng Hoa, Khmer, Chăm sẽ giúp thông tin dễ tiếp cận hơn.

Các nhóm Zalo cộng đồng, hội nhóm khu phố, ấp và các kênh thông tin số tại cơ sở cũng trở thành phương thức hữu ích để đưa thông tin chính sách đến người dân nhanh hơn.

Tại cơ sở, đoàn viên, thanh niên và Tổ công nghệ số cộng đồng có thể trực tiếp hỗ trợ người dân cài đặt, sử dụng định danh điện tử, kích hoạt tài khoản Dịch vụ công Quốc gia, thực hiện thủ tục trực tuyến, sử dụng chữ ký số và các tiện ích số khác.

Điều quan trọng là công nghệ phải giúp cuộc sống thuận tiện hơn, thay vì tạo thêm một rào cản mới. Vì vậy, việc đơn giản hóa các thủ tục thiết yếu liên quan trực tiếp đến đồng bào DTTS như hỗ trợ học tập, bảo hiểm y tế, vay vốn ưu đãi... cần được thực hiện song song với việc nâng cao kỹ năng số cho người dân.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối giữa các hệ thống, việc xác thực thông tin cũng thuận lợi hơn, góp phần giảm yêu cầu người dân cung cấp lại những giấy tờ, thông tin đã có. Đây là hướng đi có ý nghĩa trong quá trình hiện đại hóa phương thức quản lý, đồng thời giảm thời gian, chi phí cho người dân khi tiếp cận chính sách.

Chuyển đổi số cũng tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế. Các hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất, tổ hợp tác và những người làm nghề truyền thống có thể từng bước tiếp cận thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm trên nền tảng trực tuyến, mở rộng khách hàng và thị trường.

Từ việc bán hàng trực tiếp trong khu dân cư đến giới thiệu sản phẩm trên môi trường số, công nghệ đang giúp khoảng cách giữa người sản xuất và thị trường được rút ngắn. Đây cũng là một hướng để chuyển từ tư duy "hỗ trợ" sang "trao cơ hội", giúp người dân có thêm công cụ tự chủ phát triển kinh tế.

Hình ảnh người dân sử dụng mã QR để tiếp cận thông tin cũng cho thấy công nghệ đang từng bước được đưa vào các hoạt động văn hóa, giáo dục cộng đồng. Khi những giá trị văn hóa được số hóa và giới thiệu trên các nền tảng mới, việc bảo tồn không chỉ dừng ở lưu giữ mà còn tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận dễ dàng hơn.

TP Hồ Chí Minh là nơi cộng đồng nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó có các cộng đồng Hoa, Khmer, Chăm... Mỗi cộng đồng mang theo những giá trị văn hóa riêng, góp phần tạo nên diện mạo đa dạng của Thành phố.

Tại khu vực Chợ Lớn, những phong tục, nghi lễ truyền thống của cộng đồng người Hoa vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trong cộng đồng Khmer, chùa Chantarangsay tiếp tục là không gian sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quan trọng. Còn với đồng bào Chăm Islam, việc bảo tồn tiếng nói, chữ viết, phong tục và đời sống văn hóa cộng đồng luôn được chú trọng.

Bảo tồn văn hóa trong bối cảnh mới không có nghĩa là tách khỏi đời sống hiện đại. Ngược lại, công nghệ số có thể trở thành công cụ hỗ trợ lưu giữ và quảng bá những giá trị truyền thống.

Việc số hóa tư liệu, hình ảnh, lễ hội, câu chuyện cộng đồng; xây dựng các nội dung giới thiệu trên nền tảng số sẽ giúp những giá trị văn hóa được tiếp cận rộng rãi hơn, nhất là với thế hệ trẻ.

Đồng thời, các giá trị về ẩm thực, lễ hội, nghệ thuật và sản phẩm đặc trưng của các cộng đồng DTTS có thể được khai thác phù hợp để phát triển du lịch, thương mại và dịch vụ. Khi văn hóa trở thành một phần của chuỗi giá trị kinh tế, người dân vừa có thêm động lực bảo tồn bản sắc, vừa có thêm cơ hội tạo sinh kế.

Từ "hỗ trợ" sang "trao cơ hội"

Trong giai đoạn tới, TP Hồ Chí Minh xác định tiếp tục chuyển trọng tâm từ hỗ trợ an sinh thuần túy sang "kích hoạt nội lực", tạo điều kiện để đồng bào DTTS tự chủ và phát triển bền vững.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là hoàn thiện nền tảng dữ liệu số về đồng bào DTTS. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Thành phố tiếp tục cập nhật, hoàn thiện dữ liệu, làm cơ sở xây dựng chính sách phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Dữ liệu đầy đủ, chính xác không chỉ phục vụ quản lý mà còn giúp nhận diện rõ hơn nhu cầu của từng hộ gia đình, từ việc làm, nhà ở, giáo dục đến chăm sóc sức khỏe. Qua đó, nguồn lực hỗ trợ được phân bổ có trọng tâm, hạn chế tình trạng dàn trải.

Cùng với đó là tiếp tục đầu tư cơ hội thông qua đào tạo nghề, hỗ trợ vốn, kết nối việc làm và khuyến khích người dân phát triển kinh tế hộ, sản xuất, kinh doanh. Việc trang bị kỹ năng số, kỹ năng thương mại điện tử và khả năng tiếp cận thị trường trực tuyến sẽ ngày càng trở thành một phần quan trọng trong quá trình nâng cao năng lực tự chủ của người dân.

Thành phố cũng hướng đến phát huy tốt hơn giá trị văn hóa của các cộng đồng DTTS, coi đây là nguồn lực cho phát triển. Việc kết hợp giữa bảo tồn văn hóa với du lịch, thương mại, dịch vụ và các nền tảng số có thể mở ra những không gian phát triển mới.

Quan trọng hơn, hiệu quả chính sách sẽ không chỉ được đo bằng số tiền đã đầu tư hay số hồ sơ được giải quyết, mà bằng những thay đổi thực chất trong cuộc sống: thu nhập của người dân có tăng lên không, việc làm có ổn định hơn không, trẻ em có thêm cơ hội học tập không, người dân có thuận lợi hơn khi tiếp cận dịch vụ thiết yếu và khả năng tự chủ của mỗi gia đình được nâng lên như thế nào.

Từ những chính sách an sinh thiết thực đến những ứng dụng công nghệ tưởng như rất nhỏ trong đời sống hằng ngày, tất cả đang góp phần tạo nên những thay đổi tích cực trong cộng đồng đồng bào DTTS tại TP Hồ Chí Minh.

Khi người dân được bảo đảm những điều kiện cơ bản, có cơ hội học tập, việc làm, tiếp cận công nghệ và thị trường, quá trình vươn lên sẽ không còn chỉ dựa vào sự hỗ trợ từ bên ngoài. Đó chính là nền tảng để đồng bào DTTS ngày càng chủ động hòa nhập với nhịp sống đô thị hiện đại, vừa nâng cao chất lượng cuộc sống, vừa gìn giữ những giá trị văn hóa riêng, cùng đóng góp vào sự phát triển năng động, bao trùm của TP Hồ Chí Minh.