Từ chiếc điện thoại thông minh đến sinh kế số của thanh niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số

<p style="text-align: justify;">Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, một thanh niên người Thái ở bản Ngàm, xã Sơn Điện (Thanh Hóa) đã đưa những nét văn hóa truyền thống của đồng bào lên không gian số, đồng thời mở ra hướng phát triển sinh kế ngay tại quê hương. </p>

Câu chuyện cho thấy vai trò thiết thực của công nghệ số và đổi mới sáng tạo trong bảo tồn bản sắc văn hóa, thúc đẩy kinh tế và nâng cao đời sống người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, phù hợp với mục tiêu của Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021–2030.

Từ chiếc điện thoại thông minh đến sinh kế số của thanh niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số - Ảnh 1.

Lò Văn Như giới thiệu sản phẩm chế tác từ đá qua mạng xã hội, tìm hướng phát triển sinh kế tại quê nhà.

Khi công nghệ số trở thành cầu nối đưa văn hóa bản làng đến cộng đồng

Sinh năm 1993, Lò Văn Như, người dân tộc Thái ở bản Ngàm, xã Sơn Điện, từng rời quê đi làm thuê sau khi học hết trung học phổ thông. Trở về bản, anh bắt đầu hành trình mới từ một công cụ rất đỗi quen thuộc: chiếc điện thoại thông minh.

Cuối năm 2021, bằng chiếc điện thoại Samsung cũ, Như ghi lại hoạt động đánh bắt cá tập thể trên sông Luồng, một nét sinh hoạt cộng đồng đặc trưng của người dân bản Ngàm. Tại đây, bà con cùng khoanh vùng, bảo vệ một đoạn sông để cá tự nhiên sinh trưởng, chỉ tổ chức đánh bắt vào những dịp sinh hoạt chung của bản.

Đoạn video mang tên "Ngày hội bắt cá" ban đầu được thực hiện để lưu giữ kỷ niệm, nhưng khi đăng tải lên mạng xã hội đã bất ngờ thu hút sự quan tâm của nhiều người.

Từ thành công bước đầu, Như tự tìm hiểu kỹ thuật quay phim, dựng video, biên tập nội dung và xây dựng kênh AE Vùng Cao. Những câu chuyện đời thường về lao động sản xuất, đám cưới truyền thống, phong tục ăn trầu, nghề đan lát, dệt thổ cẩm và các hoạt động cộng đồng lần lượt được ghi lại, giới thiệu đến công chúng.

Thông qua các nền tảng số, những giá trị văn hóa vốn chủ yếu được lưu truyền trong phạm vi bản làng đã có thêm cơ hội tiếp cận đông đảo người xem. Đặc biệt, các video không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh vùng cao mà còn trở thành tư liệu lưu giữ những tập quán, nghề thủ công truyền thống đang có nguy cơ mai một.

Trong bối cảnh bản Ngàm phát triển du lịch cộng đồng, những nội dung này còn giúp du khách tìm hiểu phong tục, đời sống và nét đẹp văn hóa của đồng bào trước khi đến tham quan, trải nghiệm.

Câu chuyện của Lò Văn Như cho thấy chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ phức tạp hay nguồn đầu tư lớn. Từ thiết bị số phổ thông, cùng tinh thần chủ động học hỏi và sáng tạo, người dân có thể từng bước tiếp cận công nghệ, tạo ra nội dung số và quảng bá những giá trị đặc trưng của địa phương.

Từ quảng bá văn hóa đến phát triển sinh kế trên nền tảng số

Không dừng lại ở việc giới thiệu văn hóa bản làng, Như từng bước tận dụng kinh nghiệm sáng tạo nội dung để kết nối thị trường, tìm kiếm cơ hội phát triển kinh tế.

Sau khi video về hoạt động bắt cá tập thể được nhiều người quan tâm, một số người xem đã liên hệ hỏi mua cá. Nhận thấy nhu cầu này, Như trao đổi với ban quản lý bản về việc tổ chức bán sản phẩm, góp thêm nguồn thu cho quỹ chung. Ban quản lý bản trực tiếp tổ chức, quản lý nguồn thu, còn anh hỗ trợ giới thiệu và kết nối người mua.

Từ kinh nghiệm sử dụng mạng xã hội, Như tiếp tục tìm hướng sinh kế mới thông qua chế tác các sản phẩm từ đá cuội ven sông Luồng.

Anh tự tìm hiểu kỹ thuật, đầu tư máy móc, học cách gia công và sáng tạo những sản phẩm thủ công từ nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương. Quá trình chế tác từ viên đá thô đến thành phẩm được ghi lại thành video, giới thiệu trên trang Facebook cá nhân Koach Kaka.

Nhờ tận dụng nền tảng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng và nhận đơn đặt hàng, hoạt động chế tác đá và kinh doanh trực tuyến hiện trở thành nguồn thu nhập chủ yếu của Như.

Từ một người lao động từng phải đi làm thuê xa quê, anh đã từng bước tạo dựng công việc tại địa phương bằng cách kết hợp tài nguyên bản địa với kỹ năng công nghệ số.

Đáng chú ý, Như còn chủ động chia sẻ kinh nghiệm quay, dựng video, giới thiệu sản phẩm và kinh doanh trực tuyến cho những thanh niên khác trong bản. Đây là cách lan tỏa kỹ năng số từ thực tiễn, giúp người trẻ có thêm cơ hội tìm kiếm việc làm và phát triển kinh tế ngay trên quê hương.

Tuy nhiên, hành trình đưa sản phẩm vùng cao lên thị trường số vẫn còn những trở ngại. Dù từng có khách hàng ở nước ngoài quan tâm đến sản phẩm chế tác đá, Như chưa biết cách tổ chức vận chuyển. Với sản phẩm cá của bản, việc bảo quản và giao hàng cũng gặp nhiều khó khăn.

Những vấn đề này cho thấy, bên cạnh kỹ năng quảng bá trực tuyến, người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn cần được hỗ trợ về kết nối thị trường, logistics, kỹ năng kinh doanh và phương thức tổ chức sản xuất phù hợp.

Phát huy vai trò khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong thực hiện Chương trình 1719

Từ thực tiễn bản Ngàm có thể nhìn thấy những hướng đi phù hợp với mục tiêu của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030, giai đoạn I từ năm 2021 đến năm 2025, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021.

Một trong những định hướng quan trọng của Chương trình là khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương, phát triển sản xuất, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, đồng thời bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số.

Trong đó, Dự án 6 của Chương trình tập trung bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch. Việc ứng dụng công nghệ số để ghi lại phong tục, nghề truyền thống, quảng bá hình ảnh bản làng và kết nối du khách là hướng tiếp cận thiết thực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu bảo tồn văn hóa gắn với phát triển kinh tế.

Bên cạnh đó, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng lực tiếp cận công nghệ và mở rộng cơ hội sinh kế cũng là những nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thực tế cho thấy, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có thể phát huy vai trò trên nhiều phương diện: hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin, quảng bá nông sản và sản phẩm thủ công, kết nối cung cầu, phát triển du lịch cộng đồng, đồng thời bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.

Đặc biệt, đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở việc phát triển công nghệ mới mà còn thể hiện ở cách người dân vận dụng công nghệ sẵn có để giải quyết những vấn đề trong cuộc sống. Việc Lò Văn Như sử dụng điện thoại để sản xuất nội dung số, giới thiệu sản phẩm và tìm kiếm khách hàng là một ví dụ gần gũi.

Từ góc độ phát triển kinh tế - xã hội, những mô hình như vậy gợi mở yêu cầu tăng cường phổ cập kỹ năng số cho đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là thanh niên; hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm địa phương, khai thác các nền tảng thương mại điện tử và kết nối sản phẩm với thị trường tiêu thụ.

Đồng thời, cần chú trọng hạ tầng kết nối, dịch vụ vận chuyển và năng lực tổ chức sản xuất để những cơ hội từ môi trường số có thể chuyển hóa thành thu nhập thực tế, ổn định cho người dân.

Để chuyển đổi số thực sự tạo sinh kế bền vững cho vùng cao

Giai đoạn I (2021–2025) của Chương trình 1719 đặt nền tảng cho việc phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó bảo tồn văn hóa, phát triển nguồn nhân lực và cải thiện sinh kế là những nhiệm vụ quan trọng.

Từ câu chuyện ở bản Ngàm, có thể thấy việc phát huy hiệu quả các mục tiêu này cần gắn với những nhu cầu cụ thể của người dân. Đó có thể là kỹ năng sử dụng thiết bị số, kiến thức kinh doanh trên mạng xã hội, phương pháp xây dựng nội dung quảng bá du lịch, hay cách kết nối sản phẩm truyền thống với khách hàng.

Để nhân rộng những cách làm hiệu quả, cần tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp và cộng đồng địa phương trong đào tạo kỹ năng số, chuyển giao công nghệ phù hợp và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm.

Trong quá trình đó, người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần được khuyến khích trở thành chủ thể của chuyển đổi số, chủ động sử dụng công nghệ để phát triển kinh tế, gìn giữ văn hóa và tạo ra giá trị mới từ chính nguồn lực bản địa.

Hành trình của Lò Văn Như từ một chiếc điện thoại cũ đến công việc sáng tạo nội dung, chế tác và kinh doanh sản phẩm trên mạng xã hội cho thấy công nghệ số đang mở ra những cơ hội mới ngay tại các bản làng vùng cao.

Khi công nghệ được đưa đến gần người dân và gắn với những nhu cầu thiết thực, chuyển đổi số không chỉ giúp thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin mà còn trở thành động lực phát triển sinh kế, bảo tồn bản sắc văn hóa và góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.