Từ “đại sứ số” đến “chợ số”, đưa công nghệ vào từng nếp sống

<p style="text-align: justify;">Trong làn sóng chuyển đổi số, phổ cập kỹ năng số cho người dân trở thành nhiệm vụ cấp bách. Tại Ninh Bình, phong trào “Bình dân học vụ số” với các mô hình “Đại sứ số”, “Gia đình số”, “Chợ số - Nông thôn số” đang lan tỏa mạnh mẽ, đưa công nghệ vào đời sống, từng bước hình thành công dân số từ cơ sở.</p>

Xuất phát từ tinh thần tiếp nối phong trào "Bình dân học vụ" trong lịch sử, khi cả dân tộc chung tay xóa nạn mù chữ, "Bình dân học vụ số" hôm nay mang sứ mệnh "xóa mù công nghệ". Nếu trước đây, người dân cần biết đọc, biết viết để hội nhập xã hội, thì nay, kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh, tiếp cận Internet, khai thác dịch vụ số trở thành "chìa khóa" để tham gia vào đời sống kinh tế - xã hội hiện đại.

Tại Ninh Bình, phong trào này được triển khai đồng bộ với sự tham gia của nhiều lực lượng, trong đó nổi bật là vai trò của Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và các tổ công nghệ số cộng đồng. 

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là việc xây dựng mạng lưới "Đại sứ số" rộng khắp. Đây là những hội viên, đoàn viên, cán bộ cơ sở có kỹ năng công nghệ tốt, sẵn sàng hỗ trợ cộng đồng. Không chỉ tuyên truyền, các "Đại sứ số" trực tiếp xuống từng thôn, xóm, "cầm tay chỉ việc", hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và bảo đảm an toàn thông tin trên không gian mạng.

Tại xã Khánh Thành (huyện Yên Khánh), mô hình "Đại sứ số" đã phát huy hiệu quả rõ nét. Mỗi tuần, các "đại sứ" tổ chức những buổi hướng dẫn nhỏ tại nhà văn hóa hoặc ngay tại hộ gia đình. Những nội dung tưởng chừng phức tạp như đăng ký tài khoản định danh điện tử, sử dụng ứng dụng ngân hàng, thanh toán qua mã QR… được giải thích một cách đơn giản, dễ hiểu. Nhiều người cao tuổi ban đầu còn e dè với điện thoại thông minh, nay đã có thể tự thanh toán tiền điện, tiền nước, thậm chí đặt lịch khám bệnh trực tuyến.

Song song với đó, phong trào "Gia đình số" được triển khai nhằm đưa kỹ năng số trở thành thói quen trong mỗi hộ dân. Không còn là câu chuyện của riêng cá nhân, chuyển đổi số được "gia đình hóa", khi mỗi thành viên đều có vai trò trong việc hỗ trợ nhau tiếp cận công nghệ. Con cháu hướng dẫn ông bà sử dụng điện thoại thông minh; cha mẹ tìm hiểu thông tin sản xuất, kinh doanh qua mạng; học sinh, sinh viên học tập qua các nền tảng trực tuyến. Mỗi gia đình dần trở thành một "tế bào số", góp phần hình thành xã hội số từ gốc.

Một điểm sáng khác trong triển khai phong trào tại Ninh Bình là mô hình "Chợ số - Nông thôn số". Tại nhiều chợ truyền thống, hình ảnh tiểu thương sử dụng mã QR để thanh toán, livestream bán hàng hay quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội đã trở nên quen thuộc. Điển hình như tại chợ Rồng, các tiểu thương được tập huấn kỹ năng số, hướng dẫn tạo tài khoản trên sàn thương mại điện tử, sử dụng ví điện tử và các nền tảng bán hàng trực tuyến.

Chị Nguyễn Thị H., một tiểu thương kinh doanh nông sản tại đây chia sẻ: "Trước đây, tôi chỉ bán trực tiếp tại chợ, khách quen là chính. Từ khi được hướng dẫn bán hàng online, lượng khách tăng lên rõ rệt. Nhiều người ở xa cũng đặt mua qua mạng, thanh toán chuyển khoản rất tiện lợi". Không chỉ tăng doanh thu, việc áp dụng công nghệ còn giúp tiểu thương quản lý hàng hóa, doanh thu hiệu quả hơn.

Ở các vùng nông thôn, mô hình "Chợ số" còn góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương. Nông dân được hướng dẫn chụp ảnh sản phẩm, đăng bán trên các nền tảng số, kết nối trực tiếp với người tiêu dùng mà không qua nhiều khâu trung gian. Nhờ đó, nhiều sản phẩm đặc trưng của Ninh Bình như cơm cháy, miến dong, nông sản sạch… đã có mặt trên thị trường rộng lớn hơn, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Thực tiễn triển khai cho thấy, thành công của phong trào "Bình dân học vụ số" tại Ninh Bình đến từ cách làm gần dân, sát dân. Thay vì tổ chức những lớp học quy mô lớn, mang tính lý thuyết, các lực lượng tham gia lựa chọn phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người". Mỗi người dân được tiếp cận theo nhu cầu cụ thể: người lớn tuổi được hướng dẫn các thao tác cơ bản; tiểu thương được hỗ trợ bán hàng online; nông dân được tư vấn ứng dụng công nghệ trong sản xuất.

Đến nay, toàn tỉnh đã thành lập hàng nghìn tổ công nghệ số cộng đồng, tổ chức hàng nghìn buổi tập huấn, hỗ trợ hàng trăm nghìn lượt người dân tiếp cận kỹ năng số. Nhờ đó, tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến tăng lên đáng kể, thanh toán không dùng tiền mặt dần phổ biến, nhận thức về an toàn thông tin được nâng cao.

Quan trọng hơn, phong trào đang góp phần hình thành lớp "công dân số", những người không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn chủ động khai thác các tiện ích số phục vụ cuộc sống. Đây chính là nền tảng để thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số và chính quyền số trong thời gian tới.

Có thể thấy, từ những mô hình cụ thể như "Đại sứ số", "Gia đình số", "Chợ số - Nông thôn số", phong trào "Bình dân học vụ số" tại Ninh Bình đang lan tỏa mạnh mẽ, tạo chuyển biến thực chất từ nhận thức đến hành động. Khi công nghệ không còn là rào cản mà trở thành công cụ quen thuộc trong đời sống, cũng là lúc chuyển đổi số thực sự đi vào chiều sâu, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Trong hành trình đó, mỗi người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể của chuyển đổi số. Và khi từng gia đình, từng cộng đồng cùng thay đổi, một xã hội số toàn diện, bao trùm và bền vững sẽ dần được hình thành.