Ứng dụng khoa học công nghệ phát triển lê nâu bản địa Hồng Thái

<p style="text-align: justify;">Từ giống lê đặc sản lâu đời của vùng cao Hồng Thái, Tuyên Quang đã ứng dụng các giải pháp khoa học và công nghệ để nhân giống, trồng mới, thâm canh và chuyển giao kỹ thuật cho người dân. Đến năm 2026, giá trị của cây lê đã vượt ra ngoài vườn sản xuất: sản phẩm lê Khâu Tràng được nâng hạng OCOP 4 sao, vườn lê trở thành điểm trải nghiệm du lịch, còn người dân bắt đầu bán quả trực tiếp qua livestream và các nền tảng số.</p>

Xã Hồng Thái, tỉnh Tuyên Quang có độ cao trung bình 800-1.200 m so với mực nước biển, khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao, phù hợp với nhiều cây ăn quả ôn đới. Trong đó, lê nâu bản địa đã được người dân trồng từ lâu đời, có đặc trưng vỏ nâu vàng, quả giòn, ít cát và hương vị riêng.

Không chỉ tạo sản phẩm nông nghiệp, mùa lê ra hoa vào tháng 2-3 còn hình thành cảnh quan đặc trưng, góp phần thu hút khách tới tham quan vùng cao. Tuy nhiên, trước khi đề tài triển khai, diện tích lê còn phân tán, nhiều cây già cỗi, năng suất thấp, kỹ thuật trồng và chăm sóc chưa đồng đều.

Để khắc phục những hạn chế này, cuối năm 2021, UBND tỉnh Tuyên Quang phê duyệt đề tài “Nghiên cứu ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ phát triển sản xuất giống lê nâu bản địa tại huyện Na Hang” (nay là xã Hồng Thái), do Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện Na Hang chủ trì thực hiện trong 36 tháng, từ tháng 12/2021 đến tháng 12/2024.

Mô hình trồng lê nâu ứng dụng công nghệ

Một trong những kết quả có khả năng ứng dụng trực tiếp của đề tài là xây dựng được mô hình ươm cây giống diện tích 40m², sản xuất 1.665 cây giống đạt tiêu chuẩn xuất vườn. Cây có chiều dài cành ghép 15-20 cm, từ 2-3 cành và tuổi cây ghép từ 3-6 tháng.

Việc chủ động được nguồn cây giống tại địa phương giúp giảm phụ thuộc vào nguồn giống bên ngoài, đồng thời tạo cơ sở duy trì các đặc tính của giống lê nâu bản địa khi mở rộng diện tích.

Từ nguồn giống này, đề tài xây dựng 3 ha trồng mới tại xã Hồng Thái, đạt tỷ lệ sống trung bình 91,3%.

Song song với diện tích trồng mới, mô hình thâm canh được triển khai trên 3 ha của 11 hộ dân tại thôn Khâu Tràng, xã Hồng Thái, tỉnh Tuyên Quang. Trong đó, 1 ha của 3 hộ được ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, giúp đưa nước tới vùng rễ chủ động hơn, hạn chế phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện thời tiết và nâng hiệu quả chăm sóc cây. 

Các giải pháp kỹ thuật được tổng hợp thành một hướng dẫn về nhân giống, trồng, chăm sóc và thâm canh lê nâu phù hợp với điều kiện canh tác tại khu vực xã Hồng Thái.

Sản phẩm Quả lê Khâu Tràng của HTX Nông nghiệp Tân Hợp được nâng từ OCOP 3 sao lên OCOP 4 sao trong năm 2025

Thông qua chuyển giao kỹ thuật, người dân có thêm kiến thức về lựa chọn cây giống, trồng mới, chăm sóc, thâm canh và sử dụng các giải pháp tưới phù hợp. Đây là bước quan trọng để các hộ có thể tiếp tục duy trì mô hình sau khi nhiệm vụ khoa học và công nghệ kết thúc.

Đến năm 2025, khu vực Hồng Thái có trên 108 ha lê, khoảng 30 ha đã cho thu hoạch. Sản lượng lê hàng năm đạt trên 100 tấn. Bình quân mỗi cây cho khoảng 20-50 kg quả; giá bán phổ biến khoảng 15.000-20.000 đồng/kg, một số nguồn ghi nhận mỗi cây có thể tạo thu nhập từ 3-4 triệu đồng/vụ, cao hơn khoảng 1,5 lần so với một số cây trồng khác trên cùng đơn vị diện tích.

Bước sang vụ năm 2026, giá lê tại Tuyên Quang được ghi nhận khoảng 15.000-30.000 đồng/kg tùy kích cỡ. Thời tiết thuận lợi giúp quả có kích thước lớn, mẫu mã đẹp và chất lượng tốt.

Với năng suất mô hình từng đạt 18-20 tấn/ha, mức giá này cho thấy giá trị sản lượng lý thuyết có thể đạt khoảng 270-600 triệu đồng/ha trước chi phí, tùy chất lượng quả và giá bán thực tế từng thời điểm.

Tháng 8/2026, khi lê bước vào vụ thu hoạch, Hồng Thái lần đầu tổ chức Hội thi hái quả lê tại Khâu Tràng. Địa phương ghi nhận gần 100 ha lê, phần lớn đang bước vào mùa thu hoạch.

Việc hình thành nguồn giống tốt, mở rộng diện tích và áp dụng kỹ thuật thâm canh tạo điều kiện để nâng dần sản lượng, chất lượng và tính đồng đều của sản phẩm. Đồng thời, vùng lê được chăm sóc tốt còn góp phần duy trì cảnh quan mùa hoa, hỗ trợ các hoạt động du lịch trải nghiệm tại vùng cao.

Từ một giống lê bản địa từng có nguy cơ bị thay thế, khoa học công nghệ đã giúp Hồng Thái giữ lại cây lê bằng cách làm cho nó có giá trị hơn. Đến năm 2026, người dân không chỉ bán quả lê; họ đang tạo thu nhập từ cả giống cây, sản phẩm OCOP, mùa hoa, mùa quả và chính cảnh quan của những vườn lê vùng cao.